Piotr Danilczuk
Poddany debacie publicznej dokument określa cele, priorytetowe zadania i wyzwania dla rządu i samorządów oraz strategie działania podmiotów publicznych do 2020 roku w odniesieniu do rozwoju kraju w świetle założeń polityki regionalnej. Tak wyznaczony okres obowiązywania KSRR ma pozwolić nie tylko na stopniowe wdrożenie proponowanych instrumentów o charakterze instytucjonalno-prawnym, lecz także zapewnić ich wykorzystanie przy programowaniu działań współfinansowanych w ramach kolejnej perspektywy finansowej Unii Europejskiej na lata 2014–2020, co wpłynie na sposób wykorzystywania środków UE w ramach koncepcji nowo określonej polityki regionalnej.
Dostrzegając potrzebę wprowadzenia istotnych zmian w dotychczasowym procesie realizacji polityki regionalnej, MRR opracowało roboczą wersję KSRR, która dokonuje pewnych przewartościowań i na nowo określa priorytety rozwoju dla obszaru Polski. Po okresie konsultacji społecznych i cyklu 16 wojewódzkich konferencji na podstawie zaistniałych postulatów i uwag zostanie opracowany ostateczny kształt projektu strategii, przekazana do rozpatrzenia Radzie Ministrów w IV kwartale 2009 roku.
Terytorialny wymiar polityk publicznych
Nowa strategia bazuje na założeniu, że rozwój kraju musi być ukierunkowany terytorialnie, z uwzględnieniem konkretnych potrzeb danego obszaru i z wykorzystaniem ich ściśle określonego potencjału. Szanse na ich właściwe rozpoznanie, a w konsekwencji efektywne zdefiniowanie najpilniejszych zadań i kierunków rozwoju dla poszczególnych jednostek terytorialnych, potęguje ścisła współpraca ministerstwa z władzami lokalnymi oraz praktykami i przedstawicielami środowiska naukowego przy sporządzaniu wstępnej wersji dokumentu. Jak podkreśla minister Elżbieta Bieńkowska, prezentująca strategię w regionach, jednym z kluczowych założeń dokumentu jest jak najefektywniejsze wykorzystanie potencjału rozwojowego poszczególnych województw. Polityka regionalna w świetle nowej wizji rozwojowej ma się opierać nie na barierach, lecz na największych atutach regionów, stanowiących o ich sile i możliwościach.
Innym istotnym postulatem przedłożonej koncepcji polityki regionalnej na najbliższe 10 lat jest wzmacnianie funkcji metropolitalnych największych w Polsce ośrodków miejskich, które mają być siłą napędową rozwoju całych obszarów administracyjnych. – Chcemy wspomagać wzrost konkurencyjności regionów poprzez wykorzystanie dynamizmu rozwojowego największych ośrodków życia społeczno-gospodarczego, czyli metropolii i stolic województw – stwierdziła minister Elżbieta Bieńkowska podczas konferencji w Katowicach, zwracając uwagę na to wyzwanie rozwojowe jako niezwykle ważne z punktu widzenia aglomeracji śląskiej. Generowany przez metropolie wzrost gospodarczy powinien zostać wykorzystany przez inne, mniej rozwinięte obszary. Skuteczność procesu przenikania zasobów dużych miast i aglomeracji oraz wyrównywania do ich poziomu przez tereny o charakterze bardziej marginalnym jest uwarunkowana wieloma czynnikami natury ekonomicznej, infrastrukturalnej, społecznej i przestrzennej, których rozwój musi być odpowiednio wspierany i ukierunkowany terytorialnie, zależnie od stanu wyjściowego na danym obszarze.
Jednocześnie status danego miasta nie będzie determinował podziału środków publicznych. Aby w procesach rozwoju regionalnego wykorzystać potencjał grupy miast nienależących do ośrodków metropolitalnych, KSRR przewiduje działania wzmacniające ich funkcje metropolitalne oraz wzmacniające ich konkurencyjność na poziomie krajowym, a więc tworzenie korzystnych warunków dla przyspieszenia procesów metropolizacji i urbanizacji, dla których szczególna rola przypada współpracy naukowej i gospodarczej z silniejszymi ośrodkami miejskimi, służącymi posiadaną wiedzą, know-how i umożliwiającymi wymianę gospodarczą.
Zgodnie z zapowiedziami minister Bieńkowskiej, planowana suma środków na realizację celów KSRR pod koniec 2013 roku ma wynosić nie mniej niż 3 proc. PKB, a na realizację programów regionalnych ma zostać przeznaczone minimum 70 proc. środków publicznych.
Wielopoziomowe zarządzanie na rzecz spójności
Nowa strategia rozwoju regionalnego znacznie większą wagę przywiązuje do decentralizacji. Tym samym samorządowi wojewódzkiemu przekazuje się szerszy zakres władzy, jako kluczowemu obok Ministerstwa Rozwoju Regionalnego podmiotowi realizacji polityki regionalnej. – Zależy nam jednocześnie, by samorządy dysponowały większą ilością środków na prowadzenie polityki regionalnej. Wiąże się z tym idea wprowadzenia Kontraktu terytorialnego – mówiła Bieńkowska, omawiając kluczowe założenia nowej strategii rozwoju. Przy tym, choć planowanie i realizacja celów pozostaje na krajowym i regionalnym poziomie władzy, większe kompetencje przypadają innym podmiotom publicznym, które zyskują więcej możliwości dorzucenia swojej cegiełki pod budowę silnego państwa wedle nowych zasad. Projekt proponuje nowe podejście do wypracowanej na początku XXI wieku koncepcji zawierania umów przez rożnych aktorów polityki regionalnej dla realizacji najważniejszych przedsięwzięć rozwojowych w formie tak zwanego Kontraktu terytorialnego.
Zdefiniowane na nowo cele wpisują się w ideę rozwoju kraju, określoną w raporcie „Polska 2030”, a zarazem uwzględniają najważniejsze priorytety Unii, sformułowane w odnowionej Strategii Lizbońskiej. Głównym celem strategicznym polityki regionalnej jest rozwój kraju skoncentrowany na jak najpełniejszym wykorzystaniu przez regiony ich potencjałów rozwojowych, co ma służyć lepszemu kreowaniu wzrostu, zatrudnienia i spójności terytorialnej w Polsce w długoterminowej perspektywie. Bardziej szczegółowe cele KSRR obejmują przeciwdziałanie procesom marginalizacji na obszarach problemowych i wspomaganie wzrostu konkurencyjności regionów w dążeniu do wyrównania szans i uzyskania jak najwyższego stopnia spójności terytorialnej.
Rolą strategii jest także wskazanie ścieżek zmierzających do zapewnienia spójności wewnętrznej kraju i zniwelowanie różnic w tempie wzrostu województw, pogłębiających dysproporcje zarówno między regionami, jak i wewnątrz nich. Większość działań polityki regionalnej ma być nakierowana na zahamowanie procesów prowadzących do zwiększenia dysproporcji terytorialnych, zwłaszcza na obszarach wiejskich o najsłabszych perspektywach rozwojowych, tak, aby wyrównać poziom dostępu do usług i podstawowych dóbr. W tym świetle nowo wyznaczone wyzwania implikują pełne zintegrowanie z głównym nurtem polityki regionalnej zarówno polityki wobec obszarów wiejskich, jak i działań tradycyjnie utożsamianych z polityką miejską, co sprzyja powrotowi na ścieżkę wzrostu oraz kompleksowej rewitalizacji społeczno-gospodarczej obszarów o różnej skali przestrzennej i poziomie rozwoju.
Wiele uwagi dokument poświęca też nowemu podejściu do zasad oraz systemu realizacji polityki regionalnej, którego podstawą jest rozdział kompetencji i dobór instrumentów realizacyjnych. Czas pokaże, czy jesienne porządki w systemie zarządzania rozwojem kraju przyniosą ożywczy powiew świeżości, a zaplanowane zmiany przełożą się na większą skuteczność prowadzonej polityki publicznej z większym udziałem regionów. Wcześniej przekonamy się, jak na wizję transformacji w sferze działań prorozwojowych zapatrują się ci, których ona najbardziej dotyczy, czyli Polacy.
Źródło:
