Większe ryzyko kredytowe banku to zysk dla ubezpieczyciela

Światowy kryzys finansowy oraz problemy na rynku kredytów hipotecznych w Stanach Zjednoczonych przyczyniły się do wprowadzenia przez polskie banki polityki ostrożności w tym obszarze, a co za tym idzie, spowodowały spadek liczby i wartości nowo udzielonych kredytów hipotecznych.

Ten trend znalazł również odbicie w spadku liczby udzielanych kredytów mieszkaniowych, a na to z kolei wpływ miały: kondycja sektora bankowego w Polsce, nienajlepsze wyniki w I kwartale oraz obawa przed dalszym pogorszeniem jakości portfela kredytowego. Mniej udzielanych kredytów to również efekt zaostrzonych przez banki kryteriów oceny zdolności kredytowej potencjalnych kredytobiorców.

Wykres 1: Kredyty hipoteczne w Polsce – wartość aktywów w mld PLN w latach 2000 - 2008


Źródło: NBP

Wartość udzielonych do 2008 roku kredytów hipotecznych stale rosła. Szczególnie szybko sytuacja zmieniała się w latach 2005 – 2008. Od końca 2005 r. wartość udzielonych kredytów wzrosła 2,5-krotnie z poziomu 50 mld PLN do 125 mld PLN na koniec lutego 2008 r.

Jednak w ostatnim okresie, porównując IQ 2009 do IQ 2008 możemy zaobserwować spadek dynamiki udzielonych kredytów o 40%, co jest spowodowane kryzysem finansowym i bezpośrednim rezultatem zaostrzenia przez banki polityki przyznawania kredytów hipotecznych.

Tabela 1: Kwartalna dynamika liczby udzielonych kredytów


Źródło: www.skarbiec.biz na podstawie danych nadesłanych przez: PKO BP, Bank Pekao, Bank BGŻ, Bank Millennium, Kredyt Bank, DomBank, BZ WBK, ING BSK, mBank, MultiBank, Santander Consumer Bank, Metrobank, Nordea Bank Polska, Deutsche Bank PBC

Obecna sytuacja rynkowa wpłynęła na preferencje klientów. Zgodnie z danymi GUS z września 2009 roku, Polacy coraz częściej kupują mieszkania 1,2-pokojowe. Mieszkania 3-pokojowe i większe stanowią problemem dla deweloperów, ponieważ nie znajdują oni na nie nabywców. Warto zauważyć, że możliwości nabywcze potencjalnych kredytobiorców są weryfikowane przez banki. W pierwszym kwartale 2009 roku ”w sześciu największych miastach Polski na 10 tys. sprzedanych nowych mieszkań z powodu braku zdolności kredytowej u potencjalnych nabywców do deweloperów powróciło 18% lokali” (Rzeczpospolita „Mniej zwrotów do deweloperów” Aneta Strybała, 28.09.2009). W II Q 2009 roku liczba takich operacji spadła do 10%.

Wg danych GUS z września 2009 w I półroczu 2009 roku oddano do użytkowania 76 153 mieszkań, tj. o 6 870 mieszkań więcej niż w analogicznym okresie. Jednak liczba nowych rozpoczętych inwestycji spadła aż o 28% względem ubiegłego roku (W I półroczu 2009 r. rozpoczęto budowę 67 840 mieszkań, tj. o 26 835 mieszkań (o 28,3%) mniej niż w I półroczu 2008 r.). Skutkiem takiego spadku liczby mieszkań jest niepewna sytuacja deweloperów i ich problemy finansowe. Idealnym przykładem jest wstrzymana budowa budynku przy ulicy Złotej 44, budowanego w centrum Warszawy przez dewelopera ORCO.

Dla rynku ubezpieczeniowego mniejsza liczba udzielonych kredytów to przede wszystkim mniejsza liczba nowych potencjalnych klientów. Jednak zaostrzone kryteria kredytowania powodują wzrost zainteresowania banków produktami ubezpieczeniowymi ograniczającymi ryzyko kredytowe, oraz alternatywnymi zabezpieczeniami. Banki zawiesiły w 2008 r. 100% i więcej kredytowania nieruchomości.

Produkty ubezpieczeniowe stanowiące alternatywne zabezpieczenie to:
1. ubezpieczenia niskiego wkładu,
2. ubezpieczenia pomostowe,
3. ubezpieczenia na życie kredytobiorcy,
4. ubezpieczenie od utraty pracy bądź straty stałych dochodów,
5. cesja z polisy z ubezpieczenia budynków i lokali mieszkalnych od ognia i innych zdarzeń losowych.

Dwa pierwsze zabezpieczają ryzyko Banku, natomiast pozostałe ubezpieczenia chronią Klienta przed różnymi ryzykami. W ostatnim czasie obserwujemy znaczny wzrost świadomości Klienta oraz zgłaszanych przez niego potrzeb dotyczący ochrony ubezpieczeniowej. Klienci zwracają coraz większą uwagę na przedmiot ubezpieczenia, zakres oferowanych ubezpieczeń czy też sposób likwidacji szkód.

W przypadku ubezpieczeń majątkowych największy udział mają zdarzenia o charakterze lokalnym – czyli podtopienia i zalania, huragany i wichury. Grupa PZU w bieżącym roku wzmocniła system likwidacji szkód, poprzez zakup i uruchomienie mobilnego centrum likwidacji szkód. Na miejsce katastrofy czy lokalnego podtopienia wysyłane jest mobilne centrum likwidacji szkód, które ma za zadanie przyjąć oraz rozpatrzyć jak najszybciej proste szkody. Jest to ważne, że Klienci otrzymują pomoc natychmiast.

W ostatnich miesiącach rekordy popularności bije ubezpieczenie od utraty pracy bądź straty stałego źródła dochodów. Jednak w związku ze wzrostem bezrobocia ubezpieczyciele ograniczyli oferowanie tego produktu. Możemy zauważyć wzrost liczby bezrobotnych na przestrzeni ostatnich 20 miesięcy (Tabela 2). Szczególną uwagę zwraca wzrost liczby bezrobotnych - z winy zakładu pracy - który w czasie kryzysu się podwoił. Dla ubezpieczycieli ta sytuacja oznacza wzrost ryzyka wypłaty odszkodowania z tytułu utraty pracy przez pracownika.

Tabela 2: Stopa bezrobocia w Polsce


Źródło: GUS

Dodatkowo ubezpieczenia oferowanymi wraz z produktem podstawowym są ubezpieczenia
- odpowiedzialności cywilnej
- Assistance
- ruchomości domowych i stałych elementów.

Ostatnie dni przynoszą dobre wieści z rynku bankowego, ponieważ powracają kredyty hipoteczne finansowane 100%, a nawet 105% (Allianz Bank) wartości nieruchomości.

Niewątpliwie w następnych miesiącach będziemy świadkami wzrostu sprzedaży tych kredytów - jednak należy postawić pytanie czy powrócimy do sytuacji sprzed kryzysu? Mniejsza liczba inwestycji rozpoczynanych przez deweloperów na pewno będzie powodowała ograniczenie tak dynamicznego wzrostu jak w 2007 roku.

Agnieszka Gocałek, Dyrektor Biura Bancassurance w Grupie PZU