Trzynasta pensja na nowy rok

Temat dodatkowego wynagrodzenia rocznego, popularnie nazywanego trzynastką, wraca cyklicznie w pierwszych miesiącach roku kalendarzowego. Wypłata tego świadczenia następuje na ogół w styczniu lub lutym roku następującego po roku, za który przysługuje trzynasta pensja. Przygotowanie do ustalenia trzynastek w wielu zakładach pracy rozpoczyna się jednak już w pierwszych dniach nowego roku.

Zakres uprawnionych

Prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego przysługuje bardzo szerokiemu kręgowi uprawnionych. Generalnie prawo do tego świadczenia przysługuje pracownikom „budżetówki”. Jakim konkretnie grupom pracowników, to wskazuje ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. nr 160, poz. 1080 ze zm.). Zgodnie z powyższym aktem prawnym, do osób mających prawo do gratyfikacji za roczną pracę w sferze budżetowej należą pracownicy:

• państwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia kształtowane są na podstawie odrębnej ustawy,
   
• samorządowych jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 249, poz. 2104 ze zm.),
   
• urzędów organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa, sądów i trybunałów - wymienionych szczegółowo w art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych,
   
• biur poselskich, senatorskich lub poselsko-senatorskich oraz klubów, kół albo zespołów parlamentarnych.

Wyłączenia dotyczą żołnierzy oraz funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Straży Granicznej, Służby Celnej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej oraz Biura Ochrony Rządu.

Nie oznacza to jednak, że pracownicy tzw. mundurowi, zatrudnieni w tych organach są pozbawieni omawianego świadczenia. Mają oni zagwarantowane prawo do dodatkowej gratyfikacji rocznej na podstawie przepisów odrębnych.

Prawa do trzynastej pensji przewidzianej przez ustawę o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym (…) pozbawione są również osoby wymienione w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. nr 20, poz. 101 ze zm.), w tym m.in.:

• prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,
   
• marszałkowie i wicemarszałkowie Sejmu i Senatu,
   
• prezes i wiceprezes Rady Ministrów,
   
• ministrowie

i inne osoby, wymienione we wskazanym wyżej przepisie, zajmujące ważne stanowiska państwowe.

Takiego świadczenia nie można jednak mylić z dodatkowym wynagrodzeniem rocznym przysługującym na mocy wymienionej powyżej ustawy.

Dyrektorzy spółek Skarbu Państwa bez trzynastki

Przepis artykułu 6 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym (…) stanowi, że ilekroć w przepisach prawa mowa jest o nagrodzie z zakładowego funduszu nagród, oznacza to dodatkowe wynagrodzenie roczne dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Przepis ten formalnie nie zawiera wyłączenia określonej osoby z prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, wydaje się bowiem, że wyłączenia podmiotowe zawarte zostały w art. 1 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym (…). Jednak na podstawie tego przepisu trzynastki pozbawione są określone kategorie pracowników.

Do 31 grudnia 1997 r. trzynasta pensja określana była jako roczna nagroda z zakładowego funduszu nagród. Świadczenie to było przyznawane na podstawie ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach organizacyjnych niebędących przedsiębiorstwami państwowymi. Oznacza to, że wszędzie tam, gdzie przepisy prawa wyłączają określoną grupę pracowników z prawa do rocznych nagród z zakładowego funduszu nagród, dotyczy to również prawa do trzynastej pensji w rozumieniu ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym (…). Taka sytuacja występuje w przypadku ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz. U. nr 26, poz. 306 ze zm.), zwanej również ustawą kominową.

Ogranicza ona poziom wynagrodzeń osób wymienionych w tej ustawie, zatrudnionych w podmiotach objętych zakresem jej regulacji. Ponadto pozbawia je prawa do świadczeń takich jak: prowizja od zysku, roszczenie z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej oraz nagroda z zakładowego funduszu nagród. Osoby objęte zakresem ustawy kominowej nie mogą więc otrzymać trzynastki (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2005 r., sygn. akt I PK 199/04).