Nie wszystkie opłaty w okienku bankowym są zgodne z prawem

Wystarczy przypomnieć sobie niedawną kontrolę wzorców umów rachunków bankowych przeprowadzoną przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, która wykazała kilka różnych opłat bankowych, niekoniecznie znajdujących wystarczające uzasadnienie.

Za wypłaty 0 zł

Obecnie nie ulega wątpliwości, że bank nie może nakładać na osoby wypłacające gotówkę z własnego konta otwartego w danym banku dodatkowych opłat, jeżeli jednocześnie pobiera opłatę za prowadzenie rachunku. Tego rodzaju opłaty są niezgodne z prawem. Wynika to z orzeczeń Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Sądu Najwyższego w sprawach przeciwko Lukas Bankowi SA oraz BZ WBK SA. Zakwestionowano w nich jako niedozwolone postanowienia umowne wynikające z tabeli opłaty za wypłaty gotówkowe w placówce, obowiązujące obok opłat za prowadzenie rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego.

Zdaniem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów postanowienia te kształtowały prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Pojęcie „prowadzenie rachunku” obejmuje zdaniem sądów czynności polegające na przyjmowaniu wpłat na konto i dokonywaniu z niego wypłat. Jeżeli więc bank pobiera już raz opłatę za tego rodzaju czynności w ramach jednej zbiorczej opłaty miesięcznej, to nie może po raz drugi obciążać klienta z tego samego tytułu. Świadczyłoby to o podwójnym pobieraniu opłat za te same czynności, skutkiem czego naruszona byłaby zasada ekwiwalentności świadczeń banku i klienta.

Zakwestionowane postanowienia z tabeli opłat i prowizji trafiły w końcu do rejestru niedozwolonych klauzul umownych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony i Konkurencji (pozycje nr 1157 oraz 1170). Oznacza to, że żaden inny przedsiębiorca nie może stosować tego rodzaju opłat. Z jednej strony klienci mogliby domagać się zwrotu uiszczonych opłat, z drugiej zaś bank ryzykowałby wysoką karą (do 10% przychodu w roku ubiegłym) nakładaną przez Prezesa UOKiK.

Wpłaty w bilonie

Kontrola UOKiK wykazała, że kilka banków wprowadziło opłaty za dokonywanie w bilonie wpłaty gotówki na rachunki bankowe osób fizycznych. Badanie wzorców umów bankowych, regulaminów oraz tabeli opłat i prowizji - jak można przypuszczać - miało związek z wykrytym ponad rok temu procederem naliczania dodatkowej opłaty za wpłatę gotówki w bilonie przez niektóre oddziały jednego z banków, o czym już informowaliśmy naszych Czytelników. Wówczas to czynności wyjaśniające pracowników Urzędu wszczęte na skutek skargi jednego z klientów danego banku doprowadziły pod koniec ubiegłego roku do wydania przez Prezesa UOKiK decyzji uznającej tego rodzaju praktykę za naruszającą zbio­­rowe interesy konsumentów, a także za czyn nieuczciwej konkurencji i zakazującej jej stosowania (decyzja nr RGD. 43/2007).

Stwierdzone w trakcie ostatniej kontroli opłaty oscylowały w graniach od 3 zł do 10 zł, przy czym minimum tej opłaty ustalane było na 0,5% wpłaty. Tego rodzaju koszt ponoszony przez osoby fizyczne będące klientami banku nie znajduje jednak podstawy prawnej. W ocenie Prezesa UOKiK bilon jest takim samym środkiem płatniczym jak banknot i klient nie powinien być obciążany z tego tytułu dodatkową opłatą, skoro już raz płaci za obsługę rachunku zgodnie z obowiązującą go taryfą w comiesięcznych należnościach potrącanych z konta. Wpłaty gotówki mieszczą się bowiem w ramach świadczonych usług prowadzenia rachunków oszczędnościowych.

Obciążanie klientów tego rodzaju opłatami narusza przy tym dobre obyczaje oraz narusza ekonomiczny interes klienta. Ponosi on bowiem stratę finansową w wyniku nieuzasadnionego rozróżnienia przez bank środków płatniczych na banknoty i bilon.

Kto powinien segregować banknoty?

Zupełnym zaskoczeniem dla klienta wpłacającego większą kwotę pieniędzy może być opłata pobierana za nieuporządkowany stan gotówki przekazywanej w kasie. Po stronie pracownika banku powoduje to konieczność właściwego posegregowania banknotów czy monet. Choć zajmuje to nieco więcej czasu aniżeli proste przyjęcie wpłaty, bank nie powinien wymagać od klienta dodatkowej opłaty z tego tytułu. Banki są bowiem obowiązane przyjmować wpłaty gotówkowe na rachunki bankowe oraz przeliczać i sortować banknoty i monety pochodzące z tych wpłat. Wynika to wprost z art. 66 ustawy Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 ze zm.).

Jak widać, obowiązek ten wynika z samych przepisów, a nie z umowy z klientem. Obciążanie tego ostatniego kosztami dokonywania omawianych czynności również prowadzi do naruszenia interesu ekonomicznego konsumenta i może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji. W świetle ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503 ze zm.) czynem nieuczciwej konkurencji jest bowiem działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta (art. 3 ust. 1).

Uwaga posiadacze kont walutowych!

Posiadacze bankowych rachunków walutowych powinni z kolei zwrócić uwagę, czy bank nie zastrzega czasem w umowie, że w przypadku gdy dokonanie wypłaty gotówkowej z takiego konta nie będzie możliwe w całości w danej walucie rachunku, to bank wypłaci resztę w złotych, lecz z zastosowaniem kursu wymiany walut ustalanego przez bank.

Oznacza to tyle, że klient zostanie obciążony marżą banku, która jest zawarta w stosowanym przez bank kursie wymiany waluty, tylko dlatego, że dana placówka nie miała odpowiedniej ilości środków w określonej walucie. Uchybienie banku kończy się więc obciążeniem klienta dodatkowym kosztem w postaci mniej korzystnego kursu wymiany waluty - w stosunku do średniego kursu NBP.

Naruszenie interesu ekonomicznego klienta wydaje się ewidentne. Za to zyskuje bank. W ocenie Prezesa UOKiK również tego rodzaju działanie może stanowić czyn nieuczciwej konkurencji.