Konsekwencją tego faktu jest, iż każdy ze wspólników posiada odrębny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, zaś spółka ma swój nr NIP oraz własny numer regon. Z umową spółki cywilnej związane są pewne, niezwykle istotne zobowiązania wspólników, które mają następujący charakter:
- Solidarny, osobisty, gdy chodzi o odpowiedzialność wspólników z tytułu prowadzonej działalności,
- W przypadku wspólników przystępujących do spółki ich odpowiedzialność za zobowiązania spółki nie rozciąga się na powstałe wcześniej, tj. w sytuacji, gdy nie byli jeszcze wspólnikami, co nie wyklucza odpowiedzialności za długi, gdy umowa między wspólnikami będzie to przewidywała.
Spółka cywilna jest prostą i tanią formą prowadzenia przedsiębiorstwa, dzięki czemu umożliwia rozłożenie ryzyka gospodarczego na wszystkich wspólników. Jednakże brak podmiotowości prawnej powoduje pewne komplikacje na gruncie prawa podatkowego i cywilnego. Umowa spółki powinna być sporządzona na piśmie, głównie dla celów dowodowych.
W wyniku zmian przepisów ustawy o działalności gospodarczej, jak również w wyniku nowelizacji przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie stosunków gospodarczych pomiędzy małżonkami, które miały miejsce w 2004 roku, zakończyły swój byt prawny tzw. spółki małżeńskie, które oznaczały prowadzenie działalności gospodarczej przez małżonków pod jednym wpisem do ewidencji działalności gospodarczej. Skutkiem zmian jest między innymi zniesienie dotychczasowego podziału na czynności zwykłego zarządu, jak również czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu.
Od 20 stycznia 2005 roku zasadą jest samodzielny zarząd majątkiem wspólnym przez każdego z małżonków. Zgoda drugiego małżonka jest wymagana dla wielu czynności prawnych, między innymi dla: zbycia nieruchomości, zbycia prawa rzeczowego do budynku lub lokalu, zbycia prawa użytkowania wieczystego, ustanowienia użytkowania, zbycia przedsiębiorstwa.
Jednakże w sytuacji, gdyby małżonkowie wnieśli do spółki prawa majątkowe, które należały do ich majątków osobistych (przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności majątkowej, nabyte poprzez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom, przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków, prawa niezbywalne, przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z innej działalności zarobkowej jednego z małżonków, prawa autorskie, inne tytuły), wówczas z chwilą zawarcia umowy spółki następuje automatyczne przekształcenie tych wkładów na wkłady objęte wspólnością łączną na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o spółce cywilnej.
W sytuacji, gdy małżonkowie wniosą do spółki cywilnej prawa należące do majątków osobistych, z chwilą zawarcia umowy nastąpi przekształcenie tych wkładów na wkłady objęte wspólnością łączną na podstawie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących spółki cywilnej. Udział wspólnika spółki cywilnej na podstawie art. 33 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego należy zaliczyć do majątku osobistego, co potwierdza tezę, wedle której wspólność łączna wynikająca z przepisów kodeksu cywilnego o spółce cywilnej występuje obok a nie w ramach wspólności małżeńskiej, wynikającej z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Treść art. 33 ust. 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego potwierdza, że do majątku osobistego każdego z małżonków należą prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej, podlegającej odrębnym przepisom.
Konsekwencją takiego zapisu jest, iż do zagadnień związanych z tymi prawami mają zastosowanie przepisy regulujące ustrój i funkcjonowanie spółki cywilnej zawarte w kodeksie cywilnym. Rozwiązanie to ma zastosowanie zarówno do sytuacji, gdy tylko jeden z małżonków jest wspólnikiem spółki cywilnej albo gdy każdy z małżonków jest wspólnikiem innej spółki cywilnej lub też spółki zawiązanej przez oboje małżonków.
Co do zasady, z chwilą zawarcia umowy spółki pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej powstaje wspólność łączna, która obejmuje nie tylko wkłady wnoszone przy powołaniu spółki, ale również wszelkie inne składniki majątkowe nabyte w trakcie jej działalności. Tak tworzony majątek nie stanowi majątku spółki, lecz majątek wszystkich wspólników. Nie wchodzi on jednak do majątków poszczególnych wspólników, a wspólnik nie jest uprawniony do rozporządzania udziałem we wspólnym majątku, ani tez udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku.
Nie przysługuje mu uprawnienie do domagania się w trakcie trwania spółki podziału majątku wspólników. Z kolei wierzycielowi wspólnika spółki nie przysługuje prawo zaspokojenia z jego udziału w majątku wspólnym ani z udziału w poszczególnych składnikach tego majątku.
Celowość wprowadzenia art. 33 pkt 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie rodzi wątpliwości, gdy dotyczy to sytuacji, w której tylko jeden z małżonków jest wspólnikiem spółki cywilnej albo gdy oboje uczestniczą w dwóch różnych spółkach cywilnych. Jednakże, gdy oboje małżonkowie są wspólnikami tej samej spółki, wskazanie majątków osobistych może nastręczać pewien problem.
Prawa majątkowe wynikające z uczestnictwa małżonka w spółce cywilnej wejdą do majątku osobistego, jednak w majątku wspólnym wystąpi zysk przypadający małżonkowi – wspólnikowi. Na podstawie obowiązującego prawa, w przypadku rozszerzenia wspólności majątkowej, udział w spółce cywilnej będzie należał do majątku osobistego małżonka – wspólnika. Gdy małżonkowie zdecydują o rozdzielności majątkowej, wówczas każdy z nich zachowuje majątek nabyty przed i po zawarciu umowy. Każdy zarządza nim samodzielnie. Zatem, prawa i obowiązki wynikające z udziału w spółce cywilnej wejdą do majątku prywatnego małżonka – wspólnika.
Źródło: A. Jankowska, „Gazeta Podatkowa” nr 114 z 02.10.05.
Sławomir Dąblewski
Źródło:
