Ustawa z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z dnia 8 sierpnia 2003 r.) jednoznacznie wskazuje, iż w wypadku gdy termin płatności uzgodniony z kontrahentem jest dłuższy niż 30 dni, od 31 dnia do dnia płatności dostawca może żądać odsetek ustawowych. Odnosząc powyższe do konkretnych przykładów, w wypadku wystawienia faktury VAT, w której uzgodniony termin płatności wyniesie 60 dni, to od 31. do 60. dnia od daty wystawienia faktury, pomimo braku stosownych wskazań w umowie zawartej przez strony lub nawet w wypadku przeciwnych ustaleń, dostawcy należą się odsetki ustawowe. Natomiast w okresie następującym po upływie terminu płatności należne są, przy braku bardziej korzystnych dla dostawcy postanowień umownych, odsetki w wysokości odsetek za zwłokę w płatności zobowiązań podatkowych (dwukrotność stopy lombardowej), nie zaś, jak się powszechnie mylnie przyjmuje w obrocie gospodarczym, w wysokości odsetek ustawowych.
Powyższa regulacja w zakresie, w jakim wprowadza jednostronnie bezwzględnie obowiązujące (korzystne dla dostawy towaru lub usługi) rozwiązania dla obrotu profesjonalnego, nie jest zgodnie z treścią art. 9 możliwa do wyłączenia. Tym samym zastrzeżenia umowne określające, iż za okres przekraczający 30 dni od dnia wystawienia faktury do wskazanego dnia płatności nie należą się odsetki - będą prawnie bezskuteczne.
Wskazane powyżej przepisy w zakresie obrotu gospodarczego mogą kreować w kwestii niektórych specyficznych kontraktów problemy dotyczące statuowania właściwego sposobu rozliczeń. Podmioty dokonujące wtórnego obrotu dobrami wytworzonymi przez swoich kontrahentów, uzależnione bowiem są w zakresie płynności finansowej od płatności dokonywanych przez ostatecznych odbiorców dóbr i usług i tym samym w interesie wszystkich stron transakcji jest mimo wszystko określenie dłuższego niż 30 dniowy, terminu płatności. Ustawodawca, dostrzegając część problemu, dokonał w art. 4 wyłączenia stosowania regulacji w odniesieniu do przedmiotowo określonych kategorii transakcji, gdzie najistotniejszą z punktu widzenia praktyki obrotu kategorią jest wyłączenie stosowania odnośnie umów dostawy towarów lub usług finansowanych w całości lub w części m.in. z unijnych środków pomocowych. W wypadku tego typu transakcji, z racji długich terminów refinansowania dzięki wyłączeniu obowiązywania ustawy możliwe jest skorelowanie terminu płatności z terminami przekazania dotacji. Problemem nie znajdującym odzwierciedlenia w ustawie, ale również i w orzecznictwie czy doktrynie prawa, jest kwestia kwalifikacji umowy jako finansowanej w całości lub części z funduszów pomocowych w dniu jej podpisania w kontekście późniejszego nie objęcia dotacją (np. na skutek nie uznania wydatków jako wydatki kwalifikowane, a tym samym nie refinansowania ich). Literalne brzmienie ustawy wskazywałoby na możliwość żądania odsetek, jednak za co najmniej zasadny należy uznać wniosek, iż rzeczywiste i zgodne ze stanem faktycznym związanie zawieranej umowy z finansowaniem ze środków pomocowych, w wypadku późniejszej odmowy sfinansowania, nie oznacza ponownego podlegania przedmiotowej umowy regulacji omawianej ustawy.
Sebastian Wojdył
Aplikant radcowski
Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna
Oddział w Gdańsku
Źródło:
