Osoby posiadające pełnomocnictwo wystawione przez właścicieli przedsiębiorstwa do kierowania na bieżąco jego działalnością i mające charakter najemnej siły roboczej przyjęto wówczas nazywać menedżerami. Współcześnie terminem menedżer określa się zarówno najemnych pracowników na wysokich stanowiskach kierowniczych, jak również właścicieli przedsiębiorstw bezpośrednio zaangażowanych w zarządzanie nimi, co ma często miejsce w przypadku mniejszych podmiotów gospodarczych.
Według guru zarządzania – P.F. Druckera („Menedżer skuteczny”), który - gdy uwierzyć sloganom, zmienił obraz światowego biznesu – w nowoczesnej organizacji większość menedżerów to kierownicy, ale też wielu menedżerów nie jest kierownikami. Wielu pracownikom na stanowiskach kierowniczych przysługuje niejako ustawowo tytuł menedżerski, wszak zarządzają pracą innych, jednakże nie ponoszą odpowiedzialności, ani nie mają władzy w zakresie kierunku, treści i jakości pracy lub metod jej wykonywania
Menedżer to osoba, której powierzono w zarządzanie przedsiębiorstwo lub jego część. Ma być przede wszystkim skuteczny i sprawny. Oznacza to nie mniej, nie więcej wykorzystywanie nadarzających się okazji dla powodzenia przedsiębiorstwa i opanowanie umiejętności wchodzących w zakres zarządzania, czyli wykonywanie rzeczy we właściwy sposób. Za skuteczne i sprawne wykonywanie swoich obowiązków, menedżer otrzymuje wynagrodzenie znacznie przekraczające średni poziom.
Menedżer może być zatrudniany w ramach umowy o pracę bądź w ramach działalności gospodarczej lub tzw. kontraktu, czyli umowie odbiegającej od umowy o pracę czy umowy zlecenia. Kontrakt nie wyklucza stosunku pracy pomiędzy firmą zatrudniającą a menedżerem. Kontrakt menedżerski zaliczany jest do kategorii umów nienazwanych, mniemających regulacji w kodeksie cywilnym.
Jest to umowa cywilnoprawna, na mocy której menedżer, jako osoba przyjmująca zlecenie zobowiązuje się za wynagrodzeniem do wykonywania czynności zarządu przedsiębiorstwem dającego zlecenie, czyli przedsiębiorcy na jego rachunek i ryzyko, przy czym prowadzi przedsiębiorstwo w imieniu własnym lub cudzym.
Z uwagi na zasadność i prawidłowość definicji kontraktu menedżerskiego w teorii prawa nie występują kwestie sporne. Inaczej rzecz się ma, gdy chodzi o kwalifikację umowy jako cywilnoprawnej. Sprawa budzi wątpliwości.
Umowa jednak ma bardzo ważne znaczenie dla określenia istotnych praw i obowiązków przedsiębiorcy bądź menedżera, które wynikają czy to z kodeksu cywilnego (brak podporządkowania organizacyjnego menedżera wobec przedsiębiorcy oraz świadczenia usług w czasie i miejscu wskazanym przez przedsiębiorcę, nieograniczona odpowiedzialność menedżera wobec przedsiębiorcy za wyrządzone szkody, swoboda stron w ustalaniu zasad rozwiązania umowy oraz ustalaniu wynagrodzenia itp.), czy też z kodeksu pracy (podporządkowanie organizacyjne wobec pracodawcy, prawo do urlopu, ograniczona odpowiedzialność pracownika wobec pracodawcy, zasada ochrony wynagrodzenia pracownika, obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków pracy pracownikowi przez pracodawcę itp.). Standardowy kontrakt menedżerski oznacza samodzielność menedżera z równoczesnym przyznaniem mu niezależności w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem.
Oznacza również wniesienie przez menedżera wartości niematerialnych w postaci własnego sposobu zarządzania przedsiębiorstwem, własnego doświadczenia zawodowego, wiedzy handlowej i organizacyjnej, posiadanych kontaktów handlowych, jak również własnego wizerunku. Ta postać umowy bez wątpienia ma charakter umowy cywilnoprawnej. (M. Szermach, Kancelaria Rödl, Bramorski Kancelaria Prawna sp.k.)
A teraz strona podatkowa kontraktu menedżerskiego. W przypadku kontraktu zawartego na podstawie przepisów kodeksu pracy, do umowy stosuje się przepisy powołanej ustawy, jak również inne przepisy prawa pracy. Sprawa nie budzi wątpliwości również od strony przepisów podatkowych. Każdy przychód, jaki otrzymuje menedżer na podstawie stosunku pracy, jest opodatkowany na tych samych zasadach, które przewidziane są przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa z dnia 26 lipca 1991 r., Dz.U. nr 14, poz. 176 z późniejszymi zmianami).
Zatem podatek naliczany jest wedle obowiązującej aktualnie skali, czyli 19, 30, lub 40%. Gdy menedżer pełni funkcję na podstawie powołania lub jest zatrudniony wyłącznie na zasadzie kontraktu, wówczas przedsiębiorca zatrudniający ma obowiązek naliczania zaliczki w wysokości 19%, zaś po zakończeniu roku menedżer będzie miał obowiązek rozliczyć się z fikusem wedle obowiązującej skali podatkowej.
Wolne od podatku są niektóre świadczenia menedżera – pracownika, otrzymywane od zatrudniającego go podmiotu, między innymi diety i inne należności do wysokości przysługującej na podstawie rozporządzeń ministra pracy i polityki społecznej z 19.12.02. (Dz.U. z 2002 r., nr 236, poz. 1990 i 1991 ze zmianami) z zaznaczeniem, że – zgodnie z art. 21 ust. 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych – zwolnienie to ma zastosowanie, gdy otrzymane świadczenia nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów osoby je uzyskującej (członka zarządu) i zostały poniesione w celu:
- osiągnięcia przychodów lub w celu realizacji zadań organizacji i jednostek organizacyjnych, działających na podstawie odrębnych ustaw,
- wartość rzeczowych świadczeń sfinansowanych w całości ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych lub funduszy związków zawodowych do wysokości nieprzekraczającej w danym roku podatkowym kwoty 380 zł,
- wartość świadczeń przyznanych zgodnie z odrębnymi przepisami przez pracodawcę na podnoszenie kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego pracownika, z wyjątkiem wynagrodzeń otrzymywanych za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnień z części dnia pracy, przysługujących pracownikom podejmującym naukę w szkołach lub podnoszącym kwalifikacje zawodowe w formach pozaszkolnych.
Natomiast opodatkowaniu podlegają: zwrot kosztów z tytułu korzystania z telefonów prywatnych dla celów służbowych, pokrycie wydatków za usługi medyczne. Na rzecz ZUS spółka zatrudniająca menedżera powinna odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
Gdy chodzi o kontrakty menedżerskie prowadzone w ramach działalności gospodarczej, opodatkowane są one wedle zasad przewidzianych dla przychodów z działalności wykonywanej osobiście, tj. dochody nie mogą być opodatkowane wedle 19% stawki podatku liniowego, ale według stawek skali podatkowej 19, 30, lub 40%, bowiem z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze zalicza się do działalności wykonywanej osobiście, nawet wtedy, gdy są one wykonywane w ramach działalności gospodarczej (art. 13 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Z branżowego punktu widzenia na uwagę zasługuje fakt, iż organy skarbowe zaliczają kierowanie zespołem oraz udział w zysku wypracowanym przez kierowany zespół do kontraktu menedżerskiego. Brak elementu zarządzania czy też kierowania przedsiębiorstwem, przy występowaniu innych cech, takich jak: koordynacja biura lub działań zespołu agentów w zakresie realizacji ogółu powierzonych zadań, nadaje umowie charakter umowy podobnej do kontraktu menedżerskiego, która jest tak samo traktowana na gruncie podatku dochodowego.
Gdy nie występują inne elementy ujęte w umowie menedżerskiej (prowadzenie przedsiębiorstwa drugiej strony na jej rachunek i ryzyko we własnym bądź cudzym imieniu za wynagrodzeniem) , samo świadczenie usług o charakterze doradczym nie kwalifikuje umowy jako kontraktu menedżerskiego lub umowy podobnej do kontraktu menedżerskiego (vide: postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku z 25 marca 2005 r., sygn. DZ/415-0002/05).
Jak stanowi art. 13 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za przychody z działalności wykonywanej osobiście uważa się przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej, z wyjątkiem przychodów otrzymywanych przez osoby, niezależnie od sposobu ich powoływania, należące do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych.
Zatem, przychody uzyskiwane przez podatnika z tytułu kontraktu menedżerskiego będą zawsze przychodami z działalności wykonywanej osobiście, również wówczas, gdy są zawierane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W konsekwencji nie istnieje możliwość skorzystania z opodatkowania dochodów według 19% stawki podatku liniowego oraz opodatkowanie ich na zasadach ogólnych wedle skali podatkowej przewidzianej w art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (19, 30, 40%). Ponadto, po stronie podmiotu zlecającego powstaje obowiązek płatnika do poboru składek na podatek dochodowy i jego odpowiedzialność z tego tytułu.
Na przychody z kontraktu menedżerskiego składają się otrzymane lub postawione w dyspozycji menedżera w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń (art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Pozostaje jeszcze do rozstrzygnięcia kwestia podatku VAT. Kontrakt może być uznany za prowadzenie działalności gospodarczej zgodnie z przepisami ustawy o VAT (tekst jednolity Dz.U. z 2005 r., nr 54, poz. 535 ze zmianami).
W tej sytuacji menedżer będzie uznany za podatnika VAT, jednocześnie będzie mógł skorzystać ze zwolnienia podmiotowego, gdy wartość sprzedaży opodatkowanej nie przekroczyła łącznie w minionym roku podatkowym kwoty 50 tys. zł lub jeżeli przewidywana przez podatnika wartość sprzedaży nie przekroczy tej kwoty, w proporcji do okresu prowadzonej sprzedaży.
Kontrakt menedżerski może spełniać warunki wyłączające działalność z wykonywanej samodzielnie działalności gospodarczej (art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy VAT). Wówczas menedżer nie będzie podatnikiem tego podatku. W takim przypadku kontrakt powinien być stosunkiem prawnym określającym warunki wykonywania czynności będących przedmiotem zlecenia, wynagrodzenie oraz odpowiedzialność zlecającego wykonanie czynności wobec osób trzecich.
Powyższe informacje, jak mniemam, pozwolą na ocenę swojej sytuacji menedżerom wszelkich szczebli w branży ubezpieczeniowej.
Sławomir Dąblewski
Źródło:
