2004-03-22 08:46 Źródło: Gazeta Podatkowa
Spadek z długami czyli odpowiedzialność podatkowa spadkobierców
Za zobowiązania podatkowe odpowiada podatnik - to generalna zasada. Bywa jednak i tak, że odpowiedzialnością za jego długi są obarczane inne osoby. Przykład? Po śmierci podatnika jego schedę z należnościami wobec fiskusa przejmują spadkobiercy.
Czy zawsze jednak są oni zobligowani do regulowania tych należności? Dzisiaj o ich odpowiedzialności w świetle przepisów Ordynacji podatkowej.
Co zrobić z tym spadkiem?
Jeśli już wiesz, że zostałeś dziedzicem (nieważne testamentowym czy ustawowym), powinieneś się zastanowić, czy i ewentualnie jak warto spadek przyjąć. Dlaczego? Od tego zależy Twoja odpowiedzialność za długi podatnika. A do wyboru są następujące rozwiązania:
1) przyjęcie spadku wprost,
2) przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza,
3) odrzucenie spadku.
Co to oznacza w praktyce? Przyjęcie proste spadku skutkuje pełną odpowiedzialnością spadkobierców za zobowiązania podatnika - nie tylko z masy spadkowej, ale również z ich majątków osobistych. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza stwarza, co prawda, możliwość egzekwowania należności z majątków spadkobierców, ale ogranicza ich odpowiedzialność do wysokości uzyskanego przysporzenia. W prawie określa się to mianem "do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku". Jednym słowem oznacza to wartość aktywów wchodzących w skład schedy (ruchomości, nieruchomości, pieniądze, itp.). Natomiast odrzucenie spadku nie powoduje powstania po stronie spadkobierców obowiązków wobec wierzycieli zmarłego, ale i nie nabywają oni po nim żadnych uprawnień.
Mając powyższe na uwadze, należy rozważyć, czy spadkodawca miał długi, a jeśli tak, to jak duże, czy wartość dziedziczonych przedmiotów przewyższa zobowiązania, czy opłaca się przyjąć spadek wprost, itd. Pomocne w tym zakresie może okazać się wydawane przez urząd skarbowy zaświadczenie o zobowiązaniach zmarłego podatnika. Ubiegać się o nie ma prawo ten, kto uprawdopodobni, że może być spadkobiercą (np. okaże akt zgonu). Urząd skarbowy wykazuje wówczas jakie należności i w jakiej wysokości obciążają spadkodawcę. Jeśli natomiast zmarł on w trakcie postępowania podatkowego, zanim jeszcze określono lub ustalono ich wysokość, podaje się jedynie ich przybliżoną wartość.
Posiadając już zaświadczenie o sytuacji podatkowej spadkodawcy, można, a wręcz trzeba, podjąć decyzję, co z otrzymanym spadkiem zrobić. Czas bowiem nagli. Na złożenie stosownego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobiercy mają 6 miesięcy od dnia śmierci podatnika. Brak tego oświadczenia jest natomiast jednoznaczny z przyjęciem spadku wprost. A co to oznacza - już wiemy.
PAMIĘTAJ! Sposób przyjęcia spadku decyduje o zakresie odpowiedzialności spadkobierców. Mogą oni odpowiadać bez ograniczeń (w przypadku przyjęcia prostego) lub do wartości uzyskanego majątku (w przypadku przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza). Jeśli spadkobierców jest kilku, odpowiadają za długi spadkodawcy proporcjonalnie do przypadającego im udziału w spadku.
A teraz o szczegółach tej odpowiedzialności.
Od przybytku głowa nie boli?
Spadkobiercy są następcami prawnymi spadkodawcy. Oznacza to, że przejmują oni przysługujące mu - jako podatnikowi - prawa i obowiązki. Zacznijmy jednak od tych mniej przyjemnych skutków dziedziczenia, czyli obowiązków.
Za zobowiązania podatkowe zmarłego odpowiedzialność ponoszą jego spadkobiercy. Jej zakres zależy oczywiście od sposobu przyjęcia spadku. Obejmuje natomiast:
1) zaległości podatkowe wraz z odsetkami,
2) pobrane, a niewpłacone podatki związane z pełnieniem przez spadkodawcę funkcji płatnika lub inkasenta,
3) niezwrócone przez niego zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług wraz z oprocentowaniem,
4) opłatę prolongacyjną,
5) koszty postępowania podatkowego,
6) koszty upomnienia i postępowania egzekucyjnego powstałe do dnia śmierci podatnika.
Zakres tej odpowiedzialności (czyli jakie zobowiązania i w jakiej wysokości spadkobiercy mają uregulować) urząd skarbowy musi określić w decyzjach - odrębnych dla każdego ze spadkobierców. Może je jednak wydać tylko wtedy, kiedy zobowiązania spadkodawcy nie budzą wątpliwości - tzn. nie wszczęto wobec niego postępowania podatkowego albo zostało ono zakończone ostateczną decyzją. Decyzje o odpowiedzialności spadkobierców powinny być wydane dopiero po złożeniu przez nich oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (ewentualnie po bezskutecznym upływie 6miesięcznego terminu do jego złożenia), ale nie jest to ani regułą, ani wymogiem. Urząd skarbowy nie musi natomiast czekać na sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub podział majątku. Dziedziczący nie są bowiem zobligowani do uregulowania tych kwestii w określonym czasie. A wiedząc o zobowiązaniach podatkowych spadkodawcy, mogliby zwlekać z tym aż do ich przedawnienia.
Od wysokości odziedziczonych długów podatkowych głowa może czasem rozboleć, ale dla tego, kto zażądał zaświadczenia nie powinny one być zaskoczeniem.
Nie samymi długami żyją spadkobiercy
Byt podatkowy spadkobierców to nie tylko długi i obowiązek ich zapłaty - to również uprawnienia. I one przechodzą bowiem na spadkobierców. Można je pogrupować w kilku kategoriach. Do pierwszej z nich należą uprawnienia związane z zapłatą należności po zmarłym podatniku. Zobowiązani do ich uiszczenia mogą się ubiegać o:
- odroczenie terminu zapłaty podatku,
- rozłożenie na raty podatku lub zaległości podatkowej,
- umorzenie zaległości podatkowej, odsetek lub opłaty prolongacyjnej.
Grupę drugą stanowią uprawnienia proceduralne. Warto wiedzieć, że organ podatkowy ma obowiązek powiadomić spadkobierców o postępowaniach wszczętych wobec spadkodawcy, wydanych w jego sprawach decyzjach, zastosowanych przez niego środkach zaskarżenia. Musi to zrobić, ponieważ spadkobiercy wstępują i działają w miejsce podatnika na prawach strony. Dzięki temu korzystają z możliwości procesowych, których spadkodawca nie zdążył zrealizować. Mogą więc np. wycofać wniesione przez niego odwołanie lub złożyć skargę do sądu administracyjnego.
PAMIĘTAJ! Jeśli podatnikowi w dniu jego śmierci przysługiwało prawo do złożenia odwołania, zażalenia lub skargi i nie upłynął jeszcze termin do ich wniesienia, mogą to uczynić jego spadkobiercy. Termin do dokonania tych czynności biegnie od początku - od dnia doręczenia im zawiadomienia z urzędu skarbowego (o którym była mowa powyżej).
Do kolejnej kategorii należy zaliczyć prawa związane z dochodzeniem należności od fiskusa. W tym zakresie spadkobiercom przysługują dwojakiego rodzaju przywileje. Po pierwsze, mogą zrealizować ulgi (np. remontowo-mieszkaniową) w podatku dochodowym od osób fizycznych przysługujące podatnikowi, ale przez niego niewykorzystane. Urząd skarbowy informuje spadkobierców o wysokości dochodu (przychodu) uzyskanego przez spadkodawcę lub o kwocie wpłaconych przez niego zaliczek. I wówczas mają oni miesiąc na zgłoszenie wydatków poniesionych przez podatnika, a uprawniających do ulg. Po drugie natomiast, dziedziczący mają prawo żądać zwrotu podatku nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego przez spadkodawcę. Aby jednak to uczynić, muszą przedłożyć w urzędzie skarbowym prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku oraz ich zgodne oświadczenie o podziale należności.
Tak kształtują się prawa i obowiązki spadkobierców. Mając je na względzie, jak i stan zadłużenia zmarłego podatnika, należy rozważyć wszystkie za i przeciw przyjęcia lub odrzucenia spadku. Raz podjętej decyzji nie da się bowiem już zmienić. Ten, kto złożył oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, nie może go później odwołać.
Autor: Małgorzata Żujewska
Podstawa prawna:
art. 922, 1012, 1015, 1017, 1030-1034 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 13 ze zm.),
art. 97-105 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.).
Twoja Gazeta Podatkowa, strona 12
Czy zawsze jednak są oni zobligowani do regulowania tych należności? Dzisiaj o ich odpowiedzialności w świetle przepisów Ordynacji podatkowej.
Co zrobić z tym spadkiem?
Jeśli już wiesz, że zostałeś dziedzicem (nieważne testamentowym czy ustawowym), powinieneś się zastanowić, czy i ewentualnie jak warto spadek przyjąć. Dlaczego? Od tego zależy Twoja odpowiedzialność za długi podatnika. A do wyboru są następujące rozwiązania:
1) przyjęcie spadku wprost,
2) przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza,
3) odrzucenie spadku.
Co to oznacza w praktyce? Przyjęcie proste spadku skutkuje pełną odpowiedzialnością spadkobierców za zobowiązania podatnika - nie tylko z masy spadkowej, ale również z ich majątków osobistych. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza stwarza, co prawda, możliwość egzekwowania należności z majątków spadkobierców, ale ogranicza ich odpowiedzialność do wysokości uzyskanego przysporzenia. W prawie określa się to mianem "do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku". Jednym słowem oznacza to wartość aktywów wchodzących w skład schedy (ruchomości, nieruchomości, pieniądze, itp.). Natomiast odrzucenie spadku nie powoduje powstania po stronie spadkobierców obowiązków wobec wierzycieli zmarłego, ale i nie nabywają oni po nim żadnych uprawnień.
Mając powyższe na uwadze, należy rozważyć, czy spadkodawca miał długi, a jeśli tak, to jak duże, czy wartość dziedziczonych przedmiotów przewyższa zobowiązania, czy opłaca się przyjąć spadek wprost, itd. Pomocne w tym zakresie może okazać się wydawane przez urząd skarbowy zaświadczenie o zobowiązaniach zmarłego podatnika. Ubiegać się o nie ma prawo ten, kto uprawdopodobni, że może być spadkobiercą (np. okaże akt zgonu). Urząd skarbowy wykazuje wówczas jakie należności i w jakiej wysokości obciążają spadkodawcę. Jeśli natomiast zmarł on w trakcie postępowania podatkowego, zanim jeszcze określono lub ustalono ich wysokość, podaje się jedynie ich przybliżoną wartość.
Posiadając już zaświadczenie o sytuacji podatkowej spadkodawcy, można, a wręcz trzeba, podjąć decyzję, co z otrzymanym spadkiem zrobić. Czas bowiem nagli. Na złożenie stosownego oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobiercy mają 6 miesięcy od dnia śmierci podatnika. Brak tego oświadczenia jest natomiast jednoznaczny z przyjęciem spadku wprost. A co to oznacza - już wiemy.
PAMIĘTAJ! Sposób przyjęcia spadku decyduje o zakresie odpowiedzialności spadkobierców. Mogą oni odpowiadać bez ograniczeń (w przypadku przyjęcia prostego) lub do wartości uzyskanego majątku (w przypadku przyjęcia z dobrodziejstwem inwentarza). Jeśli spadkobierców jest kilku, odpowiadają za długi spadkodawcy proporcjonalnie do przypadającego im udziału w spadku.
A teraz o szczegółach tej odpowiedzialności.
Od przybytku głowa nie boli?
Spadkobiercy są następcami prawnymi spadkodawcy. Oznacza to, że przejmują oni przysługujące mu - jako podatnikowi - prawa i obowiązki. Zacznijmy jednak od tych mniej przyjemnych skutków dziedziczenia, czyli obowiązków.
Za zobowiązania podatkowe zmarłego odpowiedzialność ponoszą jego spadkobiercy. Jej zakres zależy oczywiście od sposobu przyjęcia spadku. Obejmuje natomiast:
1) zaległości podatkowe wraz z odsetkami,
2) pobrane, a niewpłacone podatki związane z pełnieniem przez spadkodawcę funkcji płatnika lub inkasenta,
3) niezwrócone przez niego zaliczki naliczonego podatku od towarów i usług wraz z oprocentowaniem,
4) opłatę prolongacyjną,
5) koszty postępowania podatkowego,
6) koszty upomnienia i postępowania egzekucyjnego powstałe do dnia śmierci podatnika.
Zakres tej odpowiedzialności (czyli jakie zobowiązania i w jakiej wysokości spadkobiercy mają uregulować) urząd skarbowy musi określić w decyzjach - odrębnych dla każdego ze spadkobierców. Może je jednak wydać tylko wtedy, kiedy zobowiązania spadkodawcy nie budzą wątpliwości - tzn. nie wszczęto wobec niego postępowania podatkowego albo zostało ono zakończone ostateczną decyzją. Decyzje o odpowiedzialności spadkobierców powinny być wydane dopiero po złożeniu przez nich oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (ewentualnie po bezskutecznym upływie 6miesięcznego terminu do jego złożenia), ale nie jest to ani regułą, ani wymogiem. Urząd skarbowy nie musi natomiast czekać na sądowe stwierdzenie nabycia spadku lub podział majątku. Dziedziczący nie są bowiem zobligowani do uregulowania tych kwestii w określonym czasie. A wiedząc o zobowiązaniach podatkowych spadkodawcy, mogliby zwlekać z tym aż do ich przedawnienia.
Od wysokości odziedziczonych długów podatkowych głowa może czasem rozboleć, ale dla tego, kto zażądał zaświadczenia nie powinny one być zaskoczeniem.
Nie samymi długami żyją spadkobiercy
Byt podatkowy spadkobierców to nie tylko długi i obowiązek ich zapłaty - to również uprawnienia. I one przechodzą bowiem na spadkobierców. Można je pogrupować w kilku kategoriach. Do pierwszej z nich należą uprawnienia związane z zapłatą należności po zmarłym podatniku. Zobowiązani do ich uiszczenia mogą się ubiegać o:
- odroczenie terminu zapłaty podatku,
- rozłożenie na raty podatku lub zaległości podatkowej,
- umorzenie zaległości podatkowej, odsetek lub opłaty prolongacyjnej.
Grupę drugą stanowią uprawnienia proceduralne. Warto wiedzieć, że organ podatkowy ma obowiązek powiadomić spadkobierców o postępowaniach wszczętych wobec spadkodawcy, wydanych w jego sprawach decyzjach, zastosowanych przez niego środkach zaskarżenia. Musi to zrobić, ponieważ spadkobiercy wstępują i działają w miejsce podatnika na prawach strony. Dzięki temu korzystają z możliwości procesowych, których spadkodawca nie zdążył zrealizować. Mogą więc np. wycofać wniesione przez niego odwołanie lub złożyć skargę do sądu administracyjnego.
PAMIĘTAJ! Jeśli podatnikowi w dniu jego śmierci przysługiwało prawo do złożenia odwołania, zażalenia lub skargi i nie upłynął jeszcze termin do ich wniesienia, mogą to uczynić jego spadkobiercy. Termin do dokonania tych czynności biegnie od początku - od dnia doręczenia im zawiadomienia z urzędu skarbowego (o którym była mowa powyżej).
Do kolejnej kategorii należy zaliczyć prawa związane z dochodzeniem należności od fiskusa. W tym zakresie spadkobiercom przysługują dwojakiego rodzaju przywileje. Po pierwsze, mogą zrealizować ulgi (np. remontowo-mieszkaniową) w podatku dochodowym od osób fizycznych przysługujące podatnikowi, ale przez niego niewykorzystane. Urząd skarbowy informuje spadkobierców o wysokości dochodu (przychodu) uzyskanego przez spadkodawcę lub o kwocie wpłaconych przez niego zaliczek. I wówczas mają oni miesiąc na zgłoszenie wydatków poniesionych przez podatnika, a uprawniających do ulg. Po drugie natomiast, dziedziczący mają prawo żądać zwrotu podatku nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego przez spadkodawcę. Aby jednak to uczynić, muszą przedłożyć w urzędzie skarbowym prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku oraz ich zgodne oświadczenie o podziale należności.
Tak kształtują się prawa i obowiązki spadkobierców. Mając je na względzie, jak i stan zadłużenia zmarłego podatnika, należy rozważyć wszystkie za i przeciw przyjęcia lub odrzucenia spadku. Raz podjętej decyzji nie da się bowiem już zmienić. Ten, kto złożył oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, nie może go później odwołać.
Autor: Małgorzata Żujewska
Podstawa prawna:
art. 922, 1012, 1015, 1017, 1030-1034 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 13 ze zm.),
art. 97-105 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.).
Twoja Gazeta Podatkowa, strona 12
|
|
|
Dodaj komentarz
