Gdy wymieniliśmy się swoimi doświadczeniami, usłyszałem pytanie: dlaczego właściwie przy okazji nie realizuję pośrednictwa w zakresie faktoringu? Przecież z tego tytułu można zarobić godziwe pieniądze a i konkurencja na rynku jest żadna, gdyby odnieść ją do ubezpieczeń. Usługa rozwija się z roku na rok coraz bardziej dynamicznie, zyskuje coraz większe uznanie pośród przedsiębiorców, szczególnie tych, którzy na własnej skórze odczuli konsekwencje ociągania się w płatnościach kontrahentów za dostarczony towar lub usługę z odroczonym terminem płatności. W sytuacjach zatorów płatniczych korzystniej jest podzielić się z wyspecjalizowaną firmą stosunkowo niewysoką prowizją i z większym spokojem prowadzić działalność gospodarczą. Ponieważ w Polsce są obecne firmy, które chętnie zatrudniają osoby pośredniczące w zawieraniu umów faktoringowych, toteż poniżej przedstawiam najważniejsze elementy faktoringu. Być może pewna liczba Czytelników po lekturze tekstu dojdzie do wniosku, że ma warunki do zajęcia się tą formą pośrednictwa. Aby dotrzeć do któregoś z faktorów, wystarczy skorzystać z dobrodziejstwa internetu. Przy tej okazji uwaga: proponuję rozpoczęcie poszukiwań od spółek niepowiązanych z bankami.
Czym jest faktoring? W znaczeniu ekonomicznym faktoring jest alternatywnym i konkurencyjnym rozwiązaniem wobec kredytu bankowego dla przedsiębiorcy, zapewniającym środki obrotowe oraz bezpieczeństwo w razie nieściągalności wierzytelności. To usługa o charakterze finansowym, rodzaj finansowania przedsiębiorstwa poprzez wykup wierzytelności. Nie jest traktowany jako czynność bankowa na bazie przepisów prawa bankowego, dlatego też nie wymaga zezwolenia prezesa Narodowego Banku Polskiego. Znajduje zastosowanie w przypadkach finansowania kredytem kupieckim odbiorców albo w sytuacjach niepłacenia należności w terminie. Może to prowadzić do utraty płynności finansowej przedsiębiorstwa i konieczności sięgania po zewnętrzne źródła finansowania (kredyt, leasing). W konsekwencji przedsiębiorstwo brnie w zadłużenie, zamiast konsekwentnie dochodzić należności od swoich kontrahentów. Faktoring służy płynności finansowej. Faktorant uzyskuje środki finansowe od faktora, który również zajmie się windykacją wierzytelności.
W ujęciu formalnym jest stosunkiem prawnym łączącym przynajmniej trzy podmioty:
- Faktora - nabywcę wierzytelności, zazwyczaj instytucję bankową albo wyspecjalizowaną spółkę;
- Faktoranta - przedsiębiorcę, który na mocy umów dokonuje sprzedaży, dostawy towarów albo świadczenia usług i z tego tytułu uprawnionego do żądania zapłaty;
- Dłużnika - odbiorcę, przedsiębiorcę zobowiązanego do zapłaty za nabyte towary lub usługi.
Umowa ma charakter cywilnoprawny, mieszany (z uwagi na przemieszanie elementów wielu umów, np. umowy zlecenia, cesji wierzytelności, sprzedaży), ale jej nazwa nie występuje w kodeksie cywilnym. W konsekwencji oznacza to, że na podstawie art. 353.1 dopuszczalność jej zawierania wynika z zasady swobody umów a jej treści nie mogą być sprzeczne z przepisami kodeksu. To przykład umowy stworzonej na potrzeby obrotu gospodarczego. Zawierają ją dostawca towarów lub usług (faktorant) oraz nabywca wierzytelności (faktor). Umowa łączy w sobie dwa elementy: cesję wierzytelności oraz pożyczkę, którą spłaca nabywca wierzytelności w drodze cesji. Faktorant ceduje każdą fakturę na faktora, ten zaś dokonuje zapłaty niezwłocznie po powstaniu wierzytelności i scedowaniu jej na faktora (faktoring dyskontowy lub zaliczkowy) albo w dniu wymagalności wierzytelności, po otrzymaniu zapłaty od dłużnika lub w innym terminie (faktoring wymagalnościowy). Dłużnik faktoringowy nie jest stroną umowy, natomiast jest uczestnikiem transakcji. Wynikiem zawarcia umowy jest niejako zamiana ról podmiotów, w wyniku której wierzycielem dla dłużnika staje się faktor.
Dla potrzeb obrotu gospodarczego wyróżnia się następujące rodzaje faktoringu:
- Pełny (bez regresu), który oznacza, że wraz z cesją wierzytelności na faktora przechodzi ryzyko niewypłacalności dłużnika i w przypadku, gdy dłużnik nie jest w stanie spłacić wierzytelności, faktor nie ma prawa regresu w stosunku do jej zbywcy (faktoranta). Ten rodzaj umowy jest korzystny dla faktoranta, ponieważ po dokonaniu transakcji sprzedaży towaru lub usługi uzyskuje on od razu środki finansowe, pozbywając się jednocześnie odpowiedzialności związanej z niewypłacalnością dłużnika; przejmuje ją w całości faktor.
- Niepełny (z regresem), który nie obejmuje przejęcia przez faktora ryzyka niewypłacalności dłużnika i w praktyce oznacza po prostu zaciągnięcie krótkoterminowego kredytu przez faktoranta. Gdy okaże się, że dłużnik nie dokona zapłaty należności, obowiązany jest to uczynić faktorant. Ten rodzaj umowy ma zastosowanie wobec odbiorców godnych zaufania i gdy wydłużone terminy finansowania wynikają ze specyfiki prowadzonej działalności.
- Mieszany, obejmujący elementy faktoringu bez regresu i z regresem. Faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności dłużnika do określonej kwoty, natomiast pozostała część wierzytelności obciąża swoim ryzykiem faktoranta. Dzięki takiemu rozwiązaniu odpowiedzialność jest rozłożona pomiędzy dwoma podmiotami umowy.
Ze względu na rodzaj odbiorców faktoring dzieli się na:
- krajowy, gdy odbiorcami są podmioty krajowe. Najczęstszym rozwiązaniem w jego przypadku jest faktoring z regresem.
- eksportowy, gdy odbiorcami są podmioty zagraniczne. Zazwyczaj zastosowanie ma faktoring pełny. Z racji trudności w ocenie wiarygodności odbiorcy zagranicznego i wyższymi kosztami obsługi umowy, jak również koniecznością ubezpieczenia w takim przypadku transakcji eksportowych, koszty faktoringu eksportowego są wyższe niż krajowego.
Umowa faktoringowa ma zawsze charakter indywidualny, co oznacza, że za każdym razem jest tworzona dla konkretnego przedsiębiorstwa, dostosowana do oczekiwań faktoranta, uwzględniająca specyfikę prowadzonej działalności. Składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza obejmuje sprawy elementarne, swego rodzaju warunki ogólne. Część druga jest uszczegółowieniem warunków standardowych. W praktyce nie dochodzi do podpisania umowy, gdy przedsiębiorcy nie odpowiadają jej warunki ogólne. Część pierwsza zawiera warunki współpracy faktora z klientem, między innymi: sposób przeniesienia wierzytelności na faktora, sposób rozliczeń pomiędzy faktorem a klientem, czyli wysokość wynagrodzenia faktora, informacje co do odsetek za zwłokę, ewentualnego przejęcia ryzyka wypłacalności dłużnika, okres obowiązywania umowy, zasady jej rozwiązania i skutki wygaśnięcia. Część druga, szczegółowa, zawiera między innymi: szczególne obowiązki stron, wysokość prowizji i opłat, klauzule szczegółowe, poziom zaliczkowania oraz okres regresu, tj. akceptowanego przez faktora terminu przedawnienia faktury. W tej części musi się znaleźć także opis świadczeń dodatkowych, które obejmują takie usługi, jak: doradztwo prawne i ekonomiczne, prowadzenie postępowań spornych, kojarzenie dostawców i odbiorców, inkaso oraz windykację należności, wykup faktur na okres dłuższy, niżby to wynikało z terminu płatności wskazanego na dokumencie, prowadzenie rozliczeń transakcji pomiędzy faktorantem a dłużnikiem oraz informowanie go terminowości wywiązywania się dłużnika z płatności. Jednak podstawową sprawą jest uzgodnienie, czy strony doprowadzą do skutku faktoring pełny (bez regresu), czy też poprzestaną na faktoringu niepełnym (z regresem).
Nie każdy potencjalny klient faktora stanie się stroną umowy factoringowej. Od wielu wymagany jest pewien minimalny poziom obrotów, liczony w milionach złotych, jak również okres funkcjonowania na rynku odbiorców. Znaczenie ma liczba odbiorców, np. nie mniej niż czterech, określony, górny pułap procentowy obrotów z jednym odbiorcą. Najlepszymi kandydatami są firmy, które stosują odroczone terminy płatności do sześćdziesięciu dni i dłuższe, co do których nie istnieją ograniczenia zbywalności, wynikające z przepisów lub zastrzeżeń umownych (zakaz cesji wierzytelności) oraz sprzedają produkty lub usługi, których dostarczenie oznacza całkowite wypełnienie umowy handlowej. Na polskim rynku są faktorzy, którzy obsługują z założenia przedsiębiorstwa o wysokich obrotach, ale są i tacy, którzy zadowalają się obrotami już na poziomie 500 tys. zł. Zachowując akceptowane minima, wymagają przede wszystkim wiarygodności, obrotów na stabilnym poziomie i stosowania wobec odbiorców odroczonych terminów płatności. Wśród faktorantów przede wszystkim akceptowani są producenci wyrobów masowych, sprzedający wyroby i usługi w formie klasycznej na podstawie umów i faktur sprzedaży. Raczej niewielkie szanse na zawarcie umów faktoringowych mają firmy w kiepskiej sytuacji ekonomicznej, ze złą historią płatniczą swoich odbiorców, wystawiające faktury z krótkimi terminami płatności, uczestniczące w transakcjach z kontrahentami o dużym ryzyku niewypłacalności, rejestrujące częste zwroty towarów sprzedanych, nie mające stałych, długotrwałych odbiorców, stosujące formę płatności częściowych. Odpadają też przedsiębiorcy powiązani umowami z jednym tylko odbiorcą, firmy powiązane kapitałowo i realizujące transakcje pomiędzy podmiotami powiązanymi, firmy, w których występują powiązania personalne (ci sami członkowie zarządu dostawcy i odbiorcy), producenci sezonowi.
Faktoring wiąże się z kosztami, wszak na tym świecie nie ma nic za darmo. Nie jest to może najlepsza wiadomość dla przedsiębiorcy (faktoranta), ale dobra dla pośrednika, który operuje na tym rynku, budząca nadzieję na przyzwoitą prowizję. Firmy faktoringowe pobierają następujące opłaty:
- prowizję przygotowawczą za zbadanie wiarygodności kredytowej faktoranta i dłużnika oraz za przygotowanie umowy (0,1 - 3% przyznanego limitu zadłużenia),
- prowizję faktoringową (opłata podstawowa - zależy od wysokości obrotu deklarowanego przez faktoranta, im wyższy obrót tym niższa opłata);
- odsetki dyskontowe, z reguły wyższe przy faktoringu pełnym, w którym faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności dłużnika oraz koszty windykacji wierzytelności; rosną przy dłuższych terminach finansowania, przy większej wartości oraz zakresie administrowania skupionymi wierzytelnościami; faktor może przekazać faktorantowi pełną kwotę nabytej wierzytelności, jednak odsetkami obciąża jego rachunek bieżący;
- odsetki z dołu, pozwalają na ich naliczanie w chwili zapłaty faktury lub w innym umówionym terminie, co z finansowego punktu widzenia jest rozwiązaniem korzystnym dla faktoranta;
- prowizja del credere w wysokości od 0,1 do 1,5% wartości skupionych przez faktora należności; jest zależna m.in. od kwoty wierzytelności, terminu zapadalności długu, rodzaju towarów transakcji sprzedaży, kondycji finansowej kontrahenta;
- marża za świadczenie usług dodatkowych (0,3 do 4% kwoty wierzytelności);
- prowizja z tytułu umowy o linię, czyli umowę będącą zobowiązaniem faktora do zawarcia w przyszłości umów faktoringu.
To koszty ogólne, za każdym razem kształtowane w indywidualnej umowie. Szczegóły zawiera umowa. W kosztach zawarta jest również prowizja dla pośrednika. Polski Związek Faktorów (PZF), zrzeszający dziesięć największych instytucji faktoringowych działających w Polsce, poinformował, że obroty firm zrzeszonych w PZF w 2006 roku wyniosły ponad 13,77 mld złotych. Oznacza to wzrost w stosunku do 2005 r. o 22%. Związek szacuje, że obroty całego rynku faktoringowego w tym okresie wyniosły 17 mld zł. - Udział obrotów faktoringowych w PKB w 2006 roku stanowi około 1,5%” - powiedziała Elżbieta Urbańska, przewodnicząca Polskiego Związku Faktorów. - Wartość obrotów uzyskanych przez firmy faktoringowe w Polsce w ubiegłym roku wskazuje na rosnące zapotrzebowanie na tego typu usługi wśród polskich przedsiębiorstw. Faktoring coraz częściej stanowi alternatywę dla kredytu bankowego w sytuacji finansowania bieżącej działalności firm.
Obroty firm faktoringowych zrzeszonych w PZF w 2006 r.
| FAKTORZY | obroty w mln zł | % udział w rynku |
| Arvato Services Polska | 635,6 | 5 |
| Bibby Factors Polska | 390,0 | 3 |
| BZ WBK Faktor | 785,3 | 6 |
| Eurofaktor Solution | 152,6 | 1 |
| Fortis Commercial Finance | 19,0 | 0 |
| GMAC Commercial Finance | 1 820,0 | 13 |
| ING Commercial Finance | 3 391 | 25 |
| Pekao Faktoring | 3 642,6 | 26 |
| Polfactor | 2 905,0 | 21 |
| Raiffeisen Faktoring | 29,1 | 0 |
| PZF razem | 13 770 | 100 |
Źródło: P.Z.F. , Podatki.pl
Sławomir Dąblewski
Źródło:
