Co to jest IKE?
Indywidualne konto emerytalne będzie to wyodrębniony zapis w rejestrze uczestników funduszu inwestycyjnego, wyodrębniony rachunek papierów wartościowych i rachunek pieniężny służący do jego obsługi w podmiocie prowadzącym działalność maklerską lub wyodrębniony rachunek w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym albo wyodrębniony rachunek bankowy w banku, prowadzone na zasadach określonych ustawą o IKE, a w zakresie w niej nieuregulowanym - na zasadach określonych w przepisach właściwych dla tych rachunków i rejestrów. Prawo do wpłat na IKE będzie przysługiwać osobie fizycznej, która ukończyła 16 lat, mającej nieograniczony obowiązek podatkowy w RP. Małoletni będą mieli prawo dokonywania wpłat na IKE tylko w roku kalendarzowym, w którym uzyskają dochody z pracy wykonywanej na podstawie umowy o pracę. Oszczędzający będzie miał prawo do zwolnienia podatkowego, gdy na podstawie pisemnej umowy o prowadzenie IKE, gromadzić będzie oszczędności tylko na jednym IKE. Na IKE będzie mógł gromadzić oszczędności tylko jeden oszczędzający.Osoba fizyczna składać będzie, przed zawarciem umowy o prowadzenie IKE oświadczenie, że nie gromadzi środków na IKE prowadzonym przez inną instytucję finansową albo, że posiada IKE prowadzone przez inną instytucję finansową, podając nazwę tej instytucji i potwierdzając, że dokona ona wypłaty transferowej. Jeżeli osoba składająca oświadczenie osiągnęła wiek 55 lat musi potwierdzić, że nie dokonała w przeszłości wypłaty środków zgromadzonych na IKE.
Najpierw pisemna umowa
IKE będzie prowadzone na podstawie pisemnej umowy zawartej przez oszczędzającego z:- funduszem inwestycyjnym, albo
- podmiotem prowadzącym działalność maklerską na świadczenie usług brokerskich i prowadzenie rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego służącego do jego obsługi, albo
- zakładem ubezpieczeń na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, albo
- z bankiem o prowadzenie rachunku bankowego.
Środki na IKE w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym będą mogły być gromadzone w ramach dotychczasowej umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, zawartej przed dniem podpisania umowy o prowadzenie IKE, pod warunkiem że środki gromadzone na IKE będą odrębnie ewidencjonowane, a zakład ubezpieczeń będzie gwarantował możliwość wypłaty transferowej środków zgromadzonych na IKE do innej instytucji finansowej. Umowa o prowadzenie IKE będzie określać w szczególności:
- oznaczenie IKE umożliwiające jego identyfikację,
- sposób oznaczenia dyspozycji dotyczących środków gromadzonych na IKE,
- sposób postępowania instytucji finansowej w przypadku, gdy suma wpłat dokonanych przez oszczędzającego w danym roku kalendarzowym przekroczy maksymalną wysokość wpłat określoną w dalszych przepisach,
- zakres, częstotliwość i formę informowania oszczędzającego o środkach zgromadzonych na IKE,
- koszty i opłaty obciążające oszczędzającego w związku z prowadzeniem IKE w zakresie nieuregulowanym w statucie (w przypadku funduszu inwestycyjnego), w regulaminie prowadzenia rachunku papierów wartościowych i rachunku pieniężnego (w przypadku podmiotu prowadzącego działalność maklerską) i w ogólnych warunkach ubezpieczenia oraz regulaminach ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych (w przypadku zakładu ubezpieczeń),
- okres wypowiedzenia umowy,
- termin dokonania wypłaty, wypłaty transferowej oraz zwrotu,
- sposób postępowania z pożytkami z papierów wartościowych zgromadzonych na IKE oszczędzającego.
W przypadku podpisania umowy o prowadzenie IKE z zakładem ubezpieczeń, umowa ta zawierać musi ponadto określenie zasad, na jakich zakład ubezpieczeń wyodrębnia z płaconej składki część przeznaczoną na rachunek IKE w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym oraz wskazuje cel, na który przeznaczona jest pozostała część składki ubezpieczeniowej.
W umowie o prowadzenie IKE oszczędzający będzie mógł wskazać jedną lub więcej osób, którym zostaną wypłacone środki w przypadku jego śmierci. Dyspozycja ta będzie mogła być w każdym czasie zmieniona. Jeżeli oszczędzający wskaże kilka osób uprawnionych, a nie oznaczy ich udziału w tych środkach lub suma oznaczonych udziałów nie będzie równa 1, uważa się, że udziały tych osób będą równe. Wskazanie osoby uprawnionej do otrzymania środków będzie bezskuteczne, jeżeli osoba ta zmarła przed śmiercią oszczędzającego. W takim przypadku udział, który był przeznaczony dla zmarłego będzie przypadać w równych częściach pozostałym osobom wskazanym, chyba że oszczędzający zadysponuje tym udziałem w inny sposób. W przypadku braku osób wskazanych przez oszczędzającego, środki zgromadzone na IKE wchodzić będą do spadku, chyba, że umowa o prowadzenie IKE została zawarta z zakładem ubezpieczeń. W takim przypadku będzie miał zastosowanie odpowiednio art. 831 i art. 832 kodeksu cywilnego.
Ile można wpłacić?
Zgodnie z ustawą, wpłaty dokonywane na IKE w roku kalendarzowym nie będą mogły przekroczyć kwoty odpowiadającej półtorakrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok, określonego w ustawie budżetowej. Zasada ta nie będzie dotyczyć przyjmowanych wypłat transferowych.W przypadku:
- otwarcia likwidacji instytucji finansowej,
- ogłoszenia upadłości albo prawomocnego oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzenia postępowania upadłościowego instytucji finansowej, jeżeli jej majątek nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania,
- ostatecznej decyzji organu nadzoru o cofnięciu zezwolenia albo w przypadku wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności instytucji finansowej prowadzącej IKE, instytucja ta lub syndyk będą zobowiązane, w terminie 30 dni od dnia wystąpienia zdarzenia, powiadomić o tym oszczędzającego. Powiadomienie to powinno zawierać co najmniej informację o terminie, w którym oszczędzający będzie zobowiązany do dostarczenia potwierdzenia zawarcia umowy określonym niżej podmiotom, w celu dokonania wypłaty transferowej oraz o skutkach niedostarczenia potwierdzenia zawarcia umowy w terminie 45 dni od dnia otrzymania powiadomienia.
W celu dokonania wypłaty transferowej oszczędzający, w terminie 45 dni od dnia otrzymania powyższego powiadomienia, będzie zobowiązany do zawarcia umowy o prowadzenie IKE z inną instytucją finansową i do dostarczenia potwierdzenia zawarcia umowy odpowiednio instytucji dotychczas prowadzącej IKE oszczędzającego lub syndykowi. W przypadku spełnienia przez oszczędzającego tego warunku, odpowiednio instytucja finansowa, syndyk lub Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny będą zobowiązane do dokonania wypłaty transferowych środków przyznanych oszczędzającemu w postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym na IKE wskazane w potwierdzeniu zawarcia umowy.
Środki zgromadzone na IKE będą mogły być obciążone zastawem. Zaspokojenie wierzytelności zabezpieczonej zastawem z IKE będzie traktowane jako zwrot.
Oznakowanie IKE i kontrola systemu
Środki gromadzone przez oszczędzającego na IKE będą rejestrowane na wyodrębnionym: zapisie w rejestrze uczestników funduszu inwestycyjnego, rachunku papierów wartościowych i rachunku pieniężnym służącym do jego obsługi w podmiocie prowadzącym działalność maklerską, rachunku w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym lub na rachunku bankowym w banku.W razie złożenia przez oszczędzającego dyspozycji wypłaty transferowej do innej instytucji finansowej, dotychczasowa instytucja finansowa przekazywać będzie nowej instytucji, wraz z dokonaniem tej wypłaty następujące informacje:
- dane osobowe oszczędzającego,
- datę pierwszej wpłaty albo datę przyjęcia pierwszej wypłaty transferowej, w zależności od tego, które ze zdarzeń nastąpiło wcześniej,
- o sumie wpłat w każdym roku kalendarzowym oraz nazwę instytucji przyjmującej wpłatę,
- o wysokości i datach wypłat transferowych przyjętych na IKE oszczędzającego oraz o nazwach instytucji finansowych dokonujących tych wypłat,
- o wysokości i datach dokonywanych wypłat transferowych, a w przypadku transferu papierów wartościowych i środków pieniężnych, zgromadzonych w podmiocie prowadzącym działalność maklerską, również o rodzaju i ilości tych papierów oraz o nazwie instytucji, do której dokonywana jest wypłata transferowa,
- o sumie wpłaconych składek podstawowych, w przypadku gdy na IKE oszczędzającego przeniesiono środki zgromadzone w programie emerytalnym.
Minister właściwy do spraw finansów publicznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zabezpieczenia społecznego ma określić w drodze rozporządzenia wzór informacji, a także termin oraz tryb jej przekazywania. Instytucje finansowe będą obowiązane do sporządzania i przekazywania urzędom skarbowym informacji o założonych i zlikwidowanych IKE. Informacje powinny zawierać w szczególności dane identyfikujące instytucję finansową, dane identyfikujące IKE oraz oszczędzającego, a także datę założenia lub likwidacji IKE. Miejsce, sposób i terminy przekazywania tej informacji, szczegółowy zakres danych identyfikacyjnych oraz innych danych niezbędnych do ustalenia prawa posiadania przez oszczędzającego większej ilości IKE mają zostać określone w rozporządzeniu.
Fundusze inwestycyjne
Oszczędzający będzie mógł zawierać umowy o prowadzenie IKE z różnymi funduszami inwestycyjnymi zarządzanymi przez to samo towarzystwo funduszy inwestycyjnych, z tym że suma wpłat do funduszy w roku kalendarzowym nie przekroczy pótorakrotności prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej. Będzie mógł dokonać konwersji jednostek uczestnictwa funduszu na jednostki uczestnictwa innych funduszy prowadzących IKE, zarządzanych przez to samo towarzystwo.W przypadku połączenia funduszy inwestycyjnych, fundusz przejmujący fundusz inwestycyjny, w którym oszczędzający gromadził środki na IKE, będzie powiadamiać oszczędzającego, w formie określonej w umowie o prowadzenie IKE, w terminie 14 dni od dnia dokonania połączenia, o zajściu tego zdarzenia oraz o liczbie jednostek uczestnictwa przydzielonych oszczędzającemu i o ich wartości.
W przypadku, gdy przejęcie zarządzania funduszem inwestycyjnym przez inne towarzystwo funduszy inwestycyjnych spowoduje, że oszczędzający będzie posiadał jednostki uczestnictwa zapisane na IKE w funduszach inwestycyjnych zarządzanych przez różne towarzystwa funduszy inwestycyjnych, będą miały zastosowanie zasady powiadamiania oszczędzającego takie, jak w sytuacji likwidacji czy upadłości instytucji finansowej.
Instytucje prowadzące działalność maklerską
Umowy zawierane przez oszczędzającego z podmiotem prowadzącym działalność maklerską na świadczenie usług brokerskich i prowadzenie rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego do jego obsługi przewidywać będą lokowanie środków w dopuszczone do publicznego obrotu papiery wartościowe, z wyłączeniem papierów wartościowych, o których mowa w art. 3 ust 3 ustawy - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi (prawa majątkowe wynikające z papierów wartościowych będące prawami pochodnymi). Umowy te będą mogły dopuszczać możliwość składania zleceń mających za przedmiot papiery wartościowe, których cena zależy od ceny papierów wartościowych zapisanych na IKE oszczędzającego wyłącznie w celu ograniczenia ryzyka inwestycyjnego i pod warunkiem, że będą one przedmiotem obrotu na rynku regulowanym.W przypadku wydania przez organ nadzoru decyzji nakazującej przeniesienie papierów wartościowych i środków pieniężnych oraz dokumentów związanych z prowadzeniem rachunków papierów wartościowych i rachunków pieniężnych do innego podmiotu prowadzącego działalność maklerską, w sytuacji wygaśnięcia lub cofnięcia zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej, podmiot prowadzący działalność maklerską, do którego przenoszone będą papiery wartościowe i środki pieniężne, będzie zobowiązany zachować identyfikację środków zgromadzonych na IKE. W takiej sytuacji, podmiot prowadzący działalność maklerską wraz z dokonaniem przeniesienia papierów wartościowych i środków pieniężnych będzie musiał przekazać podmiotowi wskazanemu przez organ nadzoru określone w projekcie informacje. Podmiot, do którego zostaną przeniesione papiery wartościowe i środki pieniężne będzie zobowiązany, w terminie 14 dni od dnia ich przeniesienia, wezwać oszczędzającego do zawarcia umowy o prowadzenie IKE lub dokonania wypłaty transferowej. Z kolei oszczędzający będzie musiał w terminie 45 dni od daty otrzymania wezwania zawrzeć umowę o prowadzenie IKE z podmiotem, do którego zostaną przeniesione papiery wartościowe i środki pieniężne albo dokonać wypłaty transferowej do innej instytucji finansowej. W przypadku niedotrzymania przez oszczędzającego ww. terminu, środki zgromadzone na IKE będą podlegały zwrotowi. Jeśli podmiot prowadzący działalność maklerską, do którego zostały przeniesione papiery wartościowe i środki pieniężne oraz dokumenty związane z prowadzeniem rachunków papierów wartościowych i rachunków pieniężnych nie będzie prowadzić IKE, to przeniesienie tych środków do innej instytucji finansowej będzie traktowane jak wypłata transferowa.
Zakłady ubezpieczeń
Zgodnie z projektem, koszty ochrony ubezpieczeniowej i koszty administracyjne pobierane przez zakład ubezpieczeń z wpłat na IKE nie będą mogły przekraczać 10% tej wpłaty. Z aktywów ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego zakład ubezpieczeń będzie pobierać wyłącznie koszty związane z realizacją nabywania lub zbywania aktywów funduszu, stanowiące równowartość opłat ponoszonych na rzecz osób trzecich, z których pośrednictwa zakład ubezpieczeń jest obowiązany korzystać na mocy odrębnych przepisów i opłatę z tytułu zarządzania ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. W przypadku dokonania wypłaty transferowej do zakładu ubezpieczeń środki transferowane zasilać będą w całości rachunek oszczędzającego w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym. W przypadku, gdy środki oszczędzającego na IKE będą gromadzone w więcej niż jednym ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym, zakład ubezpieczeń będzie miał obowiązek wyodrębnienia informacji o łącznej wartości wszystkich jednostek uczestnictwa posiadanych w zakładzie ubezpieczeń, nabytych z tytułu wpłat na IKE.Banki
Bank zawierać będzie umowę o prowadzenie IKE w formie rachunku oszczędnościowego, zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, o ile przepisy ustawy o IKE nie stanowią inaczej. W przypadku wypłaty transferowej albo zwrotu środków zgromadzonych na IKE bank przekazywać będzie zgromadzone oszczędności wraz z należnym na dzień wypłaty transferowej albo zwrotu oprocentowaniem naliczonym według zasad, jakie obowiązywałyby w przypadku kontynuacji umowy o prowadzenie IKE.Wypłaty środków
Wypłata środków zgromadzonych na IKE będzie następować wyłącznie: - na wniosek oszczędzającego po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat lub nabyciu uprawnień emerytalnych i ukończeniu 55. roku życia oraz spełnieniu warunku:a) dokonywania wpłat na IKE w co najmniej w 5 dowolnych latach kalendarzowych albo
b) gdy ponad połowa wartości wpłat została dokonana nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty,
- w przypadku śmierci oszczędzającego - na wniosek osoby uprawnionej.
Dla osób urodzonych do 1945 r. i osób urodzonych do końca 1948 r. będą dogodniejsze warunki dokonywania wypłaty środków zgromadzonych na IKE. Osoby urodzone do końca grudnia 1945 r. będą mogły dokonać wypłaty, jeżeli będą gromadzić oszczędności na IKE w co najmniej trzech dowolnych latach, lub gdy ponad połowa wartości wpłat na IKE zostanie dokonana nie później niż trzy lata przed dniem złożenia wniosku o wypłatę. W przypadku osób urodzonych między 1 stycznia 1946 r. a 31 grudnia 1948 r. minimalny okres gromadzenia oszczędności wynosić będzie 4 lata. Wypłata powinna być dokonana w terminie nie dłuższym niż 14 dni (z wyłączeniem sytuacji otwarcia likwidacji instytucji finansowej lub ogłoszenia jej upadłości) od dnia zgłoszenia przez oszczędzającego lub osobę uprawnioną po jego śmierci wniosku o dokonanie wypłaty.
W przypadku, gdy fundusz inwestycyjny zawiesił odkupywanie jednostek uczestnictwa, a został przez oszczędzającego złożony wniosek o dokonanie wypłaty, wypłata nastąpi w terminie 14 dni od dnia wznowienia odkupywania jednostek uczestnictwa.
Oszczędzający, który dokonał wypłaty, nie będzie mógł ponownie założyć IKE.
Wypłata transferowa będzie dokonywana:
- z instytucji finansowej prowadzącej IKE do innej instytucji finansowej, z którą oszczędzający zawarł umowę o prowadzenie IKE albo
- z programu emerytalnego, w przypadkach o których mowa jest w przepisach o pracowniczych programach emerytalnych, do instytucji finansowej, z którą oszczędzający zawarł umowę o prowadzenie IKE, albo
- z IKE zmarłego oszczędzającego na IKE osób uprawnionych.
Wypłata transferowa będzie dokonywana na podstawie dyspozycji oszczędzającego lub osób uprawnionych, po uprzednim zawarciu umowy o prowadzenie IKE z inną instytucją finansową i okazaniu instytucji dokonującej wypłaty transferowej potwierdzenia zawarcia umowy. Wypłata transferowa będzie, podobnie jak wypłata, dokonywana w terminie do 14 dni od dnia złożenia odpowiedniej dyspozycji. Z chwilą przekazania środków umowa o prowadzenie IKE zawarta z instytucją finansową dokonującą wypłaty transferowej ulegnie rozwiązaniu. Przedmiotem wypłaty i wypłaty transferowej będzie mogła być wyłącznie całość środków zgromadzonych na IKE, z wyłączeniem przypadku, gdy oszczędzający będzie dokonywał wypłaty transferowej pomiędzy funduszami inwestycyjnymi zarządzanymi przez to samo towarzystwo oraz w sytuacji ogłoszenia likwidacji lub upadłości instytucji finansowej. Każda z osób uprawnionych do środków zgromadzonych na IKE zmarłego, będzie mogła dokonać wypłaty transferowej na swoje IKE, wyłącznie w całości przysługujących jej środków.
Zwrot środków
Zwrot środków zgromadzonych na IKE będzie następował w razie wypowiedzenia umowy o prowadzenie IKE, przez którąkolwiek ze stron, jeżeli nie zachodzić będą przesłanki do wypłaty lub wypłaty transferowej. Na równi ze zwrotem, w tym także do celów podatkowych, będzie traktowane pozostawienie środków zgromadzonych na IKE na rachunku oszczędzającego, jeżeli umowa o prowadzenie IKE wygasła, a nie zachodzą przesłanki do wypłaty lub wypłaty transferowej. W przypadku, gdy na IKE oszczędzającego, przyjęto wypłatę transferową z programu emerytalnego, instytucja finansowa przed dokonaniem zwrotu w ciągu 7 dni, licząc od dnia złożenia przez oszczędzającego wypowiedzenia, przekazywać będzie 30% sumy składek podstawowych wpłaconych do programu emerytalnego na konto ubezpieczonego, prowadzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z zaliczeniem tej kwoty na ubezpieczenie emerytalne.Instytucja finansowa, w przypadku wypowiedzenia umowy o prowadzenie IKE przez którąkolwiek ze stron, będzie zobowiązana pouczyć oszczędzającego, że zwrotowi podlegają środki zgromadzone na IKE, pomniejszone o należny podatek oraz o kwotę stanowiącą 30% sumy składek podstawowych wpłaconych do programu emerytalnego. Ponadto instytucja finansowa dokonując wypowiedzenia umowy, będzie musiała poinformować oszczędzającego o możliwości dokonania wypłaty transferowej. W przypadku wypowiedzenia umowy o prowadzenie IKE przez oszczędzającego, będzie on zobowiązany do złożenia oświadczenia o zapoznaniu się z konsekwencjami zwrotu środków.
Przedmiotem zwrotu będzie mogła być wyłącznie całość środków zgromadzonych na IKE, a w przypadku, gdy oszczędzający gromadzić będzie środki na podstawie umów zawartych z różnymi funduszami inwestycyjnymi, zarządzanymi przez to samo towarzystwo, przedmiotem zwrotu będzie całość środków zgromadzonych w tych funduszach. Zwrot środków zgromadzonych na IKE powinien nastąpić przed upływem terminu wypowiedzenia umowy.
Umowa zawarta z instytucją finansową będzie mogła ustanawiać termin nie dłuższy niż 12 miesięcy, licząc od dnia zawarcia umowy, w którym dokonanie wypłaty, wypłaty transferowej lub zwrotu będzie wiązało się z koniecznością poniesienia przez oszczędzającego dodatkowej opłaty, której wysokość określi instytucja finansowa w umowie. W przypadku, gdy oszczędzający dokonywać będzie wypłaty, wypłaty transferowej lub zwrotu przed upływem ww. terminu, instytucja finansowa będzie miała prawo do potrącenia dodatkowej opłaty z wypłacanych środków zgromadzonych na IKE. Po upływie ww. okresu, podmiot prowadzący działalność maklerską, dokonując wypłaty transferowej środków zgromadzonych na IKE będzie mógł pobrać opłatę z tytułu przeniesienia papierów wartościowych i środków pieniężnych, jednak nie wyższą niż opłata pobierana od tego podmiotu przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA, określona w regulaminie, o którym mowa w przepisach ustawy - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi.
Zgodnie z ustawą, nabycie w drodze spadku środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym nie będzie podlegać podatkowi od spadków i darowizn. Wolne od podatku dochodowego od osób fizycznych będą dochody z tytułu oszczędzania na indywidualnym koncie emerytalnym uzyskane w związku z:
- gromadzeniem i wypłatą środków przez oszczędzającego,
- wypłatą środków, dokonaną na rzecz osób uprawnionych po śmierci oszczędzającego,
- wypłatą transferową,
z tym, że zwolnienie nie będzie miało zastosowania w przypadku, gdy oszczędzający gromadził oszczędności na więcej niż jednym IKE. Osoby, które będą gromadzić oszczędności na więcej niż jednym IKE zapłacą wyższy, bo 75% ryczałtowy podatek od dochodów kapitałowych. Z kolei nabycie w drodze spadku środków zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym będzie wolne od podatku od spadków i darowizn.
Anna Semenowicz; Gazeta Ubezpieczeniowa
Źródło:
