Rysunek A. Udziały banków w wartości kredytów finansujących projekty unijne udzielonych w latach 2004-2007
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych od banków
Obsługa projektów unijnych jest dla banków działalnością trudną. Ze względu na indywidualny charakter projektów unijnych ich obsługa wymaga od pracowników banków zrozumienia projektu oraz wiedzy i umiejętności pozyskiwania i rozliczania środków unijnych. Niesie to ze sobą konieczność dużego zaangażowania kapitału intelektualnego, a także finansowego.
Są jednak przynajmniej trzy powody, dla których banki podejmują się obsługi projektów unijnych. Należą do nich:
§ Wysoka konkurencja na rynku kredytów korporacyjnych,
§ Korzyści finansowe związane z obsługą projektów unijnych
§ Podniesienie jakości portfela kredytowego.
Obsługa projektów strukturalnych przez banki jest w pewnym stopniu wymuszona przez konkurencję na rynku kredytów dla przedsiębiorstw i obawę przed utratą klientów. Z badań IBnGR wynika, że wszystkie banki świadczące usługi związane z funduszami strukturalnymi zgodnie twierdzą, że brak tych usług w ofercie banku spowodowałby utratę części klientów banku oraz stanowiłby istotną przeszkodę w pozyskiwaniu nowych klientów. Dla banków obsługa funduszy strukturalnych jest elementem budowania przewagi konkurencyjnej.
|
Mimo, że rynek kredytów finansujących projekty unijne znajduje się w początkowej fazie rozwoju, konkurowanie o klientów na tym rynku nie będzie się już odbywać poprzez konkurencję cenową, jak miało to miejsce w latach 2004-2006, ale poprzez zwiększenie zakresu usług związanych z obsługą projektów unijnych oraz wzrost jakości obsługi klientów. Na rynku kredytów finansujących projekty unijne widać tendencję do tworzenia przez banki kompleksowej obsługi projektów unijnych zawierających usługi doradcze, finansowe i rozliczeniowe.
Obsługa projektów unijnych przyczynia się do wzrostu wolumenu udzielanych kredytów dla przedsiębiorstw. Całkowite przychody banków z obsługi projektów unijnych są bardzo trudne do oszacowania. Jednakże, w raporcie „ Biznes i ryzyko dla banków w obsłudze funduszy strukturalnych” IBnGR szacuje, że łączny przychód banków komercyjnych z tytułu marż i prowizji od kredytów na cele unijne w latach 2004-2007 wyniósł ok. 280 mln zł.
IBnGR szacuje, że w latach 2008-2012, biorąc pod uwagę silny wzrost wolumenu udzielanych kredytów finansujących projekty unijne oraz zakładając stały poziom marż obu rodzajów kredytów, przychód banków komercyjnych z marż i prowizji wyniesie ponad 1.200 mln zł. Wartość ta jest jednak bardzo wrażliwa na zmiany poziomu marży.
Dodatkowe przychody finansowe dla banku generują także inne usługi w zakresie obsługi projektów unijnych. Charakteryzują się one różnym poziomem dochodowości dla banków. Według badań IBnGR, za najbardziej dochodowe usługi związane z obsługą projektów unijnych banki komercyjne uznały kredytowanie wkładu własnego beneficjenta oraz prefinansowanie części pomostowej kredytu.
Na trzecim miejscu znalazło się wydawanie promes kredytowych. Według banków komercyjnych za dochodowe usługi można uznać także produkty zabezpieczające transakcje związane z realizacją projektu oraz prowadzenie rachunku projektu. Pozostałe usługi są niezbędnym uzupełnieniem oferty lecz nie stanowią istotnego źródła przychodów.
Do wzrostu wolumenu kredytów przedsiębiorstw przyczyniają się także projekty, które mimo, że nie otrzymały dotacji są realizowane. Z badań przeprowadzonych przez IBnGR wśród przedsiębiorstw wynika, że MSP realizują ok. 55 % projektów a duże przedsiębiorstwa ok. 70%. Finansowanie przez bank inwestycji, na którą wniosek o dotację został odrzucony niesie dla banku możliwość nałożenia wyższej marży niż w przypadku zabezpieczenia kredytu cesją praw wierzytelności.
Obsługa projektów unijnych wpływa także na jakość portfela kredytowego banków. Z dotychczasowych doświadczeń wynika, że kredyty finansujące projekty unijne są obarczone mniejszym ryzykiem niż zwykłe kredyty inwestycyjne.
Ryzyko kredytowe związane z kredytami pomostowymi jest niskie. Przyczynia się ono do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa banku i wpływa na obniżenie ekspozycji na ryzyko. Poziom kredytów zagrożonych wśród kredytów finansujących projekty unijne w bankach komercyjnych kształtuje się na poziomie poniżej 1,5% , podczas gdy wskaźnik ten dla przedsiębiorstw wynosił na koniec czerwca 2007 roku 8,4% .
Obsługa projektów unijnych wiąże się z ryzykiem niespłacenia kredytu unijnego oraz ryzykiem operacyjnym związanym z formalną stroną realizacji projektów. Jednakże większość banków przy udzielaniu kredytu unijnego, oprócz cesji praw wierzytelności, żąda dodatkowego zabezpieczenia na część pomostową kredytu unijnego. W przypadku niedotrzymania warunków umowy o dotację i nieotrzymania całości lub części dotacji, odpowiedzialność za projekt i jego wykonanie spoczywa na projektodawcy.
Ryzyko niespełnienia warunków umowy o dotację jest minimalizowane przez fakt, że beneficjenci, którzy przeszli pomyślnie proces aplikowania o dotacje są zdeterminowani do faktycznego otrzymania zwrotu kosztów realizowanej inwestycji. Beneficjenci musieli do niedawna przechodzić podwójną procedurę oceniającą szanse wykonania i powodzenia projektu oraz kondycję finansową przedsiębiorstwa. Beneficjenci oceniani byli bowiem przez bank oraz instytucję wdrażającą.
Rynek kredytów pomostowych jest obarczony mniejszym ryzykiem również dlatego, że jest on niezależny od zawirowań na międzynarodowych rynkach finansowych. Wysokość środków przyznanych dla Polski została ustalona. Jedynym warunkiem przekazania środków dla Polski i poszczególnych beneficjentów jest spełnienie wymogów formalnych.
Mimo, że pomoc unijna dla Polski jest przyznana w Euro, kredyty finansujące projekty unijne są także pozbawione ryzyka kursowego. Beneficjenci podpisują umowę o dotację w złotych i w tej walucie zaciągają kredyty na realizację projektów. Ryzyko kursowe jest ponoszone przez państwo.
Zaciąganie kredytów finansujących projekty unijne w złotówkach chroni także beneficjentów i banki od skutków wzrostu stóp procentowych na rynku europejskim. Kredyty na finansowanie projektów unijnych są obarczone jedynie ryzykiem wzrostu krajowych stóp procentowych w stopniu porównywalnym do ryzyka pozostałych kredytów złotowych dla przedsiębiorstw. Ryzyko to jest ograniczone przez relatywnie krótki średni okres realizacji projektów unijnych.
Doświadczenia obsługi projektów współfinansowanych ze środków funduszy strukturalnych perspektywy finansowej 2004-2006 pozwalają więc ocenić ryzyko związane z kredytami unijnymi jako niższe niż ryzyko związane z pozostałymi kredytami dla przedsiębiorstw. Poprawa jakości portfela kredytowego wobec obecnej sytuacji na światowych rynkach finansowych jest dla banków pożądanym kierunkiem.
Hanna Wiecka
Autorka jest ekspertem IBnGR specjalizującym się w tematyce obsługi bankowej projektów strukturalnych
Sprawdź wszystkie raporty Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową
Źródło:
