Skutki ogłoszenia upadłości w stosunku do majątku upadłego

Uwagi ogólne

Ogłoszenie upadłości rodzi bardzo poważne skutki prawne. Stosownie do art. 15 pr. up. datą ogłoszenia upadłości jest data wydania przez sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości i od tej daty biegną skutki prawne związane z ogłoszeniem upadłości. Jednymi z najdonioślejszych konsekwencji są skutki w sferze prawa materialnego, co do majątku upadłego.

Z chwilą ogłoszenia upadłości upadły traci możność korzystania i rozporządzania swoim majątkiem, który należał do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jak również nabytym w toku postępowania. Majątek ten stanowi masę upadłości, którą to masą zarządza syndyk. Syndyka masy upadłości ustanawia sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Z ogłoszeniem upadłości upadły traci również prawo zbywania lub obciążania swojego majątku, nie może również się go zrzekać.

Masa upadłości

Masa upadłości jest jedną z najważniejszych instytucji prawa upadłościowego. Przyjąć należy, że jest to część majątku upadłego, która jest przeznaczona na zaspokojenie wierzycieli. Składniki majątkowe, które wchodzą w skład masy stanowią własność upadłego, choć jest on pozbawiony zarządu i prawem rozporządzania nimi i pozostają jego własnością dopóki nie zostaną zbyte w drodze postępowania upadłościowego.

Jak już zostało wspomniane w skład masy upadłości wchodzi cały majątek, który należał do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości, a także majątek nabyty przez upadłego w toku postępowania. Natomiast do masy upadłości nie wchodzą następujące składniki mienia upadłego:

1. Mienie, które jest na podstawie przepisów postępowania cywilnego zwolnione spod egzekucji, np. przedmioty i urządzenia domowe, prawa niezbywalne, świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych.

2. Następną grupę składników mienia upadłego, które nie wchodzą w skład masy upadłości stanowi to, co upadły osobistym zarobkiem nabędzie, ale tylko w granicach niezbędnych potrzeb upadłego i osób będących na jego utrzymaniu.

3. Nie wchodzi również w skład masy upadłości także mienie przeznaczone na pomoc dla pracowników upadłego i ich rodzin, jeżeli jest gospodarczo i rachunkowo wyodrębniony, np. fundusz socjalny.

4. Także spadek przypadający upadłemu, jeżeli syndyk tego spadku nie przyjął nie wchodzi w skład masy upadłości. Prawo upadłościowe stanowi, iż rzeczy nie należące do upadłego będą wyłączone z masy upadłości i wydane osobie, mającej do nich prawo.

Skutki ogłoszenia upadłości co do zobowiązań upadłego

Ogłoszenie upadłości wywiera daleko idące skutki w stosunkach zobowiązaniowych upadłego. Zmiany te dotyczą przede wszystkim tej sytuacji, gdy upadły był zobowiązanym. Natomiast w przypadkach, gdzie upadły był uprawnionym stosunek zobowiązaniowy zasadniczo nie ulega zmianie. Po prostu wierzytelność wchodzi do masy upadłości i po jej realizacji służy do zaspokojenia wierzycieli.

Wymienić można następujące skutki ogłoszenia upadłości:

- zobowiązania pieniężne upadłego, których termin płatności jeszcze nie nastąpi, stają się płatne z dniem ogłoszenia upadłości,
- zobowiązania majątkowe niepieniężne zamieniają się z dniem ogłoszenia upadłości na zobowiązania pieniężne i z tym dniem stają się płatne,
- odsetki od wierzytelności przypadających od upadłego nie biegną w stosunku do masy upadłości od dnia ogłoszenia upadłości,
- masa upadłości nie jest związana ofertą upadłego, o której przyjęciu przez stronę drugą upadły nie otrzymał zawiadomienia przed ogłoszeniem upadłości,
- jeżeli umowa wzajemna w czasie ogłoszenia upadłości nie była wykonana ani przez upadłego, ani przez stronę drugą, albo była wykonana tylko w części, syndyk może bądź umowę wykonać i żądać od drugiej strony wykonania, bądź od umowy odstąpić.

Skutki ogłoszenia upadłości w zakresie stosunków pracy

Wpływ ogłoszenia upadłości na stosunki pracy nie jest obecnie uregulowany przez prawo upadłościowe. Główne normy zawarte są w kodeksie pracy. Ogłoszenie upadłości jeszcze nie rozwiązuje stosunku pracy, z wyjątkiem dyrektora przedsiębiorstwa państwowego. Ogłoszenie upadłości ma jednak istotny wpływ na możliwość rozwiązania stosunku pracy, ponieważ kodeks pracy daje syndykowi prawo rozwiązywania stosunku pracy ze wszystkimi pracownikami, wyłączając jakiekolwiek przepisy chroniące stosunek pracy. Rozwiązanie następuje za dwutygodniowym wypowiedzeniem, bez względu na to czy umowa zawarta była na czas oznaczony, czy nieoznaczony. Wypowiedzenie może złożyć zarówno syndyk, jak i pracownik.

Wpływ ogłoszenia upadłości na stosunki majątkowe małżeńskie upadłego i jego małżonka

Ogłoszenie upadłości wywiera wpływ na stosunki majątkowe małżeńskie upadłego i jego małżonka. Wpływ ten powstaje, gdy małżonkowie żyją w ustawowym ustroju majątkowym małżeńskim i wówczas zasadą jest, że cały majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. Jeżeli małżonkowie żyją w ustroju umownym lub znieśli wspólność majątkową w drodze umowy majątkowej, umowa jest skuteczna tylko wtedy, gdy była wierzycielom wiadoma. Niezależnie od tego prawo upadłościowe dodatkowo ogranicza skuteczność takiej umowy uzależniając od tego by była zawarta dwa lata przed ogłoszeniem upadłości. Natomiast ogłoszenie upadłości nie wpływa na stosunki majątkowe w sytuacji, gdy małżonkowie żyją w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, która jest następstwem zniesienia wspólności przez sąd, lub która powstała w wyniku ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków.

Skutki majątkowe upadłości są wiec bardzo radykalne. Do upadłego nie należą już żadne decyzje co do majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Należy jednak podkreślić, że jeśli upadły jest osobą prawną, a dokładnie spółką prawa handlowego, to wspólnicy zachowują swoje prawa korporacyjne, mogą zbywać swobodnie swoje udziały, mogą zwoływać zgromadzenia wspólników, powoływać i odwoływać zarząd spółki i radę nadzorczą, podejmować wszelkie przewidziane kodeksem spółek handlowych i statutem decyzje, z wyjątkiem dyspozycji majątkowych.

Sposób zarządzania majątkiem przez syndyka, to temat na oddzielną publikację.