2009-11-13 11:01 Źródło: Fakty - magazyn gospodarczy
Korytarz oświetlony potencjałem
Rozwój międzyregionalnej współpracy oraz ekonomiczne i gospodarcze ożywienie zachodnich województw dzięki harmonizacji infrastruktury transportowej obszaru Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego na razie pozostają w sferze życzeń. Jednak realna szansa na unijne poparcie dla inicjatywy CETC-ROUTE65 pozwala dostrzec światełko – nie w tunelu, lecz na końcu perspektywicznego korytarza.
Magdalena Szczygielska
Unia Europejska coraz grubszą kreską przekreśla założenia filozofii „Europy Narodów”, oddając stopniowo większą władzę i swobodę decyzyjną w ręce samorządów i wierząc w umocnienie oraz pełniejszą integrację dzięki zaangażowaniu regionów. Wraz ze stopniowym ograniczeniem siły władzy centralnej Bruksela przechyla szalę szans i możliwości rozwojowych na stronę władz lokalnych, wspierając zwłaszcza inicjatywy i projekty międzyregionalne. – Przejawem tego jest jedna z podstawowych zasad ustrojowych UE – tzw. zasada subsydiarności. Polega ona na tym, że regiony, jeżeli tylko mają możliwość prowadzenia swoich spraw, to nie powinny przekazywać kompetencji rządowi. Taka polityka uważana jest za bardziej efektywną i dobrze odpowiadającą na potrzeby mieszkańców danego regionu. Samorządy wiedzą najlepiej, czego na co dzień brakuje w powiecie lub w gminie i na co powinno być przeznaczone wsparcie – mówi Małgorzata Adamus, ekspert ds. europejskich.
W regionach siła
Wyrazem coraz wyraźniejszego upatrywania atutów silnej Europy w działaniach regionów i ich współpracy są coraz większe środki unijne przekazywane samorządom. Zgodnie z przewidywaniami po 2013 roku wszelkie wsparcie finansowe z UE będzie zasilać lokalne konta, które będą samodzielnie decydować o ich najkorzystniejszym wydatkowaniu.
W strategię prorozwojową poszerzającej się Unii idealnie wpisywała się zainicjowana na początku XXI wieku współpraca regionalna między województwem zachodniopomorskim a regionem Skania w Szwecji, ukierunkowana na rozwój ich obszarów oraz rozbudowę i usprawnienie infrastruktury transportowej dla Europy Wschodniej. Ożywieniu gospodarczemu tych obszarów miała służyć promocja międzynarodowej trasy E65, traktowana jako przyszłościowy korytarz transportowy na kierunku północ–południe, łączący południową Skandynawię z północnymi i zachodnimi regionami Polski za pomocą połączeń drogowych, kolejowych i transportu morskiego, ułatwiając ruch tranzytowy między Europą Wschodnią i Środkową a północną częścią kontynentu.
Zacieśniająca się współpraca przybrała trwały wymiar i przynosiła efekty, utwierdzając obie strony o słuszności porozumienia, a z czasem ewoluowała, rozszerzając swój zasięg o kolejne regiony partnerskie. W wyniku rozmów w 2001 roku przedstawiciele 6 regionów i samorządów lokalnych ze Szwecji, Polski, Czech i Słowacji zadeklarowali chęć zawiązania porozumienia na rzecz utworzenia Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego oraz podjęcia działań lobbingowych zmierzających do jego promocji. Ostateczna wersja porozumienia międzyregionalnego została podpisana w Szczecinie przez przedstawicieli Skanii (Szwecja), polskich województw: zachodniopomorskiego, lubuskiego i dolnośląskiego oraz Hradec Kralove (Czechy) i Bratysławy (Słowacja) 6 kwietnia 2004 roku.
Wydarzenie to zapoczątkowało oficjalną wzmożoną współpracę, zmierzającą do stworzenia jak najkorzystniejszych warunków komunikacyjnych dla Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego (CETC-ROUTE65), sprzyjających rozwojowi regionów objętych porozumieniem. Kolejne lata przyniosły istotne zmiany, zapisane w Aneksach do Porozumienia, w tym powołanie Sekretariatu Technicznego, wspierającego działania Komitetu Sterującego, z siedzibą w Szczecinie, jak również przystąpienie kolejnych sygnatariuszy: regionu Trnava (Słowacja), powiatów Vas, Zala i Gyor-Moson-Sopron (Węgry) oraz powiatu Varaždin (Chorwacja). W tym roku do inicjatywy mają przystąpić dwa kolejne polskie regiony: województwo śląskie i województwo opolskie.
Partnerstwo procentuje
Doświadczenie pokazuje, że dążenie do współpracy i zawierania partnerstw jest zasadne i efektywne, zwłaszcza w kontekście roli, jaką Unia Europejska nadaje regionom na drodze do globalnego rozwoju jej struktur. Szczególnego znaczenia nabiera współpraca gospodarcza między regionami krajów nadbałtyckich a regionami krajów basenu Morza Śródziemnego i Adriatyku. Właśnie z myślą o połączeniu tych części Europy rozwija się koncepcja korytarza CETC-ROUTE65, ukierunkowana na rozwój sieci transportowej poprzez poprawę odpowiedniej infrastruktury, skrócenie czasu i odległości przewozu towarów i ludzi oraz obniżenie kosztów obrotów handlowych między regionami.
Świadome i rozsądne usprawnienie funkcjonujących systemów transportowych przekłada się na szereg oczywistych korzyści, zarówno w kategoriach makroekonomicznych, jak i dla indywidualnego użytkownika transportu. Z drugiej strony nie należy bagatelizować negatywnego wpływu transportu na środowisko oraz zdrowie i życie człowieka. Mając na uwadze zagrożenia ekologiczne wywoływane przez transport, regiony UE w ramach kooperacji i wspólnej polityki ponadregionalnej powinny mieć na względzie ich minimalizację – tak, aby zaspokajać potrzeby rynku przy możliwie najniższych kosztach degradacji środowiska, w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Aby dostosować się do wymagań dotyczących ochrony środowiska konieczne jest ograniczenie zatłoczenia na głównych szlakach transportowych UE, a w tym celu stworzenie rozwiązań integrujących różne rodzaje transportu. Odpowiedzią na wskazane potrzeby gospodarcze ma być dalsza rozbudowa transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T), oparta na policentrycznym modelu rozwoju, oraz projekt Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego, który mają tworzyć równolegle drogi ekspresowe, autostrady, magistrale kolejowe i transport rzeczny, sprzyjające rozwojowi handlu i turystyki, a ponadto wzmocnieniu ekonomicznych i społecznych związków między krajami leżącymi w jego granicach, a w szerszej perspektywie intensyfikacji obrotów towarowych miedzy państwami Europy Północnej a krajami Azji Mniejszej, Półwyspu Arabskiego, północnej Afryki i Azji. Nawiązując do lizbońskiej konferencji ministerialnej z 2006 roku, korytarz CETC-ROUTE65 to przyszłościowy „most ponad Europą”, doskonale wpisujący się w planowaną sieć współpracy regionalnej w Europie, oparty na fundamentach zrównoważonego rozwoju przestrzennego.
Nowa jakość transportu
Status korytarza transportowego otwiera wiele możliwości rozwojowych i inwestycyjnych. Regiony zyskują nową jakość komunikacji morsko-lądowej, a z uwagi na priorytetowe traktowanie inwestycji w korytarzach transportowych wśród wniosków zatwierdzanych przez Unię Europejską – znacznie ułatwiony dostęp do finansowania infrastruktury transportowej. Plusem jest też szerzej otwarta furtka do kredytów międzynarodowych, zwłaszcza Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Dla inwestorów status korytarza transportowego stanowi sygnał, że szlak transportowy będzie się rozwijał, a tworząca go infrastruktura będzie osiągała parametry unijne. Wzrost atrakcyjności krajów położonych wzdłuż korytarza podnosi ich rangę jako partnerów handlowych, będąc wyraźną zachętą dla przedsiębiorców prywatnych do lokowania kapitału w projektach infrastrukturalnych objętych porozumieniem międzyregionalnym CETC.
Poza wytyczonymi celami ogólnymi w wymiarze europejskim projekt ma dawać rozliczne korzyści regionom członkowskim, służąc zarazem interesom narodowym. W tym kontekście szczególne znaczenie ma fakt, że polskie województwa mają największy liczebny i merytoryczny udział w inicjatywie. – Korytarz ma szansę stać się podstawową osią i determinantą rozwoju województw zachodniej Polski. Nie jest bowiem tajemnicą, że o atrakcyjności inwestycyjnej regionu decyduje jego dostępność. W związku z tym liczę, iż utworzenie Korytarza pozwoli na wygenerowanie nowych miejsc pracy i zapobiegnie wykluczeniu cywilizacyjnemu mieszkańców, które jest dużym zagrożeniem zwłaszcza dla województwa zachodniopomorskiego i lubuskiego – uważa Wojciech Drożdż, członek Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego.
W polskich warunkach oś rozwoju regionalnego będzie stanowić droga ekspresowa S3, której budowa na całym jej przebiegu leży w polskim interesie, gdyż umożliwi dostęp do portów ujścia Odry i do ich zaplecza lądowego, przy czym transport wodny uznaje się za najbardziej ekonomiczny i ekologiczny. – Udrożnienie i przywrócenie żeglowności Odrze oraz rozwój infrastruktury portów rzecznych to istotne cele inicjatywy na najbliższych kilka lat – mówi Krzysztof Żarna, kierownik Sekretariatu Technicznego CETC.
Równie ważna dla utrzymania rangi portów i ogólnej poprawy struktury komunikacyjnej Polski zachodniej jest modernizacja linii kolejowych, przede wszystkim E59 i CE59, oraz odbudowa połączeń kolejowych na krajowym obszarze Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego. Tym bardziej, że w planach rozwoju regionalnego krajów europejskich pomnażanie szybkich i efektywnych połączeń kolejowych zyskuje na znaczeniu jako alternatywa dla komunikacji samochodowej.
Z kolei planowane inwestycje w portach Ystad i Świnoujście, spełniające wymogi unijnego programu „Autostrady morskie”, stanowią dobre uzupełnienie inicjatywy korytarza CETC-ROUTE65. Status „autostrady morskiej” stworzy możliwości dla szybszego rozwoju przewozów między Skandynawią a krajami południowej Europy w tranzycie przez Polskę, jak również dla szybszego zakończenia inwestycji w Terminalu Promowym Świnoujście, o kluczowym znaczeniu dla obsługi tych przewozów. Przy tylu korzyściach warto zintensyfikować starania o realizację tej inwestycji w obecnym okresie finansowym UE.
Szanse wzdłuż korytarza Niewątpliwy potencjał rozwojowy korytarza transportowego, który roztacza wizję wielu możliwości związanych z podróżowaniem, handlem, logistyką, transportem – słowem fundamentem rozwoju gospodarczego, w połączeniu z międzyregionalnym charakterem przedsięwzięcia o zasięgu międzynarodowym, wyróżniającym się w gąszczu inicjatyw samorządowych i obywatelskich, skłania, by bliżej przyjrzeć się inicjatywie CETC-ROUTE65.
Trasa CETC-ROUTE65 ma około 1600 km długości i przebiega od Szwecji, poprzez 3 polskie województwa, Słowację, Czechy, Węgry, aż po Chorwację. Polska część Korytarza obejmuje powstającą drogę ekspresową S-3 (część europejskiej trasy E65), linie kolejowe, zespół portów Szczecin–Świnoujście oraz rzekę Odrę jako drogę wodną E-30, która wyróżnia CETC-ROUTE65 na tle innych europejskich osi transportowych.
Dzięki projektowi możliwy będzie szereg działań usprawniających krajowy transport i gospodarkę oraz komunikację z innymi częściami Europy. Jego wdrożenie umożliwi modernizację portów w Świnoujściu, Szczecinie i Policach, linii kolejowych, m.in. poprzez przystosowanie ich do podwyższonej prędkości: do 120 km/h dla pociągów towarowych i do 200 km/h dla pasażerskich.
Kluczowa dla korytarza budowa 469 km polskiego odcinka drogi ekspresowej S-3, od Świnoujścia aż do Lubawki na granicy polsko-czeskiej ma zostać ukończona do 2013 roku. – Poruszając się po ukończonej S-3 na pewno sporo zaoszczędzimy na paliwie. Poprawi się też komfort i bezpieczeństwo jazdy, wreszcie znikną koleiny. Ciężarówki i tiry nie będą już musiały przemieszczać się po lokalnych drogach, nie będą wjeżdżać do miasteczek i przeszkadzać ich mieszkańcom – mówi Paweł Mierny z firmy Benio-Trans.
Nie bez znaczenia będą też inwestycje w 3 portach lotniczych na trasie korytarza: Szczecin-Goleniów, Zielona Góra-Babimost i Wrocław-Starachowice, wpływające na poprawę dojazdów do nich i zwiększenie ich przepustowości. Ponadto w planach są tzw. międzynarodowe multimodalne połączenia w relacji Skandynawia–południe Europy, dzięki którym trasę korytarza będzie można pokonać w niecałe 45 godzin. – Miałyby one polegać na wykorzystaniu różnych środków transportu, czyli przewożeniu towarów promami i statkami ze Szwecji do Terminalu Promowego Świnoujście, a następnie pociągami do Triestu lub Wenecji. Rozwiązanie to będzie też zdecydowanie bardziej przyjazne dla środowiska niż transport drogowy – tłumaczy Bogdan Mucha, zastępca dyrektora Departamentu Gospodarki i Infrastruktury Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego, członek Komitetu Sterującego projektu.
Ku inwestycyjnemu rozkwitowi
Projekt korytarza transportowego w zachodnich województwach dobrze rokuje także rozwojowi leżących na jego obszarze specjalnych stref ekonomicznych, w przypadku których dla inwestorów liczy się ich istotne dla sprzedaży, dobre skomunikowanie z ważnymi polskimi i europejskimi węzłami transportowymi.
Przykładem sukcesu SSE są Gliwice. Inwestorów przyciągnęła tu nie tylko dobra infrastruktura techniczna, lecz także transportowa, szczególnie autostrada A4 oraz projektowana trasa A1. Drogi, trasa kolejowa E-40 oraz kanał gliwicki zapewniły górniczo-hutniczemu miastu dynamiczny rozwój i skusiły wiele znaczących firm jak Opel czy Roca, które ulokowały się w gliwickiej SSE, dając 10 tys. miejsc pracy. – Duże znaczenie dla inwestora ma dobrze rozwinięta infrastruktura techniczna oraz jakość lokalnego rynku pracy. Położenie autostrady A4 w bezpośrednim sąsiedztwie Gliwic zachęciło licznych inwestorów do ulokowania swoich fabryk w rejonie miasta. Atrakcyjność terenów dodatkowo wzrosła dzięki budowanej obecnie autostradzie A1. Przecięcie autostrady A1 i A4 w Sośnicy pod Gliwicami jest największym węzłem komunikacyjnym w tej części Europy – zauważa Łukasz Ciepły z Gliwickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
Równie świetlana przyszłość rysuje się przed legnicką oraz wałbrzyską strefą ekonomiczną oraz Kostrzynem nad Odrą. – Pobudzenie tych rejonów jest bardzo ważne, gdyż przykładowo w Wałbrzychu obecnie występuje blisko dwudziestoprocentowe bezrobocie – mówi Krzysztof Żarna. Przepływająca przez miasto Odra, biegnąca linia kolejowa, trasa S-3 i autostrada A2 tworzą podobne warunki do rozwoju lubuskiego biznesu, lecz dziś szlaki komunikacyjne, choć obdarzone potencjałem, wymagają wiele pracy i dużych nakładów finansowych. Włączenie się województwa lubuskiego do inicjatywy CETC-ROUTE65 potęguje szanse na pozyskanie środków z Unii na rozwój dróg, kolei, infrastruktury lotniskowej i szlaków rzecznych dzięki pogłębieniu Odry. – Transport wodny jest obecnie najtańszym i najbardziej ekologicznym środkiem transportu. Produkty wytwarzane w kostrzyńskiej strefie ekonomicznej mogłyby być np. transportowane Odrą do Szczecina, gdzie byłyby ładowane na statki pełnomorskie. Trzeba jednak znaleźć 4,5 mld zł, by Odra na całej swojej długości znowu była rzeką żeglowną – wyjaśnia Krzysztof Żarna. Podobnie wygląda kwestia modernizacji linii kolejowej, tzw. Odrzanki oraz drogi ekspresowej S-3, którymi mogliby dojeżdżać pracownicy do nowych fabryk i przedsiębiorstw.
Kuszące możliwości otwierają się przed całą zachodnią ścianą Polski. Władze lokalne województw zachodniopomorskiego, lubuskiego i dolnośląskiego dostrzegają potencjał korytarza, czego wyrazem przyłączenie się do projektu CETC-ROUTE65. Przyszłościowa wizja wpływów Korytarza CETC-ROUTE65, który w 2020 roku ma zaowocować pasmem sukcesów na gruncie rozwoju społeczno-gospodarczego, w tym wzrostem gospodarczym na obszarach problemowych zachodniej Polski, rozwojem obszarów tradycyjnie przemysłowych i turystycznych, intensywnym tranzytem w relacji Skandynawia–Europa Południowa z wykorzystaniem różnych rodzajów transportu: samochodowego, kolejowego i rzecznego, zintensyfikowaną współpracą międzyregionalną, rozbudową poprzecznych powiązań komunikacyjnych w relacjach wschód-zachód, zwiększającą spójność całego obszaru Europy Środkowej, budowaniem pozycji metropolitalnej Szczecina i Wrocławia, nie musi być utopią.
Dążąc do uzyskania poparcia Komisji Europejskiej dla CETC, członkowie inicjatywy starają się o wpisanie korytarza w sieć Transeuropejskiej Sieci Transportowej TEN-T jako projektu flagowego dla Unii Europejskiej w 2010 roku. – Głównym zadaniem sygnatariuszy porozumienia, jest doprowadzenie do tego, aby CETC został projektem priorytetowym UE. W 2010 roku ma nastąpić rewizja priorytetowych projektów TEN-T, a korytarz CETC nie jest jedyną osią komunikacyjną w tej części Europy – przyznaje Krzysztof Żarna z Sekretariatu Technicznego CETC.
Konkurencyjne inicjatywy to SCANDRIA wzdłuż wschodniej niemieckiej granicy oraz VI Paneuropejski Korytarz Transportowy przebiegający przez środkową Polskę. Ze względu na potencjał korytarza i jego przyszłą rolę w kreowaniu dostępności rynkowej Europy Środkowej realizacja i rozwój projektu nie powinny być spychane na dalszy plan. – Obiektywnie rzecz ujmując, Korytarz doskonale wpisuje się w postulaty polityk UE, zarówno polityki transportowej, jak i polityki spójności czy też polityki ochrony środowiska. Oczywiście, należy mieć na uwadze fakt, że Unia to pole ścierania się interesów wielu państw, bywa, że interesów sprzecznych, a co za tym idzie, będziemy musieli dołożyć wszelkich starań, aby wykazać niezbędność Korytarza i uzyskać jak najszersze wsparcie. Liczę jednak, że UE dostrzeże rangę projektu i zwróci uwagę na korzyści, które może on przynieść w szerszej perspektywie. Mam tu na myśli dynamiczny rozwój województw i doprowadzenie do spójności gospodarczej i społecznej regionów – mówi Wojciech Drożdż.
Wyrazem zintensyfikowanych starań członkowskich regionów są takie działania, jak konferencja w Brukseli, międzynarodowe spotkanie ministrów transportu w Szczecinie czy międzyregionalna sztafeta od Świnoujścia do Lubawki.
Symboliczne poparcie
W celu stworzenia pozytywnego wizerunku polskiego odcinka CETC-ROUTE65, który w dalszej perspektywie może znacząco stymulować przyciąganie funduszy i inwestorów na tereny położone na jego trasie, podjęto szereg działań promocyjnych projektu, z międzyregionalnym eventem na czele.
Nietypowa sztafeta z udziałem wodolotu, motocykli junaków, samolotu sportowego Wilga, pojazdu hybrydowego i smoczych łodzi, zorganizowana w zachodnich regionach Polski na przełomie września i października, miała na celu przybliżenie Polakom idei Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego oraz poinformowanie ich o realnych szansach, jakie niesie dla rozwoju infrastruktury drogowej, kolejowej, lotniczej i wodnej, a w konsekwencji dla całej gospodarki. Zwyczajową pałeczkę zastąpiła deklaracja poparcia dla korytarza CETC-ROUTE65, przekazywana i podpisywana przez przedstawicieli władz regionów oraz miast położonych na krajowej części trasy korytarza.
Deklaracja przypłynęła promem ze Szwecji wraz z Thomasem Lantzem, wiceprzewodniczącym Parlamentu Regionu Skania, starostą miasta Ystad, a zarazem głównym pomysłodawcą inicjatywy CETC-ROUTE65 i ruszyła dalej na południe.
Mieszkańcy poszczególnych regionów nie zawiedli. Tłumnie gromadzili się na szlaku, by włączyć się do akcji poprzez pozostawianie odcisków stóp lub butów oraz podpisów na 50-metrowym płótnie symbolizującym korytarz, wyrażając swoje poparcie dla inicjatywy oraz przyczyniając się do rozpowszechnienia jej idei. Nie zabrakło różnych form dopingu: balonów i maskotki Zielonej Góry i Bachusa. – Sądzę, że za pomocą symbolu, jakim była sztafeta, w sposób najpełniejszy z możliwych oddano ideę CETC-ROUTE65. Performance zwrócił uwagę nie tylko na zawsze podkreślane aspekty gospodarcze projektu, lecz także na często pomijane, a szalenie istotne, elementy społeczne i kulturowe – ocenia Drożdż i dodaje: – Dotychczas idea CETC-ROUTE65 była mało znana wśród mieszkańców miast i miasteczek leżących w osi korytarza. Cieszy mnie ogromnie, że nasz pomysł znalazł tak duże zainteresowanie ze strony mieszkańców.
Efektem jest spot promocyjny, nakierowany na lobbowanie na rzecz poparcia tego projektu przez UE, przy jednoczesnej integracji społeczności lokalnych i ich aktywizacji. Zostanie on przekazany wraz z płótnem i deklaracją podpisaną przez 8 włodarzy miast i regionów na trasie sztafety decyzyjnym przedstawicielom KE i ministrom państw członkowskich projektu w Brukseli, gdzie w przyszłym roku zapadnie decyzja o tym, czy Unia wesprze inicjatywę CETC-ROUTE65. – Dobrym efektem jest również propozycja Thomasa Lantza, aby w przyszłym roku zainicjować podobny projekt obejmujący zasięgiem całą długości korytarza – dodaje Wojciech Drożdż.
Teraz wszystko w rękach Parlamentu Europejskiego. Czy przychyli się do postulatów regionów, które w realizacji założeń upatrują długofalowego rozwoju? Jeśli tak, światełko na końcu korytarza okaże się całkiem intensywne, a wysiłki zachodnich województw i ich zaangażowanie w powodzenie inicjatywy nie pójdą na marne.
Thomas Lantz, inicjator Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego o idei jego powstania:
W 2001 roku razem z polsko-szwedzką grupą parlamentarną dyskutowaliśmy w Warszawie na temat budowy lepszej infrastruktury w zachodniej Polsce. Podczas spotkania w Świnoujściu zauważyłem, że czołowi lokalni politycy nie wiedzą jak przekonać rząd do odpowiednich inwestycji w swoich regionach. Uświadomiłem sobie, że wzdłuż drogi E-65 jest wiele obszarów, które potrzebują lepszej komunikacji. Dlatego zaproponowałem założenie międzynarodowej organizacji łączącej regiony we wspólnej idei utworzenia Korytarza Transportowego. Wyruszyłem w drogę wzdłuż trasy E-65, od Świnoujścia do Pragi, w poszukiwaniu chętnych. Po trzech latach spotkań i rozmów w 2004 roku podpisaliśmy Porozumienie na rzecz utworzenia CETC-ROUTE65. Obecnie CETC-ROUTE65 tworzy 11 regionów z 6 krajów Europy.
Nasze pierwsze działania zostały skierowane w kierunku modernizacji i budowy drogi E-65, dzięki czemu jest ona obecnie remontowana. W dalszym ciągu dużo pracy przed nami. Nie zaczęliśmy jeszcze modernizacji szlaków kolejowych i wodnych. Bardzo ważne jest, aby wszystkie regiony, które mogą skorzystać na Korytarzu, dołączyły do nas. Wtedy będziemy mieli większą siłę przebicia podczas rozmów z decydentami.
Magdalena Szczygielska
Unia Europejska coraz grubszą kreską przekreśla założenia filozofii „Europy Narodów”, oddając stopniowo większą władzę i swobodę decyzyjną w ręce samorządów i wierząc w umocnienie oraz pełniejszą integrację dzięki zaangażowaniu regionów. Wraz ze stopniowym ograniczeniem siły władzy centralnej Bruksela przechyla szalę szans i możliwości rozwojowych na stronę władz lokalnych, wspierając zwłaszcza inicjatywy i projekty międzyregionalne. – Przejawem tego jest jedna z podstawowych zasad ustrojowych UE – tzw. zasada subsydiarności. Polega ona na tym, że regiony, jeżeli tylko mają możliwość prowadzenia swoich spraw, to nie powinny przekazywać kompetencji rządowi. Taka polityka uważana jest za bardziej efektywną i dobrze odpowiadającą na potrzeby mieszkańców danego regionu. Samorządy wiedzą najlepiej, czego na co dzień brakuje w powiecie lub w gminie i na co powinno być przeznaczone wsparcie – mówi Małgorzata Adamus, ekspert ds. europejskich.
W regionach siła
Wyrazem coraz wyraźniejszego upatrywania atutów silnej Europy w działaniach regionów i ich współpracy są coraz większe środki unijne przekazywane samorządom. Zgodnie z przewidywaniami po 2013 roku wszelkie wsparcie finansowe z UE będzie zasilać lokalne konta, które będą samodzielnie decydować o ich najkorzystniejszym wydatkowaniu.
W strategię prorozwojową poszerzającej się Unii idealnie wpisywała się zainicjowana na początku XXI wieku współpraca regionalna między województwem zachodniopomorskim a regionem Skania w Szwecji, ukierunkowana na rozwój ich obszarów oraz rozbudowę i usprawnienie infrastruktury transportowej dla Europy Wschodniej. Ożywieniu gospodarczemu tych obszarów miała służyć promocja międzynarodowej trasy E65, traktowana jako przyszłościowy korytarz transportowy na kierunku północ–południe, łączący południową Skandynawię z północnymi i zachodnimi regionami Polski za pomocą połączeń drogowych, kolejowych i transportu morskiego, ułatwiając ruch tranzytowy między Europą Wschodnią i Środkową a północną częścią kontynentu.
Zacieśniająca się współpraca przybrała trwały wymiar i przynosiła efekty, utwierdzając obie strony o słuszności porozumienia, a z czasem ewoluowała, rozszerzając swój zasięg o kolejne regiony partnerskie. W wyniku rozmów w 2001 roku przedstawiciele 6 regionów i samorządów lokalnych ze Szwecji, Polski, Czech i Słowacji zadeklarowali chęć zawiązania porozumienia na rzecz utworzenia Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego oraz podjęcia działań lobbingowych zmierzających do jego promocji. Ostateczna wersja porozumienia międzyregionalnego została podpisana w Szczecinie przez przedstawicieli Skanii (Szwecja), polskich województw: zachodniopomorskiego, lubuskiego i dolnośląskiego oraz Hradec Kralove (Czechy) i Bratysławy (Słowacja) 6 kwietnia 2004 roku.
Wydarzenie to zapoczątkowało oficjalną wzmożoną współpracę, zmierzającą do stworzenia jak najkorzystniejszych warunków komunikacyjnych dla Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego (CETC-ROUTE65), sprzyjających rozwojowi regionów objętych porozumieniem. Kolejne lata przyniosły istotne zmiany, zapisane w Aneksach do Porozumienia, w tym powołanie Sekretariatu Technicznego, wspierającego działania Komitetu Sterującego, z siedzibą w Szczecinie, jak również przystąpienie kolejnych sygnatariuszy: regionu Trnava (Słowacja), powiatów Vas, Zala i Gyor-Moson-Sopron (Węgry) oraz powiatu Varaždin (Chorwacja). W tym roku do inicjatywy mają przystąpić dwa kolejne polskie regiony: województwo śląskie i województwo opolskie.
Partnerstwo procentuje
Doświadczenie pokazuje, że dążenie do współpracy i zawierania partnerstw jest zasadne i efektywne, zwłaszcza w kontekście roli, jaką Unia Europejska nadaje regionom na drodze do globalnego rozwoju jej struktur. Szczególnego znaczenia nabiera współpraca gospodarcza między regionami krajów nadbałtyckich a regionami krajów basenu Morza Śródziemnego i Adriatyku. Właśnie z myślą o połączeniu tych części Europy rozwija się koncepcja korytarza CETC-ROUTE65, ukierunkowana na rozwój sieci transportowej poprzez poprawę odpowiedniej infrastruktury, skrócenie czasu i odległości przewozu towarów i ludzi oraz obniżenie kosztów obrotów handlowych między regionami.
Świadome i rozsądne usprawnienie funkcjonujących systemów transportowych przekłada się na szereg oczywistych korzyści, zarówno w kategoriach makroekonomicznych, jak i dla indywidualnego użytkownika transportu. Z drugiej strony nie należy bagatelizować negatywnego wpływu transportu na środowisko oraz zdrowie i życie człowieka. Mając na uwadze zagrożenia ekologiczne wywoływane przez transport, regiony UE w ramach kooperacji i wspólnej polityki ponadregionalnej powinny mieć na względzie ich minimalizację – tak, aby zaspokajać potrzeby rynku przy możliwie najniższych kosztach degradacji środowiska, w zgodzie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Aby dostosować się do wymagań dotyczących ochrony środowiska konieczne jest ograniczenie zatłoczenia na głównych szlakach transportowych UE, a w tym celu stworzenie rozwiązań integrujących różne rodzaje transportu. Odpowiedzią na wskazane potrzeby gospodarcze ma być dalsza rozbudowa transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T), oparta na policentrycznym modelu rozwoju, oraz projekt Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego, który mają tworzyć równolegle drogi ekspresowe, autostrady, magistrale kolejowe i transport rzeczny, sprzyjające rozwojowi handlu i turystyki, a ponadto wzmocnieniu ekonomicznych i społecznych związków między krajami leżącymi w jego granicach, a w szerszej perspektywie intensyfikacji obrotów towarowych miedzy państwami Europy Północnej a krajami Azji Mniejszej, Półwyspu Arabskiego, północnej Afryki i Azji. Nawiązując do lizbońskiej konferencji ministerialnej z 2006 roku, korytarz CETC-ROUTE65 to przyszłościowy „most ponad Europą”, doskonale wpisujący się w planowaną sieć współpracy regionalnej w Europie, oparty na fundamentach zrównoważonego rozwoju przestrzennego.
Nowa jakość transportu
Status korytarza transportowego otwiera wiele możliwości rozwojowych i inwestycyjnych. Regiony zyskują nową jakość komunikacji morsko-lądowej, a z uwagi na priorytetowe traktowanie inwestycji w korytarzach transportowych wśród wniosków zatwierdzanych przez Unię Europejską – znacznie ułatwiony dostęp do finansowania infrastruktury transportowej. Plusem jest też szerzej otwarta furtka do kredytów międzynarodowych, zwłaszcza Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Dla inwestorów status korytarza transportowego stanowi sygnał, że szlak transportowy będzie się rozwijał, a tworząca go infrastruktura będzie osiągała parametry unijne. Wzrost atrakcyjności krajów położonych wzdłuż korytarza podnosi ich rangę jako partnerów handlowych, będąc wyraźną zachętą dla przedsiębiorców prywatnych do lokowania kapitału w projektach infrastrukturalnych objętych porozumieniem międzyregionalnym CETC.
Poza wytyczonymi celami ogólnymi w wymiarze europejskim projekt ma dawać rozliczne korzyści regionom członkowskim, służąc zarazem interesom narodowym. W tym kontekście szczególne znaczenie ma fakt, że polskie województwa mają największy liczebny i merytoryczny udział w inicjatywie. – Korytarz ma szansę stać się podstawową osią i determinantą rozwoju województw zachodniej Polski. Nie jest bowiem tajemnicą, że o atrakcyjności inwestycyjnej regionu decyduje jego dostępność. W związku z tym liczę, iż utworzenie Korytarza pozwoli na wygenerowanie nowych miejsc pracy i zapobiegnie wykluczeniu cywilizacyjnemu mieszkańców, które jest dużym zagrożeniem zwłaszcza dla województwa zachodniopomorskiego i lubuskiego – uważa Wojciech Drożdż, członek Zarządu Województwa Zachodniopomorskiego.
W polskich warunkach oś rozwoju regionalnego będzie stanowić droga ekspresowa S3, której budowa na całym jej przebiegu leży w polskim interesie, gdyż umożliwi dostęp do portów ujścia Odry i do ich zaplecza lądowego, przy czym transport wodny uznaje się za najbardziej ekonomiczny i ekologiczny. – Udrożnienie i przywrócenie żeglowności Odrze oraz rozwój infrastruktury portów rzecznych to istotne cele inicjatywy na najbliższych kilka lat – mówi Krzysztof Żarna, kierownik Sekretariatu Technicznego CETC.
Równie ważna dla utrzymania rangi portów i ogólnej poprawy struktury komunikacyjnej Polski zachodniej jest modernizacja linii kolejowych, przede wszystkim E59 i CE59, oraz odbudowa połączeń kolejowych na krajowym obszarze Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego. Tym bardziej, że w planach rozwoju regionalnego krajów europejskich pomnażanie szybkich i efektywnych połączeń kolejowych zyskuje na znaczeniu jako alternatywa dla komunikacji samochodowej.
Z kolei planowane inwestycje w portach Ystad i Świnoujście, spełniające wymogi unijnego programu „Autostrady morskie”, stanowią dobre uzupełnienie inicjatywy korytarza CETC-ROUTE65. Status „autostrady morskiej” stworzy możliwości dla szybszego rozwoju przewozów między Skandynawią a krajami południowej Europy w tranzycie przez Polskę, jak również dla szybszego zakończenia inwestycji w Terminalu Promowym Świnoujście, o kluczowym znaczeniu dla obsługi tych przewozów. Przy tylu korzyściach warto zintensyfikować starania o realizację tej inwestycji w obecnym okresie finansowym UE.
Szanse wzdłuż korytarza Niewątpliwy potencjał rozwojowy korytarza transportowego, który roztacza wizję wielu możliwości związanych z podróżowaniem, handlem, logistyką, transportem – słowem fundamentem rozwoju gospodarczego, w połączeniu z międzyregionalnym charakterem przedsięwzięcia o zasięgu międzynarodowym, wyróżniającym się w gąszczu inicjatyw samorządowych i obywatelskich, skłania, by bliżej przyjrzeć się inicjatywie CETC-ROUTE65.
Trasa CETC-ROUTE65 ma około 1600 km długości i przebiega od Szwecji, poprzez 3 polskie województwa, Słowację, Czechy, Węgry, aż po Chorwację. Polska część Korytarza obejmuje powstającą drogę ekspresową S-3 (część europejskiej trasy E65), linie kolejowe, zespół portów Szczecin–Świnoujście oraz rzekę Odrę jako drogę wodną E-30, która wyróżnia CETC-ROUTE65 na tle innych europejskich osi transportowych.
Dzięki projektowi możliwy będzie szereg działań usprawniających krajowy transport i gospodarkę oraz komunikację z innymi częściami Europy. Jego wdrożenie umożliwi modernizację portów w Świnoujściu, Szczecinie i Policach, linii kolejowych, m.in. poprzez przystosowanie ich do podwyższonej prędkości: do 120 km/h dla pociągów towarowych i do 200 km/h dla pasażerskich.
Kluczowa dla korytarza budowa 469 km polskiego odcinka drogi ekspresowej S-3, od Świnoujścia aż do Lubawki na granicy polsko-czeskiej ma zostać ukończona do 2013 roku. – Poruszając się po ukończonej S-3 na pewno sporo zaoszczędzimy na paliwie. Poprawi się też komfort i bezpieczeństwo jazdy, wreszcie znikną koleiny. Ciężarówki i tiry nie będą już musiały przemieszczać się po lokalnych drogach, nie będą wjeżdżać do miasteczek i przeszkadzać ich mieszkańcom – mówi Paweł Mierny z firmy Benio-Trans.
Nie bez znaczenia będą też inwestycje w 3 portach lotniczych na trasie korytarza: Szczecin-Goleniów, Zielona Góra-Babimost i Wrocław-Starachowice, wpływające na poprawę dojazdów do nich i zwiększenie ich przepustowości. Ponadto w planach są tzw. międzynarodowe multimodalne połączenia w relacji Skandynawia–południe Europy, dzięki którym trasę korytarza będzie można pokonać w niecałe 45 godzin. – Miałyby one polegać na wykorzystaniu różnych środków transportu, czyli przewożeniu towarów promami i statkami ze Szwecji do Terminalu Promowego Świnoujście, a następnie pociągami do Triestu lub Wenecji. Rozwiązanie to będzie też zdecydowanie bardziej przyjazne dla środowiska niż transport drogowy – tłumaczy Bogdan Mucha, zastępca dyrektora Departamentu Gospodarki i Infrastruktury Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubuskiego, członek Komitetu Sterującego projektu.
Ku inwestycyjnemu rozkwitowi
Projekt korytarza transportowego w zachodnich województwach dobrze rokuje także rozwojowi leżących na jego obszarze specjalnych stref ekonomicznych, w przypadku których dla inwestorów liczy się ich istotne dla sprzedaży, dobre skomunikowanie z ważnymi polskimi i europejskimi węzłami transportowymi.
Przykładem sukcesu SSE są Gliwice. Inwestorów przyciągnęła tu nie tylko dobra infrastruktura techniczna, lecz także transportowa, szczególnie autostrada A4 oraz projektowana trasa A1. Drogi, trasa kolejowa E-40 oraz kanał gliwicki zapewniły górniczo-hutniczemu miastu dynamiczny rozwój i skusiły wiele znaczących firm jak Opel czy Roca, które ulokowały się w gliwickiej SSE, dając 10 tys. miejsc pracy. – Duże znaczenie dla inwestora ma dobrze rozwinięta infrastruktura techniczna oraz jakość lokalnego rynku pracy. Położenie autostrady A4 w bezpośrednim sąsiedztwie Gliwic zachęciło licznych inwestorów do ulokowania swoich fabryk w rejonie miasta. Atrakcyjność terenów dodatkowo wzrosła dzięki budowanej obecnie autostradzie A1. Przecięcie autostrady A1 i A4 w Sośnicy pod Gliwicami jest największym węzłem komunikacyjnym w tej części Europy – zauważa Łukasz Ciepły z Gliwickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
Równie świetlana przyszłość rysuje się przed legnicką oraz wałbrzyską strefą ekonomiczną oraz Kostrzynem nad Odrą. – Pobudzenie tych rejonów jest bardzo ważne, gdyż przykładowo w Wałbrzychu obecnie występuje blisko dwudziestoprocentowe bezrobocie – mówi Krzysztof Żarna. Przepływająca przez miasto Odra, biegnąca linia kolejowa, trasa S-3 i autostrada A2 tworzą podobne warunki do rozwoju lubuskiego biznesu, lecz dziś szlaki komunikacyjne, choć obdarzone potencjałem, wymagają wiele pracy i dużych nakładów finansowych. Włączenie się województwa lubuskiego do inicjatywy CETC-ROUTE65 potęguje szanse na pozyskanie środków z Unii na rozwój dróg, kolei, infrastruktury lotniskowej i szlaków rzecznych dzięki pogłębieniu Odry. – Transport wodny jest obecnie najtańszym i najbardziej ekologicznym środkiem transportu. Produkty wytwarzane w kostrzyńskiej strefie ekonomicznej mogłyby być np. transportowane Odrą do Szczecina, gdzie byłyby ładowane na statki pełnomorskie. Trzeba jednak znaleźć 4,5 mld zł, by Odra na całej swojej długości znowu była rzeką żeglowną – wyjaśnia Krzysztof Żarna. Podobnie wygląda kwestia modernizacji linii kolejowej, tzw. Odrzanki oraz drogi ekspresowej S-3, którymi mogliby dojeżdżać pracownicy do nowych fabryk i przedsiębiorstw.
Kuszące możliwości otwierają się przed całą zachodnią ścianą Polski. Władze lokalne województw zachodniopomorskiego, lubuskiego i dolnośląskiego dostrzegają potencjał korytarza, czego wyrazem przyłączenie się do projektu CETC-ROUTE65. Przyszłościowa wizja wpływów Korytarza CETC-ROUTE65, który w 2020 roku ma zaowocować pasmem sukcesów na gruncie rozwoju społeczno-gospodarczego, w tym wzrostem gospodarczym na obszarach problemowych zachodniej Polski, rozwojem obszarów tradycyjnie przemysłowych i turystycznych, intensywnym tranzytem w relacji Skandynawia–Europa Południowa z wykorzystaniem różnych rodzajów transportu: samochodowego, kolejowego i rzecznego, zintensyfikowaną współpracą międzyregionalną, rozbudową poprzecznych powiązań komunikacyjnych w relacjach wschód-zachód, zwiększającą spójność całego obszaru Europy Środkowej, budowaniem pozycji metropolitalnej Szczecina i Wrocławia, nie musi być utopią.
Dążąc do uzyskania poparcia Komisji Europejskiej dla CETC, członkowie inicjatywy starają się o wpisanie korytarza w sieć Transeuropejskiej Sieci Transportowej TEN-T jako projektu flagowego dla Unii Europejskiej w 2010 roku. – Głównym zadaniem sygnatariuszy porozumienia, jest doprowadzenie do tego, aby CETC został projektem priorytetowym UE. W 2010 roku ma nastąpić rewizja priorytetowych projektów TEN-T, a korytarz CETC nie jest jedyną osią komunikacyjną w tej części Europy – przyznaje Krzysztof Żarna z Sekretariatu Technicznego CETC.
Konkurencyjne inicjatywy to SCANDRIA wzdłuż wschodniej niemieckiej granicy oraz VI Paneuropejski Korytarz Transportowy przebiegający przez środkową Polskę. Ze względu na potencjał korytarza i jego przyszłą rolę w kreowaniu dostępności rynkowej Europy Środkowej realizacja i rozwój projektu nie powinny być spychane na dalszy plan. – Obiektywnie rzecz ujmując, Korytarz doskonale wpisuje się w postulaty polityk UE, zarówno polityki transportowej, jak i polityki spójności czy też polityki ochrony środowiska. Oczywiście, należy mieć na uwadze fakt, że Unia to pole ścierania się interesów wielu państw, bywa, że interesów sprzecznych, a co za tym idzie, będziemy musieli dołożyć wszelkich starań, aby wykazać niezbędność Korytarza i uzyskać jak najszersze wsparcie. Liczę jednak, że UE dostrzeże rangę projektu i zwróci uwagę na korzyści, które może on przynieść w szerszej perspektywie. Mam tu na myśli dynamiczny rozwój województw i doprowadzenie do spójności gospodarczej i społecznej regionów – mówi Wojciech Drożdż.
Wyrazem zintensyfikowanych starań członkowskich regionów są takie działania, jak konferencja w Brukseli, międzynarodowe spotkanie ministrów transportu w Szczecinie czy międzyregionalna sztafeta od Świnoujścia do Lubawki.
Symboliczne poparcie
W celu stworzenia pozytywnego wizerunku polskiego odcinka CETC-ROUTE65, który w dalszej perspektywie może znacząco stymulować przyciąganie funduszy i inwestorów na tereny położone na jego trasie, podjęto szereg działań promocyjnych projektu, z międzyregionalnym eventem na czele.
Nietypowa sztafeta z udziałem wodolotu, motocykli junaków, samolotu sportowego Wilga, pojazdu hybrydowego i smoczych łodzi, zorganizowana w zachodnich regionach Polski na przełomie września i października, miała na celu przybliżenie Polakom idei Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego oraz poinformowanie ich o realnych szansach, jakie niesie dla rozwoju infrastruktury drogowej, kolejowej, lotniczej i wodnej, a w konsekwencji dla całej gospodarki. Zwyczajową pałeczkę zastąpiła deklaracja poparcia dla korytarza CETC-ROUTE65, przekazywana i podpisywana przez przedstawicieli władz regionów oraz miast położonych na krajowej części trasy korytarza.
Deklaracja przypłynęła promem ze Szwecji wraz z Thomasem Lantzem, wiceprzewodniczącym Parlamentu Regionu Skania, starostą miasta Ystad, a zarazem głównym pomysłodawcą inicjatywy CETC-ROUTE65 i ruszyła dalej na południe.
Mieszkańcy poszczególnych regionów nie zawiedli. Tłumnie gromadzili się na szlaku, by włączyć się do akcji poprzez pozostawianie odcisków stóp lub butów oraz podpisów na 50-metrowym płótnie symbolizującym korytarz, wyrażając swoje poparcie dla inicjatywy oraz przyczyniając się do rozpowszechnienia jej idei. Nie zabrakło różnych form dopingu: balonów i maskotki Zielonej Góry i Bachusa. – Sądzę, że za pomocą symbolu, jakim była sztafeta, w sposób najpełniejszy z możliwych oddano ideę CETC-ROUTE65. Performance zwrócił uwagę nie tylko na zawsze podkreślane aspekty gospodarcze projektu, lecz także na często pomijane, a szalenie istotne, elementy społeczne i kulturowe – ocenia Drożdż i dodaje: – Dotychczas idea CETC-ROUTE65 była mało znana wśród mieszkańców miast i miasteczek leżących w osi korytarza. Cieszy mnie ogromnie, że nasz pomysł znalazł tak duże zainteresowanie ze strony mieszkańców.
Efektem jest spot promocyjny, nakierowany na lobbowanie na rzecz poparcia tego projektu przez UE, przy jednoczesnej integracji społeczności lokalnych i ich aktywizacji. Zostanie on przekazany wraz z płótnem i deklaracją podpisaną przez 8 włodarzy miast i regionów na trasie sztafety decyzyjnym przedstawicielom KE i ministrom państw członkowskich projektu w Brukseli, gdzie w przyszłym roku zapadnie decyzja o tym, czy Unia wesprze inicjatywę CETC-ROUTE65. – Dobrym efektem jest również propozycja Thomasa Lantza, aby w przyszłym roku zainicjować podobny projekt obejmujący zasięgiem całą długości korytarza – dodaje Wojciech Drożdż.
Teraz wszystko w rękach Parlamentu Europejskiego. Czy przychyli się do postulatów regionów, które w realizacji założeń upatrują długofalowego rozwoju? Jeśli tak, światełko na końcu korytarza okaże się całkiem intensywne, a wysiłki zachodnich województw i ich zaangażowanie w powodzenie inicjatywy nie pójdą na marne.
Thomas Lantz, inicjator Środkowoeuropejskiego Korytarza Transportowego o idei jego powstania:
W 2001 roku razem z polsko-szwedzką grupą parlamentarną dyskutowaliśmy w Warszawie na temat budowy lepszej infrastruktury w zachodniej Polsce. Podczas spotkania w Świnoujściu zauważyłem, że czołowi lokalni politycy nie wiedzą jak przekonać rząd do odpowiednich inwestycji w swoich regionach. Uświadomiłem sobie, że wzdłuż drogi E-65 jest wiele obszarów, które potrzebują lepszej komunikacji. Dlatego zaproponowałem założenie międzynarodowej organizacji łączącej regiony we wspólnej idei utworzenia Korytarza Transportowego. Wyruszyłem w drogę wzdłuż trasy E-65, od Świnoujścia do Pragi, w poszukiwaniu chętnych. Po trzech latach spotkań i rozmów w 2004 roku podpisaliśmy Porozumienie na rzecz utworzenia CETC-ROUTE65. Obecnie CETC-ROUTE65 tworzy 11 regionów z 6 krajów Europy.
Nasze pierwsze działania zostały skierowane w kierunku modernizacji i budowy drogi E-65, dzięki czemu jest ona obecnie remontowana. W dalszym ciągu dużo pracy przed nami. Nie zaczęliśmy jeszcze modernizacji szlaków kolejowych i wodnych. Bardzo ważne jest, aby wszystkie regiony, które mogą skorzystać na Korytarzu, dołączyły do nas. Wtedy będziemy mieli większą siłę przebicia podczas rozmów z decydentami.
|
|
|
Dodaj komentarz
