Każde czasy mają swoje prawdy. Prawdą naszych czasów jest to, że postępuje globalizacja. Postęp technologiczny wymusza demutualizację giełd, która umożliwiła zachowanie się giełd jak normalnych podmiotów gospodarczych i uruchomiła mechanizmy konkurencji. Konkurencja wymusiła zachowania typowe dla przedsiębiorstwa - alianse, połączenia i fuzje.
Skandynawscy pionierzy
Siedem lat temu giełdy w Sztokholmie i Kopenhadze podpisały list intencyjny, w którym zdecydowały o harmonizacji reguł obrotu i utworzeniu pierwszego aliansu strategicznego. Żeby handel odbywał się na podobnych zasadach na obu giełdach dwa lata później wprowadzono system obrotu SAXSESS (nasza giełda używa systemu WARSET). Był to pionierski krok. Widząc rysujący się sukces, pod koniec 1999 r., do aliansu postanowiła dołączyć giełda w Oslo. Przeciągano jednak podpisywanie umów, a zwłaszcza dopasowanie się do pionierów. Dopiero w I półroczu 2002 r. norweskiej giełdzie udało się zakończyć wszystkie prace. O wiele szybciej przebiegał proces wstąpienia giełdy z Islandii - dopasowanie zajęło jej zaledwie pół roku.
Do tej pory uczestnik giełdy miał prawo działać, i działał, tylko na jednym parkiecie. Alians polegał na tym, że umożliwiony został udział jednocześnie na wszystkich parkietach - zarówno w Kopenhadze, Sztokholmie, Oslo, jak i w Reykiawiku. Mało tego, na wszystkich tych giełdach funkcjonuje jeden system informatyczny i obowiązują te same kryteria członkostwa. Członek giełdy wchodząc na inny parkiet był zwolniony ze wszelkich opłat. Co to dało inwestorom? Otóż inwestorzy przez sieć członków giełdy mogą dokonywać zakupu akcji niezależnie od tego, na którym rynku spółka jest notowana. Emitenci mają jeden punkt notowań, zatem obrót jest większy - poprawia się płynność. Emitenci i inwestorzy mają wrażenie, że są uczestnikami jednego rynku. Sojusz ten nosi nazwę NOREX i jest pierwszym udanym sojuszem na rynku europejskim. Ale istnieją też pewne utrudnienia, bo każdą transakcję trzeba przecież rozliczyć. Zajmują się tym izby rozliczeniowo-depozytowe. Każda z giełd posiada swoją własną izbę rozliczeniową.
Alians jak najazd
System SAXSESS był w owym czasie najlepszą platformą informatyczną do przeprowadzania transakcji. Kiedy inni maklerzy jeszcze zdzierali gardła i biegali po parkiecie, transakcje w NOREX-ie przebiegały spokojniej i co najważniejsze o wiele szybciej. Skandynawowie poczuli się silni i pewni. Właścicielem giełdy w Sztokholmie jest grupa OM, której właścicielem jest z kolei skarb Szwecji. Czując za sobą silne wsparcie opiekuńczego państwa grupa OM postanowiła przejąć największą giełdę w Europie - London Stock Exange. Na Londyńskie City padł blady strach i podobnie jak w X w. Brytyjczycy modlili się przed najazdami wikingów, tak i teraz wznoszono modły „od wściekłości Normanów wybaw nas Panie”. Na szczęcie dla Brytyjczyków atak się nie udał. A grupa OM skierowała swoje oczy na wschód i w 2003 podjęła się konsolidacji grupy giełd nadbałtyckich HEX Helsinki, które mają udziały w giełdach w Rydze i w Tallinie. Ta konsolidacja udała się i została przeprowadzona na zasadzie kapitałowej, czyli inaczej niż przyjęto w NOREX-ie.
Inaczej niż pionierzy ze Skandynawii postanowiły skonsolidować się giełdy w Amsterdamie, Brukseli i Paryżu. Ten sojusz rodził się w ciężkich bólach i od razu został oprotestowany przez wszystkie trzy rynki. Koalicji najbardziej przeciwni byli Holendrzy, którzy obawiali się odejścia małych spółek na skutek zwiększenia przez nich wymagań spowodowanych przyjęciem zasad francuskich.
Niemy świadek
Giełda, która powstała w Amsterdamie w XVI w. była swojego czasu największą giełdą świata. W roku 1602 handlowano na niej udziałami Kompani Wschodnioindyjskiej, a dzięki znacznej obfitości pieniądza doszło tam do tulipomanii - hossy podobnej do tej, jaką znamy z euforii internetowej, tyle tylko, że mania dotyczyła cebulek kwiatowych. Prawie wiek później powstała giełda w Paryżu. W marcu 2000 r. doszło do wymiany akcji miedzy giełdami w Amsterdamie, Brukseli i Paryżu. Zaraz potem zaczęły się prace nad harmonizacją reguł obrotu. Jest to typowe połączenie do jakiego dochodzi między podmiotami gospodarczymi. Przyjęto, że będzie obowiązywać prawo francuskie. Zbudowano elektroniczną platformę NSC (na bazie, której powstał nasz WARSET). Oficjalnie Euronext rozpoczął działalność 22 września 2000 r. Pół roku później - inaczej niż konkurencja z północy - połączył izby rozliczeniowe 3 krajów w jedną jednostkę o nazwie CLEARNET. Euronext jest obecnie drugą co do wielkości giełdą w Europie. Jest na niej notowanych prawie 1 050 spółek, a kapitalizacja wynosi 2 biliony dolarów. Pod względem kapitalizacji większa jest tylko giełda londyńska (o 0,5 biliona). Kapitalizacja Warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych nie przekracza 25 miliardów dolarów.
Jak na razie oba projekty zakończyły się sukcesem. W ostatnich latach pomysłów na alianse i połączenia giełd było wiele. Jedne zostały wcielone w życie a jakiś czas później zamknięte, jak np. NEWEX - wspólne przedsięwzięcie giełdy we Frankfurcie i w Wiedniu, inne nie wychodziły z fazy wstępnych projektów i propozycji, jak np. fuzja giełdy niemieckiej z giełdą londyńską.
Warszawska Giełda Papierów Wartościowych była do tej pory niemym świadkiem tych zmian. Ostatnie kilkanaście miesięcy trochę zmieniło ten stan. Obecnie trwają prace nad jej upublicznieniem (proces demutualizacji) i ewentualnym wstąpieniem do aliansu. GPW bierze udział w wyścigu wraz ze skandynawską grupą HEX o akcje giełdy w Wilnie. Jest zatem duże prawdopodobieństwo, że procesy wywołane globalizacją nie ominą naszego parkietu.
Józef Rąpała
Warszawska Grupa Inwestycyjna S.A.
Źródło:
