Odsetki za zwłokę bez VAT-u

Przedsiębiorcy często borykają się z problemem nieterminowego regulowania należności przez swoich klientów. Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują jednak kilka metod dyscyplinowania „spóźnialskich” kontrahentów, wierzycielowi przysługuje m. in. prawo żądania odsetek za czas opóźnienia w płatności. W kwestii tzw. odsetek za zwłokę warto wiedzieć, że nie podlegają one przepisom ustawy o VAT i w związku z tym ich naliczanie nie powinno być udokumentowane fakturą VAT.

Zgodnie z art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego w sytuacji, gdy dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Odsetki za zwłokę stanowią zatem pewną formę rekompensaty bądź nawet kary za nieterminowe regulowanie należności. Sankcyjny charakter odsetek z tytułu nieterminowej płatności potwierdzają także organy podatkowe m. in. Dyrektor Izby Skarbowej w Bydgoszczy w interpretacji indywidualnej z dnia 26 sierpnia 2010 r. (znak ITPP2/443-472/10/EŁ). Organ podatkowy szczególną uwagę zwrócił na: „Fakt, iż w umowie zawarte są stosowne klauzule dotyczące kar umownych lub odsetek za opóźnienia, nie oznacza obligatoryjnego podwyższenia wynagrodzenia z tytułu dostawy towaru lub świadczenia usługi. Są one naliczane tylko w sytuacjach, gdy kontrahent nie wywiązuje się z postanowień zawartych w umowie, natomiast nie stanowią wynagrodzenia za dostawę towaru ani też świadczenie usługi”.

Wobec powyższego należy wyjaśnić, z jakich powodów odsetki za zwłokę nie stanowią zapłaty za dostawę towarów, czy też świadczenie usług - które na gruncie ustawy o VAT są czynnościami opodatkowanymi. W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii zapłaty odsetek za zwłokę jako dostawy towarów. Zgodnie z ustawową definicją towarami są rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii. Wobec powyższego należy zauważyć, że zapłata odsetek za zwłokę nie może być uznana jako zapłata za dostawę towarów (są one pobierane niezależnie od wynagrodzenia za zrealizowaną uprzednio dostawę towarów, czy też za wykonaną usługę).

Wpłata przedmiotowych odsetek nie stanowi także świadczenia usług. Pomimo przepływu środków pieniężnych pomiędzy dwiema stronami nie występuje w tym przypadku czynność opodatkowana, ze względu na brak świadczenia na rzecz kontrahenta (podmiot zobowiązany do zapłaty takich odsetek nie otrzymuje żadnego świadczenia wzajemnego z tytułu ich uiszczenia). Ponadto, jak już wyżej zaznaczono, wpłata odsetek za zwłokę ma charakter sankcyjny, jest konsekwencją niewykonania lub niewłaściwego wykonania zobowiązania umownego w następstwie niezachowania terminu płatności.

Należy również zauważyć, że naliczenie odsetek za zwłokę nie powinno być traktowane jako usługa finansowa, gdyż jak przykładowo zauważa Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z dnia 30 czerwca 2011 r. (znak IBPP3/443-390/11/KO): „Pożyczkodawca domagając się zapłaty odsetek za zwłokę i innymi opłatami karnymi, nie realizuje usługi finansowej. Domaga się tylko pewnego rodzaju rekompensaty, wynikającej z faktu opóźnienia nabywcy w dokonywaniu płatności, której termin już minął. Kwalifikacja odsetek i opłat jako wynagrodzenia za usługę finansową możliwa jest wyłącznie – w określonych okolicznościach - w przypadku uzgodnionych odsetek za odroczenie płatności”.

Podsumowując, odsetki za zwłokę ze względu na swój sankcyjny charakter nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Zatem obciążenie dłużnika takimi odsetkami nie powinno następować poprzez wystawienie faktury VAT.


Justyna Zając-Wysocka
Radca prawny, Dyrektor Departamentu Doradztwa Podatkowego Małopolskiego Instytutu Studiów Podatkowych w Krakowie