W rozwiązaniu tych problemów pomóc mogą dwa rodzaje dotacji - na pozyskanie finansowania oraz na konsolidację - którymi zarządza Polska Agencja Rozwoju i Przedsiębiorczości. Pozwalają one na refinansowanie usług doradczych związanych z pozyskaniem dla przedsiębiorstwa poważnego kapitału inwestycyjnego lub też na dofinansowanie przekształceń mających na celu uporządkowanie struktury własnościowej albo wzmocnienie pozycji rynkowej przedsiębiorstw. Ich zaletą jest dość duża elastyczność w wyborze firmy realizującej usługę. PARP nie wprowadził jeszcze konieczności korzystania z usługodawcy akredytowanego, a więc takiego, który znajduje się na liście sporządzanej przez agencję. Pozwala to na większą swobodę w przeglądaniu oferty rynkowej oraz na wybór doradcy najlepiej odpowiadającego potrzebom przedsiębiorstwa.
Na pozyskanie finansowania
Ogłoszona na początku września 2003 r. dotacja na pozyskanie finansowania stanowi odpowiedź na potrzeby małych i średnich przedsiębiorców poszukujących zewnętrznych źródeł wsparcia. Przeznaczona może być na refinansowanie kosztów usług doradczych związanych z poszukiwaniem i uzyskaniem źródła finansowania inwestycji przez:
- emisję akcji lub obligacji oraz wprowadzenie ich do publicznego obrotu,
- niepubliczną emisję akcji lub obligacji,
- inwestycję w przedsiębiorstwo funduszu venture capital,
- pozyskanie inwestora strategicznego,
- połączenie jednego z powyższych źródeł z ubieganiem się o kredyt bankowy.
Udzielona dotacja może zostać przeznaczona na całościową obsługę przedsięwzięcia. Począwszy od badania przedsiębiorstwa pod kątem wykorzystania źródła finansowania: jego wycenę, przygotowanie dokumentów i analiz niezbędnych przy przeprowadzaniu wybranego projektu (np. sporządzenie koncepcji emisji akcji lub obligacji, koncepcji poszukiwania inwestora strategicznego). Dotacja pozwala również na refinansowanie wszelkiego typu badań rynku oraz analiz, mających na celu wybór docelowego źródła finansowania, np. wyłonienie potencjalnych inwestorów, przygotowanie informacji o przedsiębiorstwie dla funduszu, ewentualnie przedsiębiorstw, z którymi będą prowadzone rozmowy, czy też przygotowanie prospektu emisyjnego.
Elastyczność tej dotacji, czyli możliwość realizacji z jej udziałem złożonych przedsięwzięć potwierdza m.in. zapis pozwalający na finansowanie innych usług doradczych związanych z projektem. Punkt ten stanowi furtkę dla finansowania dodatkowych usług doradczych - prawnych, podatkowych lub innych niezbędnych do właściwego przygotowania i realizacji projektu.
Kosztem kwalifikowanym, a zatem podlegającym dofinansowaniu ze środków dotacji, jest również badanie sprawozdań finansowych przedsiębiorstwa przez biegłego rewidenta księgowego.
Jak każda dotacja, tak również i ta, ma słabe strony. Część przedsiębiorców zwróci zapewne uwagę na to, iż jest ona adresowana do wąskiego grona odbiorców - firm, które stać na poszukiwanie inwestora. Takich, którym kondycja finansowa pozwala planować duże inwestycje lub myśleć o sprzedaży. Może być przeznaczona na refinansowanie tylko bardzo konkretnych celów. Jednakże to, co jedni będą uważali za jej wadę, inni przedsiębiorcy uznają za zaletę, gdyż pozwala ona na refinansowanie wyspecjalizowanych usług doradczych, które zazwyczaj są dość kosztowne.
Jako problematyczna postrzegana jest przez niektórych również sama procedura rozliczania projektu. Wypłata przyznanych środków dotacji nastąpić może dopiero po udokumentowanym pozytywnym zakończeniu realizacji przedsięwzięcia objętego dotacją. Oznacza to konieczność złożenia wraz z wnioskiem o wypłatę dokumentu potwierdzającego, iż pozyskanie finansowania zostało zakończone sukcesem. W zależności od uzyskanego efektu powinna to być kopia wniosku złożonego do Komisji Papierów Wartościowych i Giełd o wprowadzenie papierów wartościowych do publicznego obrotu, kopia umowy zawartej z funduszem venture capital lub z inwestorem strategicznym lub kopia uchwały o przydziale obligacji (w przypadku emisji niepublicznej), albo też kopia zgłoszenia podwyższenia kapitału zakładowego do sądu rejestrowego.
O ile w przypadku emisji obligacji lub akcji, prawidłowe przygotowanie koncepcji emisji oraz jej realizacja dają dużą szansę na powodzenie przedsięwzięcia, o tyle pozyskiwanie inwestora zewnętrznego obarczone jest dużo większym ryzykiem. Ponieważ każde negocjacje handlowe (z inwestorem strategicznym lub venture capital) mogą się przeciągać lub zostać zerwane bez jasnej przyczyny, czy winy którejkolwiek ze stron, wypłata dotacji może zostać wyraźnie opóźniona. Wypłata może zostać wręcz wstrzymana lub cofnięta, gdyby niemożliwe było spełnienie warunku o złożeniu kopii umowy zawartej z inwestorem.
Przy przeciągających się rozmowach z inwestorem, rozwiązaniem może być złożenie do PARP prośby o aneksowanie harmonogramu prac złożonych we wniosku o udzielenie dotacji oraz umowy o udzielenie dotacji. Możliwe byłoby dzięki temu spokojne dokończenie rozmów bez utraty dotacji.
Na połączenia przedsiębiorstw
Dotacja na konsolidację stanowi program skierowany na pomoc przy realizacji przedsięwzięć o jeszcze węższym zakresie. W jej ramach firmy spełniające wymogi dla MSP (zgodnie z ustawą z 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej) mogą refinansować koszty specjalistycznych usług doradczych związanych z połączeniem przedsiębiorstw.
Zakres prac, które stanowią koszty kwalifikowane, jest szeroki i obejmuje:
- doradztwo na każdym etapie procesu łączenia się przedsiębiorstw,
- przygotowanie planu połączenia przedsiębiorstw,
- przygotowanie wszelkich dokumentów związanych z połączeniem (zmian w statutach, projektów uchwał),
- wycenę majątków przedsiębiorstw, przygotowanie sprawozdań finanso-wych (zgodnie z art. 499 par. 2 i 3 ksh),
- przygotowanie sprawozdań zarządów przedsiębiorstw łączących się (zgodnie z art. 501 ksh),
- przygotowanie wniosku do sądu rejestrowego o wyznaczenie biegłego do zbadania planu połączenia (w przypadku spółek handlowych, zgodnie z art. 502 par. 2 ksh),
- przygotowanie dokumentacji zmierzającej do dokonania zmian w księgach wieczystych, rejestrach, dokonania cesji praw i obowiązków oraz wszelkich innych zmian niezbędnych do dokonania w związku z przeprowadzanym połączeniem,
- badanie planu połączenia oraz sprawozdań finansowych przez biegłego.
Dotacja ta wprowadza bardzo ciekawe rozwiązanie, nieobecne w innych programach pomocowych przeznaczonych na refinansowanie usług doradczych. Dotychczas wszystkie koszty związane z realizacją usługi musiały zostać poniesione przed datą końca realizacji przedsięwzięcia, zatwierdzoną przez PARP. Oznaczało to, iż wszelkie koszty poniesione po tej dacie nie mogły być finansowane z dotacji. Dotacja na konsolidację przewiduje możliwość poniesienia części kosztów po podjęciu przez sąd rejestrowy decyzji o dokonaniu połączenia przedsiębiorstw (czyli po zakończeniu realizacji przedsięwzięcia). Oznacza to możliwość wpisania do umowy podpisywanej przez przedsiębiorcę z kancelarią prawną lub firmą doradczą klauzuli uzależniającej wypłatę końcowej transzy od powodzenia przedsięwzięcia (np. w postaci tzw. success fee).
Przydatny okazuje się również zapis pozwalający na refinansowanie badania planów połączeń oraz sprawozdań finansowych przez biegłego wyznaczonego przez sąd. W przypadku, w którym to sąd wyznacza biegłego do przeprowadzenia takiego badania (zgodnie z art. 502 ksh), trudno wyobrazić sobie, by przedsiębiorca mógł przed rozpoczęciem realizacji połączenia podpisać z nim umowę o badaniu.
Obowiązujący schemat ubiegania się o dotację wyklucza teoretycznie możliwość refinansowania kosztów pracy biegłego, którego wskaże sąd dopiero po złożeniu wniosku o jego wyznaczenie. Chodzi tu o wymóg złożenia wraz z wnioskiem o udzielenie dotacji umów podpisanych z firmami realizującymi usługę. Umowa z tzw. usługodawcą musi być w takim razie podpisana na co najmniej 1,5-3 miesiące przed rozpoczęciem jej realizacji (tyle czasu trwa przeważnie rozpatrzenie wniosku przez PARP i podpisanie umowy o udzieleniu dotacji).
Wykładnia specjalistów z PARP jest w tym względzie przychylna przedsiębiorcom. Dopuszcza ona wpisanie do umowy podpisywanej z firmą lub kancelarią prawną, która będzie przygotowywała wniosek do sądu o wyznaczenie biegłego, szacunkowych kosztów badania sprawozdań finansowych oraz planu połączenia. Należy w ten sposób założyć, że to kancelaria prawna dokona zapłaty biegłemu rewidentowi lub też że do rozliczenia dotacji zostanie dołączona zapłacona przez przedsiębiorcę faktura wystawiona przez biegłego wyznaczonego przez sąd. Bardziej prawidłowym rozwiązaniem wydaje się jednak, aby to kancelaria prawna lub firma doradcza realizujące usługę pośredniczyły w opłatach na rzecz biegłego wyznaczonego przez sąd. Dołączenie do wniosku o wypłatę dotacji faktury wystawionej przez całkowicie zewnętrzny podmiot nieujęty w harmonogramie prac, z którym dodatkowo nie została wcześniej podpisana umowa, mogłoby zostać przez PARP zakwestionowane.
Dotacja ta jest przeznaczona jedynie na łączenie się przedsiębiorstw należących do grupy małych lub średnich przedsiębiorstw. Nie ma w związku z tym możliwości, by duży podmiot korzystał z refinansowania kosztów przejęcia mniejszej firmy. Pozwala jednakże na sfinansowanie części kosztów związanych z uporządkowaniem struktury własnościowej w przedsiębiorstwach często powiązanych ze sobą kapitałowo lub osobami właścicieli i akcjonariuszy.
Kłopot z wyspecjalizowaniem
Daleko idące sprecyzowanie celów obu dotacji jest różnie oceniane. Z jednej strony pozwala skoncentrować środki na bardzo konkretnych działaniach, a w związku z tym przewidzieć kompleksowe refinansowanie niedostępne przy innych programach pomocowych. Jednak z drugiej strony, gdyby chcieć stworzyć podobne programy również dla innych potrzeb, oznaczałoby to ich mnożenie i komplikowanie schematów ubiegania się o pomoc, które i tak nie cieszą się wśród przedsiębiorców opinią najprostszych i najbardziej przejrzystych.
Dotychczasowe doświadczenie pokazuje, iż dotacje te padły ofiarą wyspecjalizowania. Zbyt mało przedsiębiorców dotarło do informacji o możliwości korzystania z nowo ogłoszonych programów. Sytuacja ta doprowadziła nawet do obniżenia wysokości środków na nie przeznaczonych. PARP stara się w ten sposób znaleźć fundusze na programy cieszące się większą popularnością, których środki wyczerpały się szybciej. Urzędnicy zajmujący się rozpatrywaniem wniosków w ramach tych programów pomocowych zapewniają jednak, iż w 2004 r. będą środki na obie te dotacje.
Jan Hofmokl
Autor jest doradcą ds. Unii Europejskiej w firmie MGI Akcept w Warszawie.
Źródło:
