Zarabiaj z nami | Logowanie | Newsletter | Forum | Blogi | Konkurs

Księgarnia


Zasady wywierania wpływu na ludzi. Szkoła Cialdiniego

Cena: 34,90 zł

Sprawdź ofertę

Słownik

Wpisz szukane słowo

Niewypłacalność:


niemożliwość terminowego spłacania bieżących zobowiązań; występuje gdy podmiot gospodarczy nie jest ...

zobacz pozostałe hasła...

2004-10-15 06:22 Źródło: Gazeta Podatkowa

www.gazetapodatkowa.pl - podatki, rachunkowość, prawo pracy, składki, zasiłki, emerytury, księgowość

Kiedy rozdzielność majątkowa: Jak małżonek odpowiada za długi współmałżonka?


Czy można skierować egzekucję do majątku wspólnego małżonków w sytuacji, gdy dłużnikiem jest tylko jeden z nich? Kiedy niezbędne jest uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika i czy zawsze jest to możliwe? Czy intercyza zawsze chroni przed egzekucją? Na te i podobne pytania spróbujemy odpowiedzieć w niniejszym artykule.

Zgodnie z obowiązującą obecnie w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r. i o.) zasadą, zaspokojenia z majątku wspólnego może żądać także wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. Rozwiązanie to wzmacnia sytuację wierzyciela, w oczywisty jednak sposób godzi w interesy małżonka dłużnika, który może nawet nie wiedzieć o istnieniu długu. Ochronie rodziny dłużnika służy między innymi przepis, który umożliwia sądowi ograniczenie lub nawet wyłączenie możliwości zaspokojenia się z majątku wspólnego przez wierzyciela, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, jeżeli ze względu na charakter wierzytelności albo stopień przyczynienia się małżonka będącego dłużnikiem do powstania majątku wspólnego, zaspokojenie z tego majątku byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 41 § 3 K.r. i o.).

Przykład

Pani Anna prowadzi mały sklepik, z którego dochody wynoszą ok. 2 tys. zł miesięcznie. Pani Anna ma dziecko oraz męża, który nadużywa alkoholu, zaś jego ulubioną rozrywką są kasyna gry i podobne miejsca. Pani Anna niedawno dowiedziała się, że jej mąż zaciągnął dług w wysokości 100 tys. zł. Właśnie do Pani Anny będzie mógł mieć zastosowanie powołany wyżej przepis, na mocy którego sąd będzie mógł nawet całkowicie wyłączyć możliwość zaspokojenia się przez wierzyciela męża Pani Anny z majątku wspólnego.

W sytuacji opisanej w powyższym przykładzie, należało przede wszystkim wcześniej pomyśleć o sądowym zniesieniu wspólności majątkowej, najlepiej z mocą wsteczną. Jeśli jednak dług już powstał, gdy wspólność małżeńska istnieje, warto pamiętać o możliwości żądania ograniczenia lub wyłączenia, o którym mowa wyżej. Żądanie takie można zgłosić min. w postępowaniu ze skargi na czynność komornika, który na podstawie tytułu wykonawczego wydanego jedynie przeciwko dłużnikowi dokonał zajęcia przedmiotów stanowiących majątek wspólny dłużnika i jego małżonka. Na postanowienie sądu wydane w kwestii takiego ograniczenia lub wyłączenia, przysługuje zażalenie (art. 7671 K.p.c.). Przepis ten przestanie niedługo obowiązywać, związane jest to jednak ze zmianami systemowymi dotyczącymi odpowiedzialności za długi małżonka, o których będzie jeszcze mowa.

Kiedy sąd nada klauzulę przeciwko małżonkowi dłużnika?

Niektóre czynności egzekucyjne mogą być dokonane na podstawie tytułu wykonawczego wydanego jedynie przeciwko dłużnikowi (np. zajęcie ruchomości należących do majątku wspólnego). Nie wyklucza to oczywiście złożenia na taką czynność skargi oraz podniesienia zarzutu z art. 41 § 3 K.r. i o., omówionego wyżej. Aby jednak skutecznie prowadzić egzekucję z majątku wspólnego dłużnika i jego małżonka, niezbędne jest uzyskanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika. Bez takiej klauzuli niemożliwe jest np. prowadzenie egzekucji z nieruchomości wspólnej (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 września 1996 r., sygn. akt III CZP 60/96, OSNC 1996/11/140). Zgodnie z art. 787 § 1 K.p.c. tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim, sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi, z ograniczeniem jednak jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową. Przed nadaniem klauzuli wykonalności sąd ma obowiązek wysłuchać małżonka dłużnika. Również w postępowaniu o nadanie klauzuli przeciwko małżonkowi dłużnika sąd, na wniosek tego małżonka, orzeka o ograniczeniu lub wyłączeniu możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku wspólnego. Aby sąd mógł nadać klauzulę przeciwko małżonkowi, muszą zostać łącznie spełnione następujące warunki: dłużnik musi pozostawać w związku małżeńskim a ponadto między małżonkami musi istnieć wspólność majątkowa (zarówno w chwili powstania wierzytelności, jak również w chwili orzekania o nadaniu klauzuli). Jeśli bowiem wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności ustawowej albo jeżeli dotyczy ona odrębnego majątku jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia tylko z odrębnego majątku dłużnika oraz z wynagrodzenia za pracę lub za inne usługi świadczone osobiście przez dłużnika, jak również z korzyści uzyskanych przez dłużnika z jego praw autorskich twórcy, praw twórcy wynalazku, wzoru lub projektu racjonalizatorskiego.

Przykład

Pani Katarzyna zawarła związek małżeński 12 listopada 2001 r. Jej mąż przed ślubem zaciągnął zobowiązanie w banku na kwotę 15 tys. zł. Bank nie uzyska przeciwko Pani Katarzynie klauzuli wykonalności, ponieważ wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności. Nie ma przy tym znaczenia, jaki ustrój majątkowy (wspólność czy rozdzielność) istnieje między małżonkami.

Powyższe stanowisko prezentuje również w swoich orzeczeniach Sąd Najwyższy. W postanowieniu z dnia 3 października 1973 r., sygn. akt I PZ 59/73 czytamy: "Dla nadania klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. niezbędne jest nie tylko ustalenie, że wierzytelność powstała w czasie trwania małżeństwa oraz że w tym czasie małżonkowie podlegali ustrojowi wspólności majątkowej, ale także ustalenie istnienia wspólności majątkowej zarówno w chwili wyrokowania, jak też w chwili orzekania o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi pozwanego dłużnika" (OSP 1975/2/35). Jeśli więc małżonkowie zdołają się rozwieść zanim sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, klauzula taka nie będzie mogła już być nadana (ze względu na brak przesłanki pozostawania w związku małżeńskim).

W dniu 17 czerwca 2004 r. została uchwalona ustawa o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 162, poz. 1691). Zmieni ona zasadniczo zakres odpowiedzialności za długi małżonków, poprzez wprowadzenie możliwości zaspokojenia się z majątku wspólnego tylko, gdy zobowiązanie zostało zaciągnięte za zgodą drugiego małżonka (w przeciwnym razie egzekucję będzie można prowadzić tylko z osobistego majątku dłużnika). Od 20 stycznia 2005 r. (data wejścia zmian w życie) warunkiem uzyskania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika będzie przedłożenie dokumentu urzędowego lub prywatnego, potwierdzającego zgodę małżonka dłużnika na dokonanie czynności (nowy art. 787 K.p.c.).

Czy intercyza ochroni dłużnika i jego małżonka?

Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć. Umowę taką, zwaną potocznie intercyzą, można także podpisać przed zawarciem małżeństwa. Dość powszechnie przyjęło się przeświadczenie, że intercyza chroni skutecznie przed egzekucją (np. długi zaciąga mąż, podczas gdy cały majątek zapisany jest na żonę; ponieważ zaś między małżonkami istnieje rozdzielność, egzekucja będzie bezskuteczna). W praktyce okazuje się jednak, jak błędne jest to przekonanie. Zgodnie bowiem z art. 47 § 2 K.r. i o., małżonkowie mogą powoływać się względem osób trzecich na rozszerzenie, ograniczenie lub wyłączenie wspólności tylko wtedy, gdy zawarcie przez nich umowy majątkowej oraz jej rodzaj były tym osobom wiadome. Wierzyciel musi więc zostać poinformowany o istnieniu intercyzy, inaczej uzyskuje szczególną ochronę prawną wyrażającą się w tym, że względem niego stosunki majątkowe małżonków ocenia się tak, jakby umowa majątkowa w ogóle nie była przez nich zawarta i nadal obowiązuje ich wspólność ustawowa (tak: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 lipca 1998 r., sygn. akt II CKU 34/98, Prok.i Pr. 1999/1/36). Ciężar dowodu, że wierzyciel wiedział o zawarciu umowy oraz jej rodzaju, spoczywa na małżonkach. Wiadomość o zawarciu umowy majątkowej i jej rodzaju powinna osoba trzecia otrzymać przed powstaniem przysługującej jej wierzytelności (uchwała SN z dnia 3 kwietnia 1980 r., sygn. akt III CZP 13/80, OSNCP 1980, z. 7-8, poz. 140). Należy zaznaczyć, że nowelizacja kodeksu rodzinnego, która wejdzie w życie 20.01.2005 r., utrzymuje tę zasadę (nowy art. 471 K.r. i o.). Jednocześnie samo istnienie umowy majątkowej między małżonkami nie będzie przeszkodą w nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika oraz prowadzenia egzekucji do tych składników, które należałyby do majątku wspólnego, gdyby umowy majątkowej nie zawarto. Małżonek dłużnika będzie mógł jednak bronić się w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego przeciwko wierzycielowi, jeśli umowa małżeńska była wobec tego wierzyciela skuteczna (tzn. jeśli wiedział o jej istnieniu).

Wierzyciel nie musi wiedzieć jedynie o wspólności zniesionej sądownie. Jest ona bowiem skuteczna erga omnes, co oznacza "względem wszystkich", nawet tych, którzy o niej nie wiedzieli. Istnienie rozdzielności w wyniku orzeczenia sądu zawsze uniemożliwia nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.

Podstawa prawna:

  • art. 41, art. 47 ustawy z dnia 25.02.1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59 ze zm.),

  • art. 7671, art. 787 ustawy z dnia 17.11.1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.).


autor: Marcin Pacyna
Gazeta Podatkowa Nr 80 z dnia 2004-10-14


Komentarzy 0


RSS Google Wykop

Gotówka na Twoim koncie
nawet w 20 minut!

Komentarze do artykułu