2009-07-14 06:00 Źródło: Gazeta Ubezpieczeniowa
Ubezpieczenie od bezrobocia
Po transformacji ustrojowej z 1989 r. bezrobocie nabrało charakteru masowego. Recesja gospodarcza, spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego, restrukturyzacja przemysłu węglowego/hutniczego/zbrojeniowego, upadek PGR-ów oraz niedostosowanie struktury kształcenia do potrzeb rynku pracy spowodowały, iż wiele osób (zwłaszcza zatrudnionych w sektorze publicznym) straciło pracę lub nie mogło jej w ogóle znaleźć.
Geneza, stan obecny
Wysokie bezrobocie nie jest nowym zjawiskiem w naszym kraju. Już w okresie I Rzeczypospolitej Polskiej (lata 1918–1939) powojenny wyż demograficzny i kryzys gospodarczy przyczyniły się do sytuacji, w której wiele osób nie miało możliwości podjęcia zatrudnienia. W czasach Rzeczypospolitej Ludowej (lata 1944–1989) państwo stosowało politykę pełnego zatrudnienia. Zlikwidowano bezrobocie jawne (poprzez zagwarantowanie prawa do pracy dla wszystkich), jednak nie wyeliminowano wysokiego bezrobocia ukrytego występującego na rynkach lokalnych, spowodowanego dużymi dysproporcjami w zakresie inwestycji przemysłowych w obrębie kraju.
Po transformacji ustrojowej z 1989 r. bezrobocie nabrało charakteru masowego. Recesja gospodarcza, spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego, restrukturyzacja przemysłu węglowego, hutniczego, zbrojeniowego, upadek PGR-ów oraz niedostosowanie struktury kształcenia do potrzeb rynku pracy spowodowały, iż wiele osób (zwłaszcza zatrudnionych w sektorze publicznym) straciło pracę lub nie mogło jej w ogóle znaleźć. Na skutek dalszych przeobrażeń gospodarczych, powstania społeczeństwa informacyjnego opartego na wiedzy i nowych technologiach bezrobocie przyjęło charakter technologiczny (ograniczenie pracy człowieka na rzecz pracy maszyn), przy jednoczesnym utrzymaniu bezrobocia strukturalnego przejawiającego się w niedostosowaniu kształcenia do potrzeb rynku pracy.
Popularne nie tak dawno umowy na czas nieokreślony są zawierane coraz rzadziej. Na znaczeniu zyskują elastyczne formy zatrudnienia, jak np. umowa zlecenia lub o dzieło. Zastosowanie takich rozwiązań obniża koszty pracy, ale także poczucie bezpieczeństwa pracownika związane z mniej stabilnym zatrudnieniem. Rynek pracy, który jeszcze do niedawna był rynkiem pracowniczym (wiele osób wyemigrowało i pracodawcy oferowali bardzo dobre warunki zatrudnienia tym, którzy pozostali), teraz stał się rynkiem, na którym warunki dyktuje pracodawca.
Bezrobocie to negatywne zjawisko, które wywołuje ujemne skutki nie tylko w życiu jednostki (utrata dochodów, spadek poczucia własnej wartości, apatia lub agresja), ale także w funkcjonowaniu społeczeństwa (nasilenie patologii, zwiększenie udziału osób pracujących w pokrywaniu kosztów świadczeń dla bezrobotnych).
Z bezrobociem próbowano walczyć przy użyciu różnorodnych metod – zarówno pasywnych (wcześniejsze emerytury, wysokie zasiłki dla bezrobotnych), jak i aktywnych (pieniądze dla bezrobotnych na prowadzenie własnej działalności gospodarczej, pieniądze na kursy podnoszące kwalifikacje, organizowanie robót publicznych i prac interwencyjnych). Jednakże obie metody okazały się niezbyt skuteczne. Rozwiązania pasywne powodowały nasilenie postaw roszczeniowych ze strony poszczególnych jednostek, zaś na rozwiązania aktywne nie było wystarczającej ilości środków w budżecie. W obliczu tych problemów i trudności państwa w zwalczaniu bezrobocia oraz łagodzenia jego skutków pojawia się pytanie – czy bezrobocie można by było potraktować jako typowe ryzyko ubezpieczeniowe i stworzyć obywatelom możliwość ubezpieczenia się od utraty pracy?
Bezrobocie jest niewątpliwie ryzykiem o charakterze ekonomicznym, ale także społecznym. W Polsce ubezpieczenie od bezrobocia nie ma charakteru powszechnego. Jest oferowane osobom, które decydują się na zaciągnięcie kredytu hipotecznego, oraz posiadaczom niektórych polis ubezpieczeniowych na życie (jako dodatkowa opcja). W Finlandii, z kolei, świadczenia z tytułu ubezpieczenia od bezrobocia funkcjonują obok zasiłków dla bezrobotnych. Uprawnionych do ich pobierania jest około 42% bezrobotnych (6,5% w przypadku zasiłków). Ich wartość wynosi około 60% utraconych dochodów (zasiłki – 20% przeciętnej płacy). Oba świadczenia można pobierać przez dwa lata.
Polska polityka społeczna różni się co prawda od fińskiej, ale być może i u nas zasadne by było upowszechnienie ubezpieczenia od bezrobocia? Aby jednak stwierdzić zasadność (lub jej brak) zastosowania takiego rozwiązania, należy odpowiedzieć na następujące pytania (związane z konstrukcją ubezpieczenia od bezrobocia): jakie ryzyko będzie brane pod uwagę; kto będzie ubezpieczycielem, kto będzie ubezpieczonym, jaki będzie zakres ubezpieczenia, jakie będą warunki nabycia uprawnień do świadczenia, jaka będzie wysokość składki, jaka będzie wysokość świadczenia, przez jaki okres będzie wypłacane świadczenie?
(Postulowane) cechy ubezpieczenia od bezrobocia
1. W przypadku ubezpieczenia od bezrobocia ryzykiem ubezpieczeniowym jest utrata pracy i skutki, które wywołuje w sferze ekonomicznej, społecznej, psychicznej.
2. Ubezpieczycielem powinien być podmiot prywatny (np. towarzystwo ubezpieczeń na życie) mający doświadczenie w zakresie ubezpieczeń od bezrobocia i (lub) pokrewnych. Należałoby także rozważyć możliwość wprowadzenia dopłat do ubezpieczenia od bezrobocia ze strony państwa (zwłaszcza w początkowym okresie funkcjonowania tego rozwiązania i przy objęciu nim znacznej liczby pracowników).
3. Ofertę ubezpieczenia można by było skierować do pracowników zagrożonych w stopniu niskim i umiarkowanym wystąpieniem bezrobocia (określenie stopnia ryzyka w przypadku poszczególnych grup zawodowych następowałoby w oparciu o analizę trendu).
4. Ubezpieczenie od bezrobocia mogłoby objąć utratę pracy w każdych okolicznościach (także z uwzględnieniem przyczyn zależnych od pracownika) lub utratę pracy jedynie z przyczyn niezależnych od pracownika (np. redukcja etatów, upadłość pracodawcy).
5. Wysokość składki powinna być zróżnicowana dla poszczególnych grup ubezpieczonych i ustalana w oparciu o takie kryteria, jak: wiek pracownika, płeć, stan cywilny, wykształcenie, zawód, forma umowy o pracę, miejsce zamieszkania, przebieg kariery zawodowej (ciągłość zatrudnienia). Wysokość składki ustalana by była po uwzględnieniu stopnia ryzyka związanego z ubezpieczeniem danego pracownika.
6. Świadczenie z tytułu ubezpieczenia od bezrobocia mogłoby się składać z części dochodowej, która umożliwiłaby częściową kompensatę utraconych dochodów oraz z części aktywizującej, której wysokość zależałaby od kosztów podjętych przez jednostkę w związku z szukaniem pracy. Wysokość świadczenia powinna maleć proporcjonalnie do wydłużenia okresu jego pobierania.
7. Aby ubezpieczony zyskał prawo do świadczenia, musiałby (oprócz utraty pracy): opłacać składki przez pewien okres związany z aktywnością zawodową, po upływie którego zostałby objęty ochroną ubezpieczeniową (celem tego rozwiązania byłaby redukcja ryzyka nadużyć polegającego na ubezpieczeniu się jednostek mających świadomość, iż w krótkim okresie utracą pracę) oraz wyrazić zgodę na wprowadzenie okresu karencji dotyczącego wypłaty świadczenia (np. przez 30 dni od utraty pracy pieniądze nie byłyby wypłacane). Świadczenie byłoby pobierane przez pewien okres i jego wartość malałaby co miesiąc. To rozwiązanie zapobiegłoby kreowaniu postaw roszczeniowych i utrwalaniu bezradności. Osoby uprawnione, aby nie stracić prawa do pieniędzy, musiałyby podjąć działania zbliżające je do zatrudnienia i udokumentować swoje starania.
8. Przy upowszechnianiu ubezpieczenia od bezrobocia podmioty wdrażające winny uwzględnić, iż zbyt wysoka stopa zastąpienia i zbyt łatwa dostępność do świadczenia rodzą ryzyko popełniania nadużyć i sprzyjają powstawaniu zjawiska „pułapki bezrobocia” (umyślna rezygnacja z nisko płatnej pracy na rzecz świadczenia lub praca w szarej strefie i jednoczesne pobieranie świadczenia).
9. Ubezpieczenie od bezrobocia mogłoby objąć nie tylko aspekty finansowe, ale także usługi z zakresu poradnictwa zawodowego, pośrednictwa pracy (jako opcja dodatkowa) lub opłacanie szkoleń/kursów przekwalifikowujących. 10. Ubezpieczenie od bezrobocia powinno być dobrowolne.
Reasumując: ubezpieczenie od bezrobocia jako odrębny produkt ubezpieczeniowy (nie dodatek do kredytów) może być ciekawą propozycją dla polskiego rynku ubezpieczeniowego. Może stanowić lepsze, bardziej atrakcyjne rozwiązanie od zasiłków dla bezrobotnych, zarówno dla ubezpieczonego (wyższe świadczenie), jak i dla państwa (mniejsze wydatki na zasiłki w ogólnych wydatkach na cele socjalne).
Joanna Plak
Więcej informacji na temat ubezpieczeń w Dziale Ubezpieczenia Portalu Bankier.pl.
Geneza, stan obecny
Wysokie bezrobocie nie jest nowym zjawiskiem w naszym kraju. Już w okresie I Rzeczypospolitej Polskiej (lata 1918–1939) powojenny wyż demograficzny i kryzys gospodarczy przyczyniły się do sytuacji, w której wiele osób nie miało możliwości podjęcia zatrudnienia. W czasach Rzeczypospolitej Ludowej (lata 1944–1989) państwo stosowało politykę pełnego zatrudnienia. Zlikwidowano bezrobocie jawne (poprzez zagwarantowanie prawa do pracy dla wszystkich), jednak nie wyeliminowano wysokiego bezrobocia ukrytego występującego na rynkach lokalnych, spowodowanego dużymi dysproporcjami w zakresie inwestycji przemysłowych w obrębie kraju.
Po transformacji ustrojowej z 1989 r. bezrobocie nabrało charakteru masowego. Recesja gospodarcza, spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego, restrukturyzacja przemysłu węglowego, hutniczego, zbrojeniowego, upadek PGR-ów oraz niedostosowanie struktury kształcenia do potrzeb rynku pracy spowodowały, iż wiele osób (zwłaszcza zatrudnionych w sektorze publicznym) straciło pracę lub nie mogło jej w ogóle znaleźć. Na skutek dalszych przeobrażeń gospodarczych, powstania społeczeństwa informacyjnego opartego na wiedzy i nowych technologiach bezrobocie przyjęło charakter technologiczny (ograniczenie pracy człowieka na rzecz pracy maszyn), przy jednoczesnym utrzymaniu bezrobocia strukturalnego przejawiającego się w niedostosowaniu kształcenia do potrzeb rynku pracy.
Popularne nie tak dawno umowy na czas nieokreślony są zawierane coraz rzadziej. Na znaczeniu zyskują elastyczne formy zatrudnienia, jak np. umowa zlecenia lub o dzieło. Zastosowanie takich rozwiązań obniża koszty pracy, ale także poczucie bezpieczeństwa pracownika związane z mniej stabilnym zatrudnieniem. Rynek pracy, który jeszcze do niedawna był rynkiem pracowniczym (wiele osób wyemigrowało i pracodawcy oferowali bardzo dobre warunki zatrudnienia tym, którzy pozostali), teraz stał się rynkiem, na którym warunki dyktuje pracodawca.
Bezrobocie to negatywne zjawisko, które wywołuje ujemne skutki nie tylko w życiu jednostki (utrata dochodów, spadek poczucia własnej wartości, apatia lub agresja), ale także w funkcjonowaniu społeczeństwa (nasilenie patologii, zwiększenie udziału osób pracujących w pokrywaniu kosztów świadczeń dla bezrobotnych).
Z bezrobociem próbowano walczyć przy użyciu różnorodnych metod – zarówno pasywnych (wcześniejsze emerytury, wysokie zasiłki dla bezrobotnych), jak i aktywnych (pieniądze dla bezrobotnych na prowadzenie własnej działalności gospodarczej, pieniądze na kursy podnoszące kwalifikacje, organizowanie robót publicznych i prac interwencyjnych). Jednakże obie metody okazały się niezbyt skuteczne. Rozwiązania pasywne powodowały nasilenie postaw roszczeniowych ze strony poszczególnych jednostek, zaś na rozwiązania aktywne nie było wystarczającej ilości środków w budżecie. W obliczu tych problemów i trudności państwa w zwalczaniu bezrobocia oraz łagodzenia jego skutków pojawia się pytanie – czy bezrobocie można by było potraktować jako typowe ryzyko ubezpieczeniowe i stworzyć obywatelom możliwość ubezpieczenia się od utraty pracy?
Bezrobocie jest niewątpliwie ryzykiem o charakterze ekonomicznym, ale także społecznym. W Polsce ubezpieczenie od bezrobocia nie ma charakteru powszechnego. Jest oferowane osobom, które decydują się na zaciągnięcie kredytu hipotecznego, oraz posiadaczom niektórych polis ubezpieczeniowych na życie (jako dodatkowa opcja). W Finlandii, z kolei, świadczenia z tytułu ubezpieczenia od bezrobocia funkcjonują obok zasiłków dla bezrobotnych. Uprawnionych do ich pobierania jest około 42% bezrobotnych (6,5% w przypadku zasiłków). Ich wartość wynosi około 60% utraconych dochodów (zasiłki – 20% przeciętnej płacy). Oba świadczenia można pobierać przez dwa lata.
Polska polityka społeczna różni się co prawda od fińskiej, ale być może i u nas zasadne by było upowszechnienie ubezpieczenia od bezrobocia? Aby jednak stwierdzić zasadność (lub jej brak) zastosowania takiego rozwiązania, należy odpowiedzieć na następujące pytania (związane z konstrukcją ubezpieczenia od bezrobocia): jakie ryzyko będzie brane pod uwagę; kto będzie ubezpieczycielem, kto będzie ubezpieczonym, jaki będzie zakres ubezpieczenia, jakie będą warunki nabycia uprawnień do świadczenia, jaka będzie wysokość składki, jaka będzie wysokość świadczenia, przez jaki okres będzie wypłacane świadczenie?
(Postulowane) cechy ubezpieczenia od bezrobocia
1. W przypadku ubezpieczenia od bezrobocia ryzykiem ubezpieczeniowym jest utrata pracy i skutki, które wywołuje w sferze ekonomicznej, społecznej, psychicznej.
2. Ubezpieczycielem powinien być podmiot prywatny (np. towarzystwo ubezpieczeń na życie) mający doświadczenie w zakresie ubezpieczeń od bezrobocia i (lub) pokrewnych. Należałoby także rozważyć możliwość wprowadzenia dopłat do ubezpieczenia od bezrobocia ze strony państwa (zwłaszcza w początkowym okresie funkcjonowania tego rozwiązania i przy objęciu nim znacznej liczby pracowników).
3. Ofertę ubezpieczenia można by było skierować do pracowników zagrożonych w stopniu niskim i umiarkowanym wystąpieniem bezrobocia (określenie stopnia ryzyka w przypadku poszczególnych grup zawodowych następowałoby w oparciu o analizę trendu).
4. Ubezpieczenie od bezrobocia mogłoby objąć utratę pracy w każdych okolicznościach (także z uwzględnieniem przyczyn zależnych od pracownika) lub utratę pracy jedynie z przyczyn niezależnych od pracownika (np. redukcja etatów, upadłość pracodawcy).
5. Wysokość składki powinna być zróżnicowana dla poszczególnych grup ubezpieczonych i ustalana w oparciu o takie kryteria, jak: wiek pracownika, płeć, stan cywilny, wykształcenie, zawód, forma umowy o pracę, miejsce zamieszkania, przebieg kariery zawodowej (ciągłość zatrudnienia). Wysokość składki ustalana by była po uwzględnieniu stopnia ryzyka związanego z ubezpieczeniem danego pracownika.
6. Świadczenie z tytułu ubezpieczenia od bezrobocia mogłoby się składać z części dochodowej, która umożliwiłaby częściową kompensatę utraconych dochodów oraz z części aktywizującej, której wysokość zależałaby od kosztów podjętych przez jednostkę w związku z szukaniem pracy. Wysokość świadczenia powinna maleć proporcjonalnie do wydłużenia okresu jego pobierania.
7. Aby ubezpieczony zyskał prawo do świadczenia, musiałby (oprócz utraty pracy): opłacać składki przez pewien okres związany z aktywnością zawodową, po upływie którego zostałby objęty ochroną ubezpieczeniową (celem tego rozwiązania byłaby redukcja ryzyka nadużyć polegającego na ubezpieczeniu się jednostek mających świadomość, iż w krótkim okresie utracą pracę) oraz wyrazić zgodę na wprowadzenie okresu karencji dotyczącego wypłaty świadczenia (np. przez 30 dni od utraty pracy pieniądze nie byłyby wypłacane). Świadczenie byłoby pobierane przez pewien okres i jego wartość malałaby co miesiąc. To rozwiązanie zapobiegłoby kreowaniu postaw roszczeniowych i utrwalaniu bezradności. Osoby uprawnione, aby nie stracić prawa do pieniędzy, musiałyby podjąć działania zbliżające je do zatrudnienia i udokumentować swoje starania.
8. Przy upowszechnianiu ubezpieczenia od bezrobocia podmioty wdrażające winny uwzględnić, iż zbyt wysoka stopa zastąpienia i zbyt łatwa dostępność do świadczenia rodzą ryzyko popełniania nadużyć i sprzyjają powstawaniu zjawiska „pułapki bezrobocia” (umyślna rezygnacja z nisko płatnej pracy na rzecz świadczenia lub praca w szarej strefie i jednoczesne pobieranie świadczenia).
9. Ubezpieczenie od bezrobocia mogłoby objąć nie tylko aspekty finansowe, ale także usługi z zakresu poradnictwa zawodowego, pośrednictwa pracy (jako opcja dodatkowa) lub opłacanie szkoleń/kursów przekwalifikowujących. 10. Ubezpieczenie od bezrobocia powinno być dobrowolne.
Reasumując: ubezpieczenie od bezrobocia jako odrębny produkt ubezpieczeniowy (nie dodatek do kredytów) może być ciekawą propozycją dla polskiego rynku ubezpieczeniowego. Może stanowić lepsze, bardziej atrakcyjne rozwiązanie od zasiłków dla bezrobotnych, zarówno dla ubezpieczonego (wyższe świadczenie), jak i dla państwa (mniejsze wydatki na zasiłki w ogólnych wydatkach na cele socjalne).
Joanna Plak
Więcej informacji na temat ubezpieczeń w Dziale Ubezpieczenia Portalu Bankier.pl.
|
|
|
Dodaj komentarz
- Re: Ubezpieczenie od bezrobocia Autor: ~jola 2009-07-14 21:59
- Zgadzam się z tobą w 100 %. Kiedyś policzyliśmy w jakim zakresie można by się ubezpieczyć za pieniądze, które co miesiąc "wyciska" z nas ZUS. Nie muszę chyba mówić...........Gdyby jeszcze po (..)
- Ubezpieczenie od bezrobocia Autor: ~Jooorec 2009-07-14 19:14
- Nie wiem czy takie ubezpieczenie powinno być powszechne. Moim zdaniem nie można zmuszać ludzi do ubezpieczania od wszystkiego co się tylko da. Prawda jest taka, że każdy sam powinien decydować o sobie (..)
