W ostatnim czasie pojawiło się wiele wątpliwości, co do zatrudnienia obywatela innego państwa na podstawie Karty Polaka. Pomimo faktu, że kilka miesięcy temu sprawa ta została nagłośniona w mediach i wydawać by się mogło, że wszystko w tej materii zostało już powiedziane, wciąż pewne zastrzeżenia wzbudza sama ustawa w niektórych jej aspektach.
Trudności dostarczają niejasne przepisy w sprawie odprowadzania podatków oraz składek na ubezpieczenia społeczne. Niestety ustawa nie rozwiązuje wprost tych problemów, a rozmaite interpretacje w tym zakresie powodują niejasność. Ustawa o Karcie Polaka w kwestiach nieobjętych samą ustawą odwołuje się do szeregu innych aktów prawnych (m.in. ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, o swobodzie działalności gospodarczej, o systemie ubezpieczeń społecznych, o podatkach dochodowych). W ustawie o Kacie Polaka nie znajdziemy bezpośrednio przepisów dotyczących spraw składkowych i podatkowych związanych z pracą i działalnością gospodarczą. Brak w niej również regulacji dotyczących rent i emerytur oraz innych świadczeń związanych np. z macierzyństwem lub pomocą społeczną. Wszystko to sprawia, że osoby starające się o Kartę Polaka często rezygnują z przywilejów, jakie ona daje. Problem z właściwym zrozumieniem rzeczonych przepisów mają także pracodawcy.
Komu zatem może być przyznana Karta Polaka i jakie wiążą się z nią uprawnienia?
Karta Polaka może być przyznana tylko osobie, która deklaruje przynależność do Narodu Polskiego i spełni łącznie następujące warunki:
- wykaże swój związek z polskością przez przynajmniej podstawową znajomość języka polskiego, który uważa za język ojczysty, oraz znajomość i kultywowanie polskich tradycji i zwyczajów;
- w obecności konsula Rzeczypospolitej Polskiej, złoży pisemną deklarację przynależności do Narodu Polskiego;
- wykaże, że co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków albo dwoje pradziadków było narodowości polskiej lub posiadało obywatelstwo polskie, albo przedstawi zaświadczenie organizacji polskiej lub polonijnej działającej na terenie jednego z państw, potwierdzające aktywne zaangażowanie w działalność na rzecz języka i kultury polskiej lub polskiej mniejszości narodowej przez okres, co najmniej ostatnich trzech lat.
W przypadku osób małoletnich przyznawanie Karty Polaka odbywa się na wniosek rodziców, jeżeli:
- oboje rodzice posiadają Kartę Polaka;
- jeden z rodziców posiada Kartę Polaka a drugi wyrazi na to zgodę.
Przyznanie Karty Polaka osobie, która ukończyła 16 rok życia może nastąpić tylko za jego zgodą.
Prawa związane z posiadaniem karty to:
- prawo do wizy pobytowej długoterminowej uprawniającej do wielokrotnego przekraczania granicy Rzeczypospolitej Polskiej;
- podejmowanie na terenie Rzeczypospolitej Polskiej legalnej pracy bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę;
- podejmowanie działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele polscy;
- prawo do korzystania z bezpłatnego systemu oświaty;
- prawo do korzystania w stanach nagłych z bezpłatnej opieki zdrowotnej na takich samych zasadach jak obywatele polscy;\
- zwiedzanie bezpłatne muzeów w Polsce;
- prawo poza kolejnością do ubiegania się o środki finansowe z budżetu państwa polskiego lub z budżetu samorządów gmin w Polsce przeznaczone na wspieranie Polaków za granicą.
Konkludując, należy podkreślić, że otrzymanie Karty Polaka nie wiąże się z nadawaniem obywatelstwa polskiego. To zupełnie odrębne zagadnienie. Przyznanie Karty Polaka nie oznacza także przyznania prawa do osiedlania się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ani prawa przekraczania bez wizy granic Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza natomiast możliwość pełnoprawnego uczestniczenia w życiu gospodarczym kraju, warunkowanym prawem do podjęcia zatrudnienia, na takich samych warunkach jak obywatele polscy, jak i prawem do rozpoczęcia działalności gospodarczej.
Podstawa prawna: Ustawa o Karcie Polaka (Dz.U. z 2007 r. Nr 180, poz. 1280).
Źródło: Przemysław Gogojewicz
