W Polsce obowiązkowe ubezpieczenie OC stanowi: ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych. Obowiązkowymi ubezpieczeniami pozostają również ubezpieczenia wynikające z przepisów odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską, nakładających na określone podmioty obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia.
Osoba, która nie spełniła obowiązku ubezpieczenia, musi wnieść opłatę. Środki finansowe z tytułu tych opłat są jednym ze składników składającym się na dochody Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, ale tylko z tytułu ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz OC rolników, ponieważ jak reguluje ustawa, opłata za niespełnienie obowiązku OC z tytułu ubezpieczenia budynków rolniczych jest wnoszona na rzecz gminy właściwej ze względu na miejsce położenia gospodarstwa rolnego.
Zgodnie z art. 88. ust. 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. (Dz.U. z 2003 r. Nr 124, poz. 1152 z późn. zm.): „Wysokość opłaty, o której mowa w ust. 1, obowiązującej w każdym roku kalendarzowym, stanowi równowartość w złotych:
1) w ubezpieczeniu OC posiadaczy pojazdów mechanicznych:
a) samochody osobowe – 500 euro,
b) samochody ciężarowe i autobusy – 800 euro,
c) pozostałe pojazdy – 100 euro,
2) w ubezpieczeniu OC rolników – 30 euro;
3) w ubezpieczeniu budynków rolniczych – 100 euro
– ustalana przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski według tabeli kursów nr 1 w roku kontroli.”
Według danych z tabeli 1, dochody UFG z tytułu opłat za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczeń obowiązkowych w Polsce na koniec III kwartału 2008 roku wynosiły 9 424 928,69 zł i były niższe niż te wniesione na koniec III kwartału 2007 i 2006 roku odpowiednio o 34,65% i 54,38%.
| 2006 | 2007 | 2008 | |
| OC posiadaczy pojazdów mechanicznych | 14 462 721,06 | 12 606 487,07 | 9 306 158,25 |
| OC rolników | 87 390,30 | 83 806,68 | 118 770,44 |
| Ogółem | 14 550 111,36 | 12 690 293,75 | 9 424 928,69 |
Źródło: UFG
W tabeli 2 zamieszczono dane dotyczące liczby stwierdzonych przypadków niespełnienia obowiązku zawarcia umów ubezpieczeń obowiązkowych na podstawie zawiadomień otrzymanych od podmiotów obowiązanych do kontroli spełnienia tego obowiązku. Podmiotami kontrolującymi są: Policja, organy celne, Straż Graniczna, organy właściwe w sprawach rejestracji pojazdów, Inspekcja Ruchu Drogowego.
Według tych danych na koniec III kw. 2008 r. stwierdzono 18 020 przypadków niespełnienia takiego obowiązku, dotyczyło to zarówno OC komunikacyjnego jak i OC rolników. W porównaniu z danymi na koniec III kw. 2007 r. zanotowano spadek o 34,32%. Znaczny wzrost liczby przypadków zauważono na koniec III kw. 2007 r. w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego, był to wzrost o 35,98%. Jak podaje UFG, wzrost ten był między innymi spowodowany rozpoczęciem przez UFG systemowej kontroli, w oparciu o dane pochodzące z Ośrodka Informacji UFG i Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.
Jeżeli chodzi o aktywność podmiotów w stwierdzaniu przypadków braku OC komunikacyjnego, największą liczbą przypadków pochwalić się może Policja, oczywiście z racji charakteru prowadzonej działalności i liczby funkcjonariuszy głównie z tzw. drogówki. Przypadki nieopłacenia wychodzą na światło dzienne w przypadku kolizji lub wypadku i ubiegania się z tego powodu o odszkodowanie.
| 2006 | 2007 | 2008 | |
| OC komunikacyjne | |||
| Policja | 12 036 | 16 583 | 11 173 |
| Organy celne | 47 | 25 | 15 |
| Straż Graniczna | 165 | 272 | 305 |
| Organy właściwe w sprawach rejestracji pojazdów | 4 724 | 6 388 | 4 725 |
| Inspekcja Transportu Drogowego | 19 | 20 | 23 |
| OC rolników | |||
| Wójt (burmistrz, prezydent miasta) | 810 | 917 | 1 779 |
| Ogółem | 17 801 | 24 205 | 18 020 |
Źródło: UFG
Mimo dosyć wysokich opłat za niespełnienie obowiązku, pewna część społeczeństwa, która jest zobligowana do opłacenia ubezpieczenia, traktuje ubezpieczenie jako fakultatywne. Liczba tych przypadków, jak wynika z tabeli 2, utrzymuje się na podobnym poziomie, z wyjątkiem oczywiście 2007 roku.
Podobna sytuacja ma miejsce, jeżeli chodzi o łączną liczbę zlikwidowanych szkód, tak z tytułu OC komunikacyjnego, jak i OC rolnika (tabela 3). Liczba ta utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Zarówno w jednym, jak i drugim przypadku liczba ta wynosiła powyżej 3000.
| 2006 | 2007 | 2008 |
| Szkody z OC komunikacyjnego | ||
| 3 194 | 3 137 | 3 094 |
| Szkody z OC rolnika | ||
| 3 304 | 3 216 | 3 193 |
Źródło: UFG
Ubezpieczenia są niezbędne, gdyż chronią nas od finansowych kłopotów związanych ze zdarzeniami losowymi. Ten argument powinien w szczególności przemawiać do osób posiadających gospodarstwa rolne, których jest w Polsce, w porównaniu z innymi krajami UE, bardzo dużo, a większość z nich nie generuje wysokich zysków. W momencie wystąpienia szkody rolnik zostaje pozbawiony źródła dochodu, a bywa, że i dachu nad głową. Nie wspominając już o szkodzie na osobie rolnika.
Jeżeli chodzi o ubezpieczenia komunikacyjne, w ostatnich latach wzrósł poziom ryzyka poruszania się pojazdami mechanicznymi po drogach. Wynika to z coraz większej liczby samochodów, a także pogarszającej się infrastruktury drogowej. Głównym czynnikiem determinującym społeczeństwo do zawierania obowiązkowych umów ubezpieczenia powinien być czynnik psychologiczny, czyli wzrost świadomości ubezpieczeniowej. Ta jednak, jak się okazuje, jest na niskim poziomie.
dr Dorota Ostrowska
Autorka jest adiunktem w Wyższej Szkole Finansów i Zarządzania w Białymstoku, opiekunem Koła Naukowego „Economy & Society”
Źródło:
