Przykładowe działania branżowe są ukazane na schemacie, a dotyczą zarówno ubezpieczeń społecznych (przykład 1), jak i tych gospodarczych, bardziej komercyjnych (przykład 2). Na których koncentrować będą się wysiłki? Czas pokaże, nie uciekniemy tu jednak od polityki, rządów, władzy, zwykle determinujących rozwiązania systemowe, sprzyjające rozwojowi jednych bądź drugich ubezpieczeń.
Ubezpieczenia w promocji zatrudnienia w Polsce
Jak jest
Póki co, wskaźnik zatrudnienia, czyli relacja pracujących do osób w wieku produkcyjnym (15–64 lata) wynosi u nas obecnie niespełna 54%, podczas gdy średnia unijna przekracza 66%. Z wykorzystaniem tzw. kapitału ludzkiego jesteśmy zresztą na szarym końcu państw unijnych (co potwierdziły najnowsze badania Lisbon Council, brukselskiego instytutu działającego na rzecz tworzenia w Europie konkurencyjnej i nowoczesnej gospodarki). Oto za Polską jest tylko kandydująca do Unii Chorwacja, zaś listę najwyższej aktywności zawodowej otwierają Estonia i Łotwa, gdzie wskaźnik zatrudnienia zbliża się do 70%.
Rządowy program aktywizacji zawodowej Polaków w wieku powyżej 50 lat jest teraz dobrym przykładem działań, które poprzez zmiany w systemie ubezpieczeń społecznych (np. obniżenie kosztów pracy) mogą ów wskaźnik nieco podnieść.
Zastanawia też, jak to możliwe, że Polska (kraj, w którym firmom podobno coraz trudniej jest znaleźć pracowników) ma nie tylko tak niski wskaźnik aktywności zawodowej, ale i jeden z najwyższych w Europie wskaźnik bezrobocia. Odpowiedź może leżeć w strukturze rynku pracy: nasi bezrobotni nie posiadają kwalifikacji odpowiadających potrzebom pracodawców (zresztą część z nich nie szuka stałego zatrudnienia, zadawalając się dorywczą pracą w szarej strefie).
Ponadto mamy najmłodszych w Unii emerytów: wprawdzie wiek emerytalny jest u nas wysoki (kobiety – 60 lat, mężczyźni – 65 lat), ale w rzeczywistości średnia wynosi 57 lat (ponieważ kto może, ten przechodzi na wcześniejszą emeryturę, traktując ją jako przywilej, z którego nie wypada nie skorzystać). W ubiegłym roku aż 80% wszystkich emerytów stanowili ci, którzy przechodzili na wcześniejsze emerytury (dla porównania: w Estonii średni rzeczywisty wiek emerytalny to 65 lat).
Polska wersja kapitałowej reformy emerytalnej (przykład 2 ze schematu) może nieco zaradzić takim niekorzystnym zachowaniom. Zakłada ona przecież, że nie warto pracować krótko i byle jak, czyli za niewielkie pieniądze. Już niebawem ruszą pierwsze wypłaty emerytur kapitałowych. Być może poziom tych świadczeń stanie się okazją do promocji komercyjnych, dodatkowych instrumentów zabezpieczenia emerytalnego. W proces budowy kapitału ludzkiego może zaangażują się wtedy również prywatni ubezpieczyciele.
Czyli …
O potencjale gospodarczym i rozwoju kraju przesądzają zazwyczaj trzy czynniki: bogactwa naturalne, kapitał finansowy i właśnie kapitał ludzki. Bogactw naturalnych Polska zbyt wiele nie ma, kapitał finansowy nie zna granic (wędruje tam, gdzie spodziewa się najwyższych zwrotów z inwestycji). Nie wykorzystując dobrze kapitału ludzkiego, stajemy się tym samym krajem mało atrakcyjni także dla inwestorów. Jest jeszcze jeden powód niskiej aktywności zawodowej Polaków: wzrost liczby młodzieży studiującej, spośród której większość wybiera kierunki humanistyczne, podczas gdy rynek pracy potrzebuje inżynierów i techników. Absolwenci wyższych szkół zasilają więc często szeregi bezrobotnych, powiększając skalę strukturalnego niedostosowania podaży pracy do popytu na pracę. O trwającej emigracji zarobkowej młodych Polaków już nie rozwodząc się za dużo…
Dlatego tak ogromne znaczenie mają dziś dostosowanie systemu kształcenia do potrzeb rynku pracy, publiczne wysiłki do aktywizacji zawodowej społeczeństwa oraz autentyczna reforma emerytalna. Ta ostatnia powinna zdecydowanie ograniczyć możliwości przechodzenia na wcześniejszą emeryturę oraz uświadomić potęgę pracy. Ubezpieczenia, jak widać, mogą tutaj odegrać kapitalną, bo pożyteczną rolę.
dr Marek Śliperski
Źródło:
