Przedsiębiorcy boją się o swoją przyszłość

Skaner mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) wyniki badania KerallaResearch – opinie przedsiębiorców podsumowujące II kw. oraz prognozy i decyzje zakupowe firm na III kw. 2010

Nastroje w sektorze MŚP są nieznacznie gorsze w porównaniu do poprzedniego kwartału, ale wynika to głównie ze zgłaszanych obaw wobec kolejnych miesięcy, niż złej oceny ostatnich trzech miesięcy. Drugi kwartał zakończył się wzrostem liczby firm oceniających gospodarkę oraz kondycję własnej firmy „bez zmian, ani się nie pogorszyło, ani nie poprawiło”. W porównaniu do wcześniejszych pomiarów - ubyło oceniających negatywnie oraz – nieznacznie – ubyło oceniających pozytywnie bieżącą sytuację.

Na tle stosunkowo dobrej oceny bieżącej sytuacji, gorzej wypadają przewidywania firm na III kwartał. Obecnie 31 proc. badanych - czyli mniej o 5 proc. kw/kw – zakłada, że sytuacja gospodarcza kraju będzie lepsza. Równolegle przybyło pesymistycznie oceniających, których w badaniu było 18,8 proc. (o 4,5 proc. więcej kw/kw). Spadł więc impet zakupów i rysujący się po I kw. trend plusowych prognoz na przyszłość.

Wyrazem przygaszonych (wobec poprzedniego kwartału) pozytywnych nastrojów jest m.in. radykalna zmiana opinii, na pytanie, kiedy zakończy się światowy kryzys? Po I kw. większość wskazywała, jako realny - 2011. W lipcu, aż 44,2 proc. przesunęło termin końca kryzysu nie na 2011, ale na 2012 albo i później. Na poprawę sytuacji ekonomicznej jeszcze w roku obecnym liczy tylko 3 proc., a 6 proc. badanych oceniło, że kryzys właściwie się skończył.

W II kwartale zanotowano spadek wartości Indexu ZAIR i spadek wskaźnika KERNA. Wskaźnik nastrojów przedsiębiorstw KERNA osiągnął poziom -40,7 wobec -30,5 pkt. kw/kw, a INDEX ZAIR ilustrujący realne decyzje zakupowe w firmach spadł do - 53,14 z - 45,77 kw/kw.

Kluczową, pozytywną informacją jest decyzja utrzymania lub zwiększania zatrudnienia u większości firm (wzrost wskaźnika cząstkowego do 42,86 kw/kw i 36 r/r/). Wzrost w tym obszarze to sygnał, że firmy mają zlecenia i potrzebują pracowników. Jednak odrabianie strat z ubiegłego roku jeszcze się nie skończyło, i najwyraźniej wszelkie poważniejsze zakupy i inwestycje są – tam, gdzie to tylko możliwe – odwlekane.

Prezentacja wyników – cz. 1 stałej

Prawie co drugi badany przedsiębiorca uważa, że sytuacja gospodarcza w Polsce w drugim kwartale tego roku nie uległa zmianom. W porównaniu do pomiaru w poprzednim kwartale wzrósł wyraźnie odsetek wskazujących na brak zauważalnej zmiany w sytuacji gospodarczej kraju (zwiększenie o 16 proc.).

W tym samym okresie o 5,7 proc. stopniała liczba badanych, według których sytuacja gospodarcza kraju uległa pogorszeniu. Obecnie taką opinię podziela 27,3 proc. przedsiębiorców. Przedsiębiorców, którzy po II kwartale odczuli poprawę sytuacji gospodarczej kraju, jest też mniej - 18,2 proc. W poprzednim kwartale - 23,5 proc. badanych rejestrowało pozytywne zmiany.



W obszarze oceny kondycji własnej firmy również wzrósł odsetek deklarujących, że nie uległa ona żadnym zmianom (w poprzednim kwartale wskazało tak 40,3 proc. badanych, aktualnie – 46,5 proc., czyli o 6,2 proc. więcej). Nieznacznie więcej przedsiębiorców odczuło poprawę kondycji firmy – wzrost o 1,3 proc. Aktualnie poprawę dostrzega 28 proc. badanych wobec 26,7 proc. w poprzednim kwartale.

Wyraźnie zmalał natomiast odsetek oceniających kondycję firmy, jako gorszą wobec poprzedniego kwartału - obecnie 25,2 proc. (poprzedni kwartał 31,8 proc.).



W tej edycji badania przedsiębiorcy mocno zweryfikowali swoje opinie dotyczące czasu trwania kryzysu. Obecnie, aż 44,2 proc. przesunęło termin końca kryzysu na rok 2012 albo i później. W poprzednim pomiarze tak odległy termin podało 26,7 proc. badanych (zmiana +17,5 proc.)

Rok 2011, jako koniec kłopotów światowych gospodarek, w tym w Polsce, wskazało w tej edycji - 29 proc. przedsiębiorców i jest to spora korekta poglądów w relacji do poprzedniego kwartału, bo aż o 33 proc. (wówczas 62 proc. badanych przedsiębiorców twierdziła, że kryzys zakończy się w 2011). Na to, że sytuacja ekonomiczna poprawi się jeszcze w roku obecnym liczy zaledwie 3 proc.



Ubyło optymistów, którzy prognozują polepszenie sytuacji gospodarczej kraju w III kwartale. Obecnie 31 proc. respondentów odpowiedziało, że będzie ona lepsza i jest to spadek wobec poprzedniego pomiaru o 5,3 proc. Warto zauważyć, że w ostatnich dwóch falach pomiaru (IV kw. 2009 i I kw. 2010) konsekwentnie liczba optymistów rosła – i wynosiła odpowiednio – 34,5 proc. i 36,3 proc.

Równocześnie – w tym pomiarze - wzrósł udział pesymistycznie oceniających najbliższą przyszłość kraju. Stanowią oni 18,8 proc. ankietowanych. (+4,5 proc. kw./kw.). Te pesymistyczne prognozy na kolejny kwartał dla gospodarki, najprawdopodobniej odpowiadają za skąpe wydatki na inwestycje i zakupy (spadek indeksu ZAIR).



Odnosząc się do sytuacji ekonomicznej własnego przedsiębiorstwa także spadł, i to o 11 proc., odsetek dostrzegających zmiany na plus – z 52,3 proc. w poprzednim kwartale do 41,3 proc. obecnie. Według 39,8 proc. przedsiębiorców sektora MŚP kondycja ich firmy w najbliższym kwartale pozostanie bez zmian – w poprzednim badaniu 29,3 proc. - zmiana o 10,5 proc.).

Równocześnie do 9,2 proc. z 11,3 proc. kw./kw. spadł odsetek spodziewających się w firmie pogorszenia sytuacji.

Wskaźnik nastrojów przedsiębiorstw KERNA po II kw. 2010 uzyskał poziom -40,7 pkt. wobec -30,5 pkt. kw./kw. (-100 min; +100 max), co oznacza, że po odbiciu firm w I kw., w kolejnych miesiącach przedsiębiorcy spodziewają się pogorszenia lub w najlepszym wariancie stabilizacji sytuacji (oczekiwanie, że pozostanie bez zmian).

Największy wpływ na końcową niższą wartość wskaźnika, miały oceny związane z oczekiwaniami wobec kondycji własnej firm (aż -17,1 pkt. obecnie w relacji do +4,8 kw./kw.) oraz kiepskie rokowania dla całej gospodarki wyrażone ostrym spadkiem wskaźnika z -27 do -37,9.


Index oparty na zakupach i rezygnacjach z zakupów dla badanych obszarów wyniósł -53,14 pkt. wobec -45,77 pkt. kw./kw. To spadek o 7,37 pkt. wobec poprzedniego pomiaru wskazujący, że firmy w kolejnych 3 m-cach będą ostrożnie wydatkowały. Głównie czas modernizacji maszyn i urządzeń firmy mają za sobą – mocny spadek do -55,36 pkt. Mniej przedsiębiorstw MŚP będzie też inwestować w technologie i maszyny (-49,40). Także w obszarze podnoszenia kompetencji pracowników, który na tle pozostałych zakupów wypada tradycyjnie lepiej, w trzecim kwartale będzie się cechować spadkiem (-46,76). Na zbliżonym poziomie pozostają decyzje zakupowe dotyczące samochodów firmowych. Niemniej ostatnie zapowiedzi ministerstwa finansów (podane już po realizacji pomiaru) o zmianach w odpisie VAT w przyszłym roku mogą wpłynąć na rewizję decyzji w sprawie zakupu pojazdów, co – jeśli faktycznie wystąpi – odnotujemy w pomiarze październikowym.

Jak powstaje wskaźnik nastrojów KERNA?

Wskaźnik nastrojów KERNA, to subiektywna ocena własnej firmy w kontekście postrzeganych uwarunkowań gospodarczych. Wskaźnik liczony, jako iloraz różnicy pomiędzy odpowiedziami udzielonymi na „tak-polepszenie” oraz „nie-pogorszenie” oraz sumy tych dwóch odpowiedzi - pierwszy etap. Drugi etap wyliczenia wskaźnika uwzględnia respondentów, którzy nie mieli jednoznacznego stanowiska na dany temat i odpowiadali „trudno powiedzieć” oraz respondentów, którzy wskazali „bez zmian”. Konstrukcję wskaźnika KERNA oraz Index ZAIR wzorowano na kilkuletnich doświadczeniach badawczych prowadzonych przez Ministerstwo Gospodarki w sektorze MŚP.1



Jak powstaje wskaźnik kondycji firm MŚP – ZAIR?

To informacja ukazująca kondycję przedsiębiorstw w krótkim okresie. Co dzieje się w firmach MŚP i jakie decyzje są w nich podejmowane? Do konstrukcji wskaźnika przyjęto, że o kondycji podmiotu gospodarczego pośrednio świadczą zakupy realizowane i wstrzymywane.

Założono, że decyzje w kluczowych obszarach funkcjonowania firmy najlepiej oddają ich stan. Wpływ tych decyzji znajduje wyraz w realnych zakupach bądź „mrożeniu” zakupów i inwestycji, czyli mają wymierne konsekwencje makroekonomiczne. Rezygnacje z podjętych wcześniej decyzji zakupowych są informacją uzupełniającą wskazującą na klimat panujący w firmie. Założono, że systematyczne „skanowanie” firm MŚP pod kątem nawet prostych wyborów: tak, nie – kupujemy, nie kupujemy, inwestujemy, redukujemy ukazuje ich faktyczną kondycję. Szczególnie w firmach sektora MŚP, w których pozytywne i negatywne oddziaływanie rynku (płynność, liczba zleceń, zadłużenia, zasoby finansowe) najszybciej przekładają się na konkretne decyzje zakupowe.

Uzyskany wskaźnik ułatwia prognozowanie i ustalanie przyszłych trendów. Gotowość firm do zakupów lub przeciwnie, wstrzymywanie ich, to zapowiedź wydarzeń zachodzących w gospodarce oraz możliwość przygotowania się na nie. Wskaźnik jest liczony w oparciu o zakupy realizowane w momencie pomiaru i w perspektywie nadchodzących 3 m-cy. Pytania dotyczą zakupów/inwestycji/redukcji w kilku obszarach. Ankieter pyta o podjęte decyzje o nabyciu lub wstrzymaniu zakupu, nie o intencje i plany. Wskaźnik jest liczony jako agregat odpowiedzi z wymienionych obszarów od 1 do 6. Łącznie dla tych obszarów zadano badanym 12 pytań – o każdy obszar z osobna (osobno o zakupy samochodów, osobno zakupy oprogramowań, mebli itd.) Wynik nie jest korygowany odpowiedziami „bez zmian” dzięki czemu jest bardziej wrażliwy na przekształcenia i reorganizacje w firmie.

/ KerallaResearch Instytut Badań i Rozwiązań B2B