Wiele firm procesujących się z fiskusem przed sądami administracyjnymi straciło szansę na zwolnienie z kosztów sądowych tylko dlatego, że wnioskując o to, nie posłużyły się urzędowym formularzem. Niektóre sądy nie pozwalały im bowiem naprawić tego błędu. NSA uznał, że taka praktyka nie była właściwa. Sąd najpierw powinien wezwać firmę do złożenia wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych na odpowiednim formularzu. Dopiero jeśli firma nie zastosuje się do wezwania, nie musi rozpoznawać wniosku.
Sposób na koszty
Wielu podatników chce, aby ich spór z fiskusem został rozstrzygnięty przez sąd administracyjny. Często jednak sprawa nie trafia na wokandę tylko dlatego, że nie mają pieniędzy na pokrycie kosztów postępowania. Nie stać ich na zapłatę wpisu czy wynajęcie radcy prawnego. Zamiast jednak rezygnować z dochodzenia słuszności swoich racji, warto poprosić o pomoc, a właściwie o przyznanie prawa pomocy. Każdy - zarówno osoba fizyczna, jak i firma - może z tego skorzystać.
Zakres pomocy, jaką może uzyskać podatnik znajdujący się w trudnej sytuacji, jest szeroki. Może zostać zwolniony z obowiązku zapłaty kosztów sądowych oraz zyskać pomoc radcy prawnego czy doradcy podatkowego. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym. Oznacza to, że można starać się tylko o zwolnienie od kosztów sądowych (wszystkich bądź wybranych), tylko o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika albo o jedno i drugie.
Swoją prośbę trzeba oczywiście uzasadnić. Na przychylność sądu może liczyć podatnik, który wykaże, że nie jest w stanie pokryć żadnych lub pełnych kosztów - w zależności od tego, czy zależy mu na przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym czy częściowym. Wniosek rozpatrywany jest pod kątem możliwości finansowych podatnika w odniesieniu do kosztów, jakie przyjdzie mu ponieść. Musi więc przedstawić swoją sytuację finansową, materialną, rodzinną.
Wniosek o przyznanie prawa pomocy należy złożyć na urzędowym formularzu. Osoby fizyczne wypełniają druk oznaczony symbolem PPF. Dla osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej przeznaczony jest natomiast formularz PPPr. Dostosowanie się do tego wymogu jest bardzo istotne. Wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie zostanie złożony na urzędowym formularzu, jest bowiem pozostawiany bez rozpoznania. Jeśli jednak taki błąd popełni osoba fizyczna, sąd przysyła jej odpowiedni druk, aby go wypełniła. Firmy nie mogą jednak na to liczyć. Czy to znaczy, że w ogóle nie powinny dostać szansy na naprawienie swojego błędu? Czy złożenie wniosku w niewłaściwej formie od razu dyskwalifikuje je w staraniach o przyznanie prawa pomocy? Sądy administracyjne różnie się na to zapatrywały.
Co sąd, to pogląd
To, w jaki sposób traktować wnioski o przyznanie prawa pomocy, niezłożone przez osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej na odpowiednim druku, poróżniło sądy administracyjne. Zostały wypracowane dwa odmienne stanowiska.
Po jednej stronie stoją sądy, które w ogóle nie chcą zajmować się takimi wnioskami. Nie wzywają firm do złożenia ich w wymaganej formie. Uważają, że wniosek niezłożony przez osobę prawną czy jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej na urzędowym formularzu od razu należy pozostawić bez rozpatrzenia. Jedynie osoba fizyczna, która nie posłużyła się odpowiednim drukiem, powinna mieć szansę naprawić swój błąd. Ma za tym przemawiać to, że jeśli osoba ta nie złoży wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, sąd ma obowiązek go jej przesłać. Nie musi tego robić, jeśli podobnego uchybienia dopuści się firma.
Sądy nie postępowały tak jednak we wszystkich sprawach. W opozycji do wcześniej przedstawionej linii orzeczniczej ukształtowała się odmienna. Niektóre sądy uważały, że każdego należy wezwać do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Bez względu na to czy właściwej formy takiego wniosku nie zachowała osoba fizyczna czy firma. Jest to bowiem błąd formalny, do usunięcia którego sąd jest zobowiązany wezwać wnioskodawcę. Dopiero jeśli nie zastosuje się on do wezwania, jego podanie należy zostawić bez rozpatrzenia.
Korzystna uchwała
Rozbieżności te zaniepokoiły Rzecznika Praw Obywatelskich. Zwrócił się więc do NSA o zajęcie w tej sprawie stanowiska. Poszerzony, 7-osobowy skład sędziowski opowiedział się za poglądem korzystnym dla firm. Swoje stanowisko przedstawił w uchwale I OPS 1/08, podjętej 21 kwietnia 2008 r. Co za nim przemawia?
Wniosek o przyznanie prawa pomocy musi być złożony na urzędowym formularzu. W przeciwnym razie nie zostanie rozpatrzony. NSA uznał jednak, że nieposłużenie się odpowiednim drukiem jest uchybieniem formalnym. Sąd powinien więc dać wnioskodawcy, który się tego dopuścił, szansę na naprawienie błędu. Musi wezwać go do złożenia wniosku na urzędowym formularzu. Tak ma postąpić niezależnie od tego, kto ubiega się o przyznanie prawa pomocy: osoba fizyczna, osoba prawna czy jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej.
Odmiennego poglądu nie można wywieść z tego, że osobie fizycznej, która nie złożyła wniosku w odpowiedniej formie, sąd przesyła do wypełnienia urzędowy formularz. Jest to po prostu jeden ze sposobów udostępniania tych druków osobom fizycznym. Oznacza to tylko tyle, że firmy nie mogą liczyć na przesłanie im formularza PPPr. Mogą go nieodpłatnie dostać w budynku NSA oraz we wszystkich wojewódzkich sądach administracyjnych. Druk można również ściągnąć z Internetu, ze strony: www.nsa.gov.pl. Jest on ponadto dostępny w urzędach gmin. Urzędy mogą jednak rozprowadzać go odpłatnie. Cena jednej strony druku nie może przekraczać 0,50 zł. Rzecz jasna w jeden z tych sposobów osoby fizyczne również mogą zaopatrzyć się w odpowiedni dla siebie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Gazeta Podatkowa Nr 462 z dnia 2008-06-12
