Koniunktura na rynku turystycznym - prawda czy fałsz?

Znajomość koniunktury na własnym rynku jest absolutnie niezbędna do poprawnego funkcjonowania każdej firmy. Wyczucie koniunktury zwykle przychodzi z czasem, z doświadczeniem, z relacjami nawiązanymi z dostawcami i klientami. Zanim jednak do tego dojdzie, warto pomóc sobie bardziej formalnymi źródłami.

Oto krótki poradnik jak podejść do tego w branży turystycznej.

Przez pojęcie koniunktury gospodarczej rozumie się najczęściej stan aktywności gospodarczej przedsiębiorstw i dokonujące się w niej zmiany, w tym stan głównych determinujących ją czynników (m.in. popytu, podaży, zatrudnienia, inwestycji).

W krótkim okresie można spodziewać się tych trzech rodzajów wahań:

• wahania sezonowe (zmiany aktywności gospodarczej dokonujące się w roku kalendarzowym, związane ze zmiennością pór roku),
• wahania przypadkowe (spowodowane czynnikami losowymi takimi jak powodzie, rozlegle strajki czy wojny), 
• wahania koniunkturalne (zmiany w aktywności gospodarczej wyrażające się w jej ekspansji lub zmniejszaniu się wokół linii trendu; mają one charakter cykliczny i są nazywane cyklami koniunkturalnymi).
  

W literaturze ekonomicznej wyróżnia się dwa rodzaje cykli koniunkturalnych: cykle średniookresowe oraz cykle Kondratiewa.


Cykle średniookresowe - nazywane również cyklami Juglara lub klasycznymi cyklami koniunkturalnymi - trwają od 6 do 12 lat. Wyróżnia się cztery podstawowe fazy cyklów średniookresowych. Fazę najwyższej aktywności gospodarczej nazywa się rozkwitem (szczytem), po niej przychodzi faza kryzysu (załamania), czyli ostry spadek aktywności gospodarczej, która z czasem stabilizuje się na niższym poziomie. Gospodarka wchodzi tym samym w fazę dna (depresji). Po pewnym czasie następuje faza ożywienia (poprawy), kiedy aktywność gospodarcza wzrasta, aż do osiągnięcia kolejnego szczytu. W ten sposób cykl się zamyka - nadchodzi kolejna fala zmian aktywności gospodarczej.

Cykle Kondratiewa liczą ok. 50-60 lat i wynikają ze zużywania się pewnych dóbr o charakterze infrastrukturalnym, np. dróg, sieci kolejowych, mostów, zagospodarowania terenu. Konieczność renowacji czy wymiany tych dóbr wymaga wzmożonych nakładów inwestycyjnych, trwających przez długi okres.

Cykle koniunkturalne występują z trzech powodów

Powód pierwszy to podkonsumpcja czyli sytuacja, w której układ zmiennych określający popyt i podaż środków konsumpcji uniemożliwia realizację całej wytworzonej produkcji tych dóbr po cenach gwarantujących zwrot kosztów ich wytwarzania. Przez mechanizm podkonsumpcji rozumie się sytuację, w której poważna część dochodu społecznego przypada grupom społecznym o wysokich dochodach i jest ona przekształcana w inwestycje, co doprowadza do powstania w gospodarce nadmiernych oszczędności.

Powód drugi to cykl konkurencyjny, który kładzie nacisk na rynkowe strategie przedsiębiorstw. Rodzaj strategii, jaką realizują przedsiębiorstwa, jest podporządkowany łańcuchowi współzależnych zjawisk, takich jak: presja konkurencji na rynku krajowym i międzynarodowym odzwierciedlająca rozszerzanie rynków zbytu, spadek kosztów transportu przyśpieszony rozwój technologiczny oraz wzrost międzynarodowych operacji przedsiębiorstw. Zjawiska te, współzależne i powtarzające się okresowo, układają się w cykl rynkowy, którego siłą napędową jest konkurencja.

Trzeci powód to wyczerpywanie się zapasów. Gdy firmy rozpoczynają poszukiwania nowej dostawy, otwierają się możliwości pozyskania nowych zleceń, nawiązania nowej współpracy, renegocjacji umów.

Tak jak na każdym innym rynku, koniunktura na rynku turystycznym może być mierzona w ujęciu ex post (dane ilościowe) i ex ante (dane jakościowe). W ujęciu ex post wyraża ją względny przyrost wskaźników mierzących zjawisko turystyki. Światowa Organizacja Turystyki w swoich statystykach wskazuje na dwa główne wskaźniki:

• liczbę przyjazdów turystycznych,
• wielkość wydatków turystów.
  

Do pozostałych wskaźników ilościowych wykorzystywanych do mierzenia koniunktury na rynku turystycznym należy zaliczyć:

• liczbę turystów (wielkość ruchu turystycznego),
• liczbę sprzedanych usług noclegowych.
  

Wymienione wskaźniki są wykorzystywane w mierzeniu koniunktury na krajowych oraz lokalnych rynkach turystycznych. Wskaźniki te często nie muszą być, jak to się dzieje w przypadku liczby przyjazdów turystycznych i wielkości wydatków, szacowane ze względu na dostępność pełnych danych pierwotnych (zwłaszcza w porównaniu z liczbą sprzedanych miejsc noclegowych).

Prowadzisz przedsiębiorstwo? www.twoja-firma.pl Portal stworzony z myślą o małych i średnich firmach. Znajdziesz tu wszystko, o czym powinien wiedzieć każdy przedsiębiorca!

 
Najbardziej rozpowszechnionym modelem zmian koniunktury na rynku turystycznym jest model TALC (tourism area life cycle model, model cyklu życia regionu turystycznego). Model ten korzysta z marketingowego cyklu życia produktu: wprowadzenie, wzrost, nasycenie, upadek, po którym może nastąpić re-cykl). Model ten znajduje potwierdzenie zwłaszcza w przypadku regionów, których produkt turystyczny jest oparty na walorach naturalnych. Należy jednak pamiętać, że turystyka jest bardzo wrażliwa na wszelkiego rodzaju nieprzewidziane zdarzenia, które mogą zahamować ruch turystyczny niezależnie od cyklu życia produktu. Hamulcem ruchu może też okazać się zbyt duża eksploatacja walorów turystycznych, prowadząca do upadku ich atrakcyjności.

Koniunktura na rynku turystycznym w ujęciu ex post może być szacowana na dwa podstawowe sposoby:

• na bazie mierzalnych danych z gospodarki (prognozowania wielkości ruchu turystycznego),
• na bazie opinii ekspertów z branży turystycznej (test koniunktury).
  

Przykładem prognozy koniunktury gospodarczej na bazie opinii ekspertów był Poznański Syntetyczny Wskaźnik Koniunktury (PWKT), który służył Instytutowi Turystyki do badania zmian koniunktury na rynku turystycznym w latach 1999-2002 przed zastąpieniem go analizą danych z GUS.

Ze względu na zaklasyfikowanie przedsiębiorstw turystycznych do wielu działów PKD, badania koniunktury w turystyce prowadzone przez GUS są podzielone na przedsiębiorstwa transportowe (sekcja H), hotelarskie i gastronomiczne (sekcja I), działalność organizatorów i pośredników turystycznych (sekcja N) oraz działalność związaną z kulturą, rozrywką i rekreacją (sekcja R). Prognozy koniunktury na rynku turystycznym są konstruowane przez Instytut Turystyki na podstawie danych GUS.

Od 2003 r. Światowa Organizacja Turystyki wydaje Światowy Barometr Turystyczny (UN WTO World Tourism Barometer), w którym pojawiają się opinie ekspertów branży turystycznej na temat prognoz rozwoju wielkości ruchu turystycznego. Badanie obejmuje ocenę obecnego stanu gospodarki turystycznej w porównaniu z okresem poprzednim oraz z perspektywami rozwoju w okresie następnym. Badania są wykonywane co cztery miesiące na ok. 300-osobowej grupie ekspertów reprezentujących zarówno członków UN WTO, jak i przedstawicieli branży turystycznej.

Więcej fachowych informacji o ekonomii, cenach, popularności i finansach branży turystycznej i rekreacyjnej znajdziesz w książce „Ekonomika turystyki i rekreacji” Aleksandra Panasiuka (red. nauk.) (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011). Wykorzystanie za wiedzą Wydawcy. Książka jest dostępna w e-księgarni www.ksiegarnia.pwn.pl.


Tekst dla Wydawnictwa Naukowego PWN przygotował Mariusz Ludwiński.