Ustawa o PIT definiuje, że przychody z umów o zarządzanie, menedżerskich i podobnych nie są działalnością gospodarczą, tylko działalnością wykonywaną osobiście. Nie określa, kto jest menedżerem. A od odpowiedzi na to pytanie zależy zastosowanie nowych przepisów do konkretnych osób w konkretnych firmach. Podatnicy powinni samodzielnie stwierdzić, czy są menedżerami. Jeżeli są, dotyczą ich opisane ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej.
Na podstawie definicji ze „Słownika współczesnego języka polskiego” można stwierdzić, że nowe przepisy dotyczą szerokiego kręgu osób.
Po pierwsze, są to członkowie zarządu spółek kapitałowych (spółek akcyjnych i spółek z o.o.). Osoby te są ujawnione w Krajowym Rejestrze Sadowym i na podstawie kodeksu spółek handlowych są powołane do zarządzania przedsiębiorstwem.
Po drugie, nowe przepisy dotyczą kierowników różnego szczebla, takich jak kierownicy działów, wydziałów, zespołów itp., ponieważ kierują jakąś podległą im częścią większego przedsiębiorstwa.
I wreszcie trzecia, najszersza grupa osób, w której mieści się każdy, kto zawiaduje ludźmi, wydając im polecenia lub dysponuje majątkiem przez sprawowanie kierowniczego stanowiska.
Wydaje się, że taki był cel przepisu: zakreślić jak najszerszy krąg podmiotowy, aby objąć zakresem regulacji (i ograniczeniem) największą liczbę osób. Zdaniem ustawodawców menedżer powinien płacić wyższe podatki niż 19 proc.
Zamknięta furtka
Do 31.12.2003 r. dostawcy usług będący na tzw. kontraktach menedżerskich stosowali „zabezpieczenie” polegające na podzlecaniu części usług, zatrudnianiu własnych pracowników oraz wykonywaniu usług dla kilku klientów, w tym również dla osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej. Wtedy z pewnością ich usługi spełniały cechy działalności gospodarczej.
Po 1.01.2004 r. „przychody uzyskane na podstawie umów o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze” to, zgodnie z ustawą, przychody z działalności wykonywanej osobiście, nawet gdy transakcje „zawierano” w ramach działalności gospodarczej.
Konsekwencjami takiej definicji dla menedżera są:
- brak możliwości opodatkowania tych przychodów przez usługodawców (menedżerów) według stawki liniowej 19 proc., - konieczność rezygnacji z dokumentowania transakcji fakturą VAT na rzecz umowy (rachunku) zlecenia lub o dzieło. - konieczność „oskładkowania ZUS” umów zlecenia, - utrata sensu ekonomicznego transakcji, w związku z powyższymi skutkami.
Co w przypadku kontroli
Kwalifikowanie umów menedżerskich jest w kręgu zainteresowania organów podatkowych. Jeżeli ewentualna kontrola skarbowa lub podatkowa stwierdzi, że świadczący usługi menedżerskie podatnik nie działał w ramach działalności gospodarczej, lecz osiągał przychody z działalności osobistej, będzie to miało skutki dla obu stron kontraktu. Usługodawca (menedżer) będzie musiał zapłacić PIT obliczany według skali podatkowej i stawek: 19, 30, 40 proc. podatku, a nie tylko 19 proc. Nie odzyska podatku VAT, którego nie musiał płacić od działalności prowadzonej osobiście. Artykuł 33 ustawy o VAT stanowi, że jeśli podatnik wystawi fakturę, gdyby był zwolniony z VAT, to kwotę podatku na niej uwidocznioną musi zapłacić Skarbowi Państwa.
Poważniejsze mogą być konsekwencje dla odbiorcy usług - firmy, która wynajmuje menedżera.
Po pierwsze, nowa kwalifikacja umowy w aspekcie podatkowym zmieni ocenę transakcji z punktu widzenia VAT. Rozporządzenie wykonawcze do ustawy o VAT zwalnia przychody z działalności wykonywanej osobiście z VAT (paragraf 67 ust. 1pkt 15). Odbiorca usługi nie miał zatem prawa do odliczenia VAT z otrzymanej od usługodawcy faktury. To znaczy, że zaniżył swoje zobowiązanie VAT. W tym przypadku odbiorcy usług, będącemu osobą prawną, oprócz obowiązku zapłaty VAT z odsetkami za zwłokę grozi dodatkowy przypis VAT w wysokości 30 proc. uszczuplenia podatku.
Po drugie, osobiste wykonywanie działalności jest traktowane jako umowa-zlecenie w rozumieniu kodeksu cywilnego (lub w skrajnych przypadkach jako umowa o pracę), a w takim razie odbiorca usług występuje jako płatnik zaliczki na podatek PIT. Powinien on zatem potrącać zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Organ podatkowy mógłby domagać się zapłaty zaliczek wraz z odsetkami, a odbiorca usługi może mieć kłopoty z rozliczeniem zaliczki z usługodawcą. Wchodzi tu w grę odpowiedzialność płatnika za nie pobrane zaliczki na podatek.
Po trzecie, w przypadku takiej kwalifikacji transakcji na odbiorcy usług ciążą obowiązki naliczenia, pobrania i odprowadzenia składek ZUS. Usługobiorca odpowiada za pobranie składek ZUS usługodawcy i usługobiorcy, które mogą wynosić nawet około 40 proc. wartości transakcji. Rozliczenie składek ZUS z usługodawcą nie byłoby w praktyce możliwe.
Możliwe rozwiązania
Jakie są metody, aby uchronić się przed negatywnymi skutkami nowelizacji? Można rozważyć kilka rozwiązań.
1. Ograniczenie szczebli zarządzania w strukturze organizacyjnej (spłaszczenie struktury), co ograniczy liczbę kierowników. 2. Zmiana zakresu umów przez wykreślenie czynności „menedżerskich” i zastąpienie ich fachowymi usługami branżowymi spoza czynności kierowniczych. 3. Zmiana formy prawnej umowy-zlecenia lub umowy o dzieło lub umowy o pracę (dotyczy umów o niedużej wartości). 4. Zawieranie umów o zarządzanie z osobami prawnymi, na przykład ze spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością.
W stosunku do transakcji o bardzo dużej wartości (wypłaty członków zarządu dużych korporacji) najbardziej korzystne jest świadczenie usług menedżerskich w formie spółki z o.o. Opodatkowanie osób prawnych podlega odrębnej ustawie (CIT) i nie ma tam takiego źródła przychodów jak „osobiste wykonywanie działalności”. Stawka podatku liniowego dla osób prawnych od 1.01.2004 r. wynosi 19 proc. Ustawa o CIT jest prostsza, stabilniejsza (bo dotyczy inwestorów zagranicznych i dużych firm) i rodzi mniej sporów z organami podatkowymi. Uruchomienie i prowadzenie działalności w formie spółki z o.o. jest jednak bardziej skomplikowane niż firmy zarejestrowanej w urzędzie gminy.
Krzysztof Olbrycht
Więcej w marcowym numerze “Finansisty”
Źródło:
