Czy płacić składki ZUS w czasie przerwy w działalności gospodarczej?

Wielu przedsiębiorców w momencie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej zastanawia się czy w okresie czasowego przestoju powinni płacić składki ZUS. Wątpliwości te rodzą się stąd, że ani ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, ani ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ani też przepisy o działalności gospodarczej - nie definiują pojęcia okresowego "zawieszania" działalności.

Ponadto w kwestii opłacania składek ubezpieczeniowych w czasie przestoju odmienne stanowisko prezentuje ZUS i Ministerstwo Zdrowia.

Co na to ZUS?

Osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zakończenia jej wykonywania. W tym samym okresie przedsiębiorca ma obowiązek opłacać składki na przedmiotowe ubezpieczenia.

Zdaniem ZUS, przedsiębiorca podlega obowiązkowi ubezpieczeń społecznych w okresie faktycznego prowadzenia działalności. Tym samym o obowiązku podlegania ww. ubezpieczeniom nie decyduje fakt posiadania uprawnień do prowadzenia działalności, lecz rzeczywiste jej wykonywanie. A zatem w okresie czasowego zaprzestania jej prowadzenia - przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym i nie ma obowiązku opłacania składek z tego tytułu.

ZUS wyjaśnia również, że przepisy o działalności gospodarczej nie przewidują czasowych "przerw" w prowadzeniu działalności gospodarczej. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy:

• po uzyskaniu uprawnienia do prowadzenia działalności - dana osoba nie rozpoczyna jej wykonywania od dnia oznaczonego w tymże uprawnieniu (np. we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej), lecz w terminie późniejszym lub
     
• przedsiębiorca nie zawiadamia urzędu ewidencyjnego o zaprzestaniu prowadzenia działalności.

Często więc okres faktycznego prowadzenia działalności nie pokrywa się z okresem widniejącym w ewidencji działalności gospodarczej. Może to być spowodowane przykładowo sezonowością prowadzonej działalności, dłuższym wyjazdem niezwiązanym z prowadzeniem działalności (np. w sprawach rodzinnych), zdarzeniami losowymi.

Niemniej jednak o faktycznym prowadzeniu działalności, a w rezultacie - o obowiązku ubezpieczeń społecznych, nie może decydować to, że osoba prowadząca działalność gospodarczą nie dopełniła obowiązków w zakresie zgłoszenia organowi ewidencyjnemu zmian w stosunku do danych wykazanych w uprawnieniu do wykonywania działalności.

Jak dokonać wyrejestrowania?

W razie faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej - przedsiębiorca powinien dokonać wyrejestrowania siebie:

• z ubezpieczeń - na formularzu ZUS ZWUA z kodem przyczyny wyrejestrowania 100 oraz
   
• jako płatnik składek - na formularzu ZUS ZWPA z kodem przyczyny wyrejestrowania 111.

Przedsiębiorca na urlopie

Jeżeli przedsiębiorca wyjedzie, przykładowo - na urlop, a działalność będzie nadal prowadzona przez inne osoby, np. przez pełnomocnika, osobę współpracującą, pracowników lub zleceniobiorców - w takim przypadku nie można mówić o zaprzestaniu prowadzenia działalności. Przedsiębiorca nie może też w tym okresie dokonać wyrejestrowania z ubezpieczeń. Bowiem dla ustalenia obowiązku ubezpieczeń nie ma znaczenia czy prowadzona działalność gospodarcza jest wykonywana przez przedsiębiorcę osobiście, czy przez inne osoby upoważnione.

W przypadku jednak, gdy przedsiębiorca zatrudnia pracowników, lecz w okresie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej pracownicy nie świadczą pracy, ponieważ przebywają na:

• urlopie wychowawczym,
     
• urlopie bezpłatnym,
   
• urlopie wypoczynkowym,
   
• długotrwałym zwolnieniu lekarskim,

wówczas ZUS dopuszcza możliwość wyrejestrowania z ubezpieczeń osoby prowadzącej działalność w okresie przerwy w jej prowadzeniu.

Brak przychodu z działalności

Jeżeli przedsiębiorca - jako główną przyczynę zgłoszenia zaprzestania prowadzenia działalności - wskaże brak przychodów, wówczas sytuacji takiej nie można uznać jako przerwy w prowadzeniu działalności. Okoliczność ta nie może zatem stanowić przyczyny dokonania przez przedsiębiorcę wyrejestrowania z ubezpieczeń społecznych. Bowiem działalność jest prowadzona na własny rachunek i ryzyko danej osoby. A przecież zdarza się, że podczas jej prowadzenia są okresy lepszej i gorszej koniunktury.

Przerwa w oczekiwaniu na kolejne zlecenie

Nie można również mówić o przerwie w prowadzeniu działalności w sytuacji, kiedy przedsiębiorca faktycznie nie wykonuje tej działalności w okresie oczekiwania na kolejne zamówienia lub w czasie ich poszukiwania. Potwierdzeniem tego jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r., sygn. akt II UK 111/03. Taka sytuacja nie może więc powodować uchylenia obowiązku ubezpieczeń społecznych.

Podobnie będzie w sytuacji, gdy przedsiębiorca faktycznie nie prowadząc działalności - będzie wykonywał inne czynności związane jednak z tą działalnością. Jako przykład można podać zamieszczanie reklam w mediach, składanie ofert u kontrahentów, zakup materiałów itp.

Weryfikacja zgłaszanych przerw

Należy pamiętać, że ZUS w każdej tego typu sprawie wnikliwie bada czy działalność w danym okresie faktycznie nie była prowadzona. Jeżeli wyrejestrowania z obowiązkowych ubezpieczeń nie są zgłaszane nagminnie (np. kilka w ciągu jednego miesiąca) i wynikają z faktycznego czasowego zaprzestania prowadzenia działalności - wówczas wyrejestrowanie nie zostanie zakwestionowane. W razie jednak stwierdzenia, że wyrejestrowanie nastąpiło z naruszeniem przepisów, wówczas ZUS nie uzna wyrejestrowania i wyda stosowną decyzję, obejmującą przedsiębiorcę w okresie zgłoszonej przerwy obowiązkiem ubezpieczeń społecznych oraz obciążającą go należnymi składkami wraz z odsetkami za zwłokę.

Odmienne stanowisko Ministerstwa Zdrowia

Zdaniem Ministerstwa Zdrowia, składkę na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorca powinien opłacać za okres od daty wskazanej w uprawnieniu do prowadzenia działalności jako data rozpoczęcia działalności do dnia wykreślenia działalności (uprawnienia) w organie ewidencyjnym. Mówiąc krótko - składka zdrowotna jest należna za cały okres widniejący w ewidencji działalności gospodarczej. Oznacza to, że w stosunku do osoby zgłaszającej okresową przerwę w prowadzeniu działalności bez jednoczesnego wykreślenia tej działalności w organie ewidencyjnym - dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ może wydać decyzję o obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego w okresie zgłoszonej przerwy.

Co istotne, stanowisko ministerstwa znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym:

• wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1420/05 - w wyroku tym sąd stwierdził, że składki na ubezpieczenie zdrowotne należy płacić odrębnie od każdej działalności gospodarczej, również za okresy, w których zgłoszono jej zawieszenie;
   
• wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2421/05 - w wyroku tym sąd stwierdził, że pracownik, który prowadzi jednocześnie własną działalność powinien opłacać składkę zdrowotną z obydwu tytułów nawet wówczas, gdy zawiadomił urząd skarbowy o zawieszeniu; zdaniem sądu nie jest ważne to czy osiąga się przychody z prowadzonej działalności - wystarczy to, że działalność jest zarejestrowana.

Szansa na "lepsze jutro"

Na koniec warto nadmienić, że rząd pracuje nad zmianą obecnych przepisów, dzięki czemu przedsiębiorcy nie musieliby płacić składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności. Planuje się bowiem wprowadzenie w obowiązujących przepisach definicji zawieszenia działalności.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.).

Źródło: