Wiele spółek dokonuje umorzenia udziałów lub akcji. Wspólnicy lub akcjonariusze tych spółek mają jednak wątpliwości czy w związku z umorzeniem udziałów (akcji) spoczywają na nich jakieś obowiązki podatkowe, ewentualnie, czy spoczywają one na spółce dokonującej umorzenia.
Umorzenie udziałów polega na unicestwieniu praw udziałowych związanych z akcją (udziałem) jako ułamkową częścią kapitału zakładowego. Umorzenie zatem jest sposobem zakończenia bytu prawnego akcji (udziału), z czym wiąże się definitywne unicestwienie praw i obowiązków majątkowych oraz korporacyjnych przysługujących akcjonariuszowi z tytułu uczestnictwa w spółce, czyli wygaśnięcie przysługującego mu prawa podmiotowego.
Zgodnie z przepisami kodeksu spółek handlowych udział może być umorzony za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę (umorzenie dobrowolne) albo bez zgody wspólnika (umorzenie przymusowe). Przesłanki i tryb przymusowego umorzenia określa umowa spółki. Umorzenie wymaga uchwały zgromadzenia wspólników, która powinna określać m.in. wysokość wynagrodzenia przysługującemu wspólnikowi za umorzony udział. Przepisy stanowią, że wynagrodzenie to nie może być niższe od wartości księgowej udziału. W przypadku umorzenia dobrowolnego kodeks nie określa wysokości wynagrodzenia, jakie należne jest wspólnikom za udziały. Za zgodą wspólnika umorzenie udziału może nastąpić bez wynagrodzenia.
Na gruncie przepisów ustawy o PIT i CIT dochód z umorzenia udziałów jest opodatkowany na zasadach przewidzianych dla dochodów (przychodów) z udziału w zyskach osób prawnych. Opodatkowaniu podlega jednak dochód faktycznie uzyskany przez podatnika. W przypadku umorzenia dobrowolnego bez wynagrodzenia po stronie wspólnika nie dojdzie do powstania dochodu podlegającego opodatkowaniu. Podatnik nie otrzymuje bowiem w związku z umorzeniem wynagrodzenia, co jest jednym z warunków rozpoznania przychodu podatkowego. Takie stanowisko zajmują powszechnie organy podatkowe, np. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, 19 czerwca 2008 r., ILPB1/415-219/08-2/AMN; Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 27 lutego 2008 r., IPPB1/415-481/07-2/AJ).
Organy podatkowe wskazują także, że w przypadku umorzenia akcji bez wynagrodzenia organy podatkowe nie mają prawa oszacować dochodu podatnika. Taką możliwość mają tylko w przypadku niektórych przychodów z kapitałów pieniężnych, np. przychodów z majątku likwidowanej spółki, przychodów z tytułu zbycia udziałów oraz papierów wartościowych, przychodów z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych. Przepisy dotyczące możliwości szacowania dochodu nie odnoszą się natomiast do zbycia udziałów celem ich umorzenia (Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, 29 października 2008r., ILPB2/415-531/08-2/JK).
Żadne skutki podatkowe nie powstaną także po stronie spółki, która nabędzie własne akcje bez wynagrodzenia Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, 29 września 2008r., IBPB3/423-552/08/MS; Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 21 kwietnia 2008 r., IPPB2/415-150/08-2/SR).
Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu (3 października 2008r., ILPB2/415-442/08-2/MK) uznał, że podobne skutki podatkowe (tj. brak powstania przychodu po stronie wspólnika) wiążą się z umorzeniem akcji w spółce komandytowo-akcyjnej (umorzenie przeprowadzane zgodnie z art. 359 oraz art. 360 Kodeksu spółek handlowych).
Inaczej byłoby natomiast gdyby umorzenie zostało dokonane za wynagrodzeniem. Wówczas otrzymane wynagrodzenie stanowi dla podatnika, którego udziały (akcje) są umarzane, przychód podatkowy, który powinien zostać pomniejszony o koszty uzyskania przychodów ustalane w zależności od sposobu objęcia (nabycia) udziałów (akcji). Tak ustalony dochód podlega opodatkowaniu według zryczałtowanej stawki 19% (Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, 21 października 2008 r., IPPB4/415-31/08-2/MO; Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu, 10 października 2008 r., ILPB2/415-453/08-6/TW; Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach, 30 września 2008 r., IBPB2/415-1162/08/MZ; Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy, 22 sierpnia 2008 r., ITPB2/415-679/08/TJ).
Przeczytaj całość! Pobierz Przegląd Finansowy.
 Artykuł pochodzi z Przeglądu Finansowego Bankier.pl |
