Ulga na start: kto może skorzystać z niższych składek ZUS?

Ulga na start – kto może z niej skorzystać?

Ulga na start jest przeznaczona dla osób fizycznych, które po raz pierwszy podejmują działalność gospodarczą albo wracają do niej po odpowiednio długiej przerwie. Możesz z niej skorzystać, jeśli od zawieszenia lub zamknięcia poprzedniej działalności minęło co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych. Uprawnienie przysługuje zarówno przedsiębiorcy prowadzącemu jednoosobową firmę, jak i osobie, która jest wspólnikiem spółki cywilnej.

Drugi warunek dotyczy relacji z wcześniejszym miejscem zatrudnienia. W ramach działalności nie możesz wykonywać na rzecz byłego pracodawcy tych samych czynności, które wykonywałeś dla niego w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy w bieżącym albo poprzednim roku kalendarzowym. Regulacja ta ma zapobiegać zastępowaniu etatu samozatrudnieniem wyłącznie w celu obniżenia składek ZUS.

Nie oznacza to, że każda współpraca z byłym pracodawcą automatycznie odbiera prawo do ulgi. Jeżeli zakres obecnie wykonywanej działalności jest inny niż wcześniejsze obowiązki pracownicze, możesz spełniać ustawowe warunki. Liczy się rzeczywisty charakter realizowanych zadań, a nie sama nazwa stanowiska, zawodu czy usługi widniejąca na fakturze.

Z ulgi na start nie skorzystasz natomiast jako wspólnik spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej, jednoosobowej spółki z o.o. ani jako twórca lub artysta. W rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach społecznych są to inne formy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Preferencja nie obejmuje również osób, które nie zachowały wymaganych 60 miesięcy przerwy lub wykonują dla byłego pracodawcy czynności pokrywające się z wcześniejszymi obowiązkami na etacie.

Z jakich składek zwalnia ulga na start?

Największą korzyścią ulgi na start jest czasowe zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za siebie. Przez okres korzystania z preferencji nie podlegasz z tytułu działalności obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, dlatego nie płacisz składek:

• emerytalnej,

• rentowej,

• wypadkowej,

• chorobowej,

• na Fundusz Solidarnościowy.

Składka chorobowa przedsiębiorcy jest dobrowolna, ale na uldze na start nie możesz do niej przystąpić. Nie podlegasz bowiem ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a bez nich zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nie jest możliwe. Ma to znaczenie, ponieważ w tym okresie nie budujesz ochrony uprawniającej m.in. do zasiłku chorobowego z działalności.

Ulga dotyczy tylko składek przedsiębiorcy

Zwolnienie obejmuje wyłącznie Twoje własne składki społeczne. Jeśli zatrudniasz pracowników lub zleceniobiorców albo współpracuje z Tobą osoba mająca status osoby współpracującej, musisz zgłosić ich do odpowiednich ubezpieczeń i rozliczać składki ZUS na standardowych zasadach. Ulga na start nie zmniejsza tych należności.

Nie oznacza też, że przez pierwsze miesiące nie będziesz opłacać składek w ogóle. Nadal obowiązuje Cię składka zdrowotna, której wysokość zależy m.in. od wybranej formy opodatkowania oraz osiąganych dochodów lub przychodów. Zwolnienie ze składek społecznych działa automatycznie po spełnieniu warunków i dokonaniu właściwego zgłoszenia, ale korzystanie z niego nie jest obowiązkowe. Możesz zrezygnować z ulgi i od dnia wskazanego we wniosku zgłosić się do ubezpieczeń społecznych.

Ulga na start a Fundusz Pracy

W okresie korzystania z ulgi na start nie opłacasz składki na Fundusz Pracy. Wynika to z faktu, że nie podlegasz wówczas obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie jest to zatem osobna preferencja, o którą trzeba dodatkowo wnioskować – brak tej składki jest bezpośrednim skutkiem zastosowania ulgi.

Obowiązek opłacania składki na Fundusz Pracy co do zasady dotyczy przedsiębiorców, dla których podstawa wymiaru składek społecznych wynosi w przeliczeniu na miesiąc co najmniej tyle, ile minimalne wynagrodzenie. Znaczenie mogą mieć przy tym również inne tytuły do ubezpieczeń, jeżeli łączna podstawa naliczania składek osiąga wymagany poziom.

Co ważne, przejście po uldze na start na preferencyjny ZUS zwykle nadal nie oznacza konieczności opłacania Funduszu Pracy. Podstawa preferencyjnych składek wynosi bowiem co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia, a więc jest niższa od ustawowego progu. Sytuacja zmienia się najczęściej dopiero po zakończeniu okresu niższych składek i przejściu na standardowe zasady rozliczeń. Wtedy obowiązek trzeba ocenić z uwzględnieniem wysokości podstawy, wieku przedsiębiorcy oraz ewentualnych ustawowych zwolnień.

Jak oblicza się okres 6 miesięcy prowadzenia działalności?

Okres ulgi na start nie zawsze kończy się dokładnie po upływie pół roku od daty rozpoczęcia działalności. Przepisy odnoszą się do pełnych miesięcy kalendarzowych, dlatego znaczenie ma dzień, w którym faktycznie uruchomisz firmę:

• jeśli rozpoczniesz działalność pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc wlicza się do okresu ulgi,

• jeśli rozpoczniesz działalność w trakcie miesiąca, niepełnego miesiąca nie wlicza się do limitu,

• ulga kończy się wraz z upływem ostatniego pełnego miesiąca objętego preferencją.

Załóżmy, że dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej jest 1 sierpnia. W takiej sytuacji sierpień stanowi pierwszy miesiąc ulgi, a zwolnienie ze składek społecznych obowiązuje do 31 stycznia następnego roku. Jeśli jednak założysz firmę 2 sierpnia, sierpień nie zostanie uwzględniony w limicie. Pierwszym pełnym miesiącem będzie wrzesień, więc z ulgi skorzystasz aż do końca lutego.

Czy zawieszenie działalności wydłuża ulgę?

Zawieszenie działalności nie zatrzymuje biegu 6-miesięcznego okresu. Miesiące, w których firma pozostaje zawieszona, nadal są uwzględniane przy ustalaniu końca preferencji. Jeśli wznowisz działalność przed upływem tego terminu, możesz wykorzystać tylko pozostałą część ulgi. Gdy zrobisz to później, prawo do niej już wygaśnie.

Warto zatem przemyśleć datę rozpoczęcia działalności. Przesunięcie jej z pierwszego na drugi dzień miesiąca może w praktyce zapewnić niemal siedem miesięcy bez składek na ubezpieczenia społeczne. Data wpisana w CEIDG powinna jednak odpowiadać momentowi, w którym rzeczywiście podejmujesz działalność gospodarczą. Nie należy wskazywać jej wyłącznie na potrzeby rozliczeń, jeżeli wcześniej rozpocząłeś już sprzedaż lub świadczenie usług.

Ulga na start a ubezpieczenie zdrowotne

Nazwa preferencji może sugerować, że początkujący przedsiębiorca przez pewien czas nie płaci do ZUS nic. W rzeczywistości ulga na start obejmuje tylko składki społeczne. Od dnia podjęcia działalności gospodarczej podlegasz obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu i musisz opłacać składkę na zasadach właściwych dla wybranej formy opodatkowania.

Do ubezpieczenia zgłaszasz się na formularzu ZUS ZZA z kodem tytułu ubezpieczenia rozpoczynającym się od 05 40. Masz na to 7 dni od daty rozpoczęcia działalności. Jeśli rejestrujesz firmę w CEIDG, możesz dołączyć odpowiednie zgłoszenie już podczas składania wniosku. Nie jest to przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego – dla przedsiębiorcy korzystającego z ulgi składka zdrowotna jest obowiązkowa.

Opłacanie składki zapewnia Ci dostęp do świadczeń finansowanych przez NFZ, takich jak wizyty lekarskie, hospitalizacja czy badania. Możesz też bez dodatkowej opłaty zgłosić do ubezpieczenia członków rodziny, którzy nie mają własnego tytułu do ochrony, np. dziecko lub niepracującego małżonka. Służy do tego formularz ZUS ZCNA.

Trzeba przy tym odróżnić prawo do leczenia od prawa do świadczeń pieniężnych. Ubezpieczenie zdrowotne pozwala korzystać z publicznej opieki medycznej, ale samo opłacanie składki zdrowotnej nie daje prawa do zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego. Takie świadczenia są związane z ubezpieczeniem chorobowym, którym w okresie ulgi na start nie jesteś objęty z tytułu działalności. Wyjątkiem może być sytuacja, w której prawo do świadczenia wynika z innego tytułu, np. umowy o pracę.

Od czego zależy wysokość składki zdrowotnej?

Ulga na start nie obniża składki zdrowotnej. Jej wysokość zależy przede wszystkim od wybranej formy opodatkowania, a w niektórych przypadkach także od wysokości dochodów lub przychodów. Znaczenie ma więc nie tylko to, ile firma zarabia, ale również czy rozliczasz podatek dochodowy według skali, podatku liniowego, ryczałtu czy karty podatkowej.

Skala podatkowa i podatek liniowy

Jeśli wybrałeś skalę podatkową, składka zdrowotna wynosi 9% dochodu z działalności ustalonego za miesiąc poprzedzający miesiąc rozliczeniowy. Przy podatku liniowym stawka wynosi 4,9% dochodu. W obu przypadkach obowiązuje jednak minimalna składka zdrowotna – trzeba ją zapłacić również wtedy, gdy firma poniosła stratę, nie osiągnęła dochodu albo wyliczona kwota byłaby niższa od ustawowego minimum.

W roku składkowym trwającym od 1 lutego 2026 roku do 31 stycznia 2027 roku minimalna podstawa odpowiada minimalnemu wynagrodzeniu wynoszącemu 4806 zł. Najniższa miesięczna składka zdrowotna wynosi więc 432,54 zł. Wyjątkiem był styczeń 2026 roku, za który obowiązywało minimum w wysokości 314,96 zł, ustalone według zasad poprzedniego roku składkowego.

Składka przy karcie podatkowej

Przedsiębiorcy rozliczający się w formie karty podatkowej nie ustalają składki na podstawie rzeczywistych dochodów. W 2026 roku jej podstawę stanowi minimalne wynagrodzenie, czyli 4806 zł, a miesięczna należność wynosi 432,54 zł.

Po zakończeniu roku składkowego przedsiębiorca rozliczający się według skali lub podatkiem liniowym musi dodatkowo przeprowadzić roczne rozliczenie składki zdrowotnej. Może ono wykazać kwotę do dopłaty albo nadpłatę, o której zwrot trzeba wystąpić w określonym terminie. Samo korzystanie z ulgi na start nie zmienia sposobu tego rozliczenia.

Składka zdrowotna przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych

Przy ryczałcie wysokość składki zdrowotnej nie zależy od dochodu, ponieważ w tej formie opodatkowania przedsiębiorca go nie ustala. Liczą się przychody osiągnięte od początku roku kalendarzowego. Obowiązują trzy progi, a podstawę wyliczeń stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw z czwartego kwartału poprzedniego roku.

W 2026 roku miesięczna składka wynosi:

• 498,35 zł – gdy roczne przychody nie przekraczają 60 000 zł.

• 830,58 zł – gdy roczne przychody są wyższe niż 60 000 zł, ale nie przekraczają 300 000 zł.

• 1495,04 zł – po przekroczeniu 300 000 zł przychodu.

W trakcie roku opłacasz składkę według progu, w którym aktualnie mieszczą się Twoje przychody. Po przekroczeniu limitu 60 000 zł lub 300 000 zł wyższa stawka obowiązuje od miesiąca, w którym nastąpiło przekroczenie. Na tym jednak rozliczenie się nie kończy. Po zakończeniu roku trzeba ustalić roczną podstawę, a składka za każdy miesiąc prowadzenia firmy powinna odpowiadać progowi właściwemu dla łącznej wysokości przychodów. W efekcie przekroczenie limitu może oznaczać konieczność dopłaty również za wcześniejsze miesiące.

Przedsiębiorca może także wybrać uproszczony sposób opłacania składki na podstawie przychodów osiągniętych w poprzednim roku kalendarzowym, o ile spełnia ustawowe warunki. Takie rozwiązanie ułatwia zaplanowanie stałych kosztów, ale nie zwalnia z rocznego rozliczenia. Jeśli ostateczne przychody okażą się wyższe niż przyjęty próg, różnicę trzeba będzie dopłacić. Ulga na start nie zmienia żadnej z tych zasad – zwalnia ze składek społecznych, ale składkę zdrowotną na ryczałcie rozliczasz w pełnej wysokości.

Czy brak składek na ubezpieczenia społeczne ma konsekwencje?

Niższe koszty na początku działalności są dużym ułatwieniem, ale ulga na start ma również drugą stronę. Skoro nie opłacasz składek na ubezpieczenia społeczne, nie korzystasz z ochrony, którą one zapewniają. Warto wziąć to pod uwagę szczególnie wtedy, gdy firma jest Twoim jedynym źródłem utrzymania i nie masz oszczędności na wypadek dłuższej przerwy w pracy.

W okresie korzystania z ulgi nie przysługuje Ci z działalności:

• zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy

• zasiłek opiekuńczy, np. gdy musisz zająć się chorym członkiem rodziny,

• zasiłek macierzyński,

• świadczenie rehabilitacyjne po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego,

• świadczenie z ubezpieczenia wypadkowego w razie niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy prowadzeniu firmy.

Nie możesz zabezpieczyć się przed tym ryzykiem poprzez samo zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W okresie ulgi nie podlegasz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z działalności, a bez nich przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego nie jest możliwe. Aby uzyskać taką ochronę, musisz zrezygnować z ulgi i zgłosić się do ubezpieczeń społecznych.

Ulga na start a przyszła emerytura

Miesiące bez składek emerytalnych nie zwiększają kapitału zapisanego na Twoim koncie w ZUS. Nie są też uwzględniane jako okres ubezpieczenia przy ustalaniu prawa do niektórych świadczeń. W przypadku półrocznej ulgi wpływ na przyszłą emeryturę prawdopodobnie będzie niewielki, ale warto mieć świadomość, że obniżenie składek oznacza jednocześnie ograniczenie ochrony.

Sytuacja wygląda inaczej, jeśli masz drugi tytuł do ubezpieczeń, np. pracujesz równocześnie na etacie. Wtedy prawo do zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego może wynikać ze stosunku pracy. Osoby pobierające zasiłek macierzyński również podlegają ubezpieczeniom na odrębnych zasadach. Każdy tytuł należy jednak oceniać osobno – ubezpieczenie z etatu nie sprawia, że działalność objęta ulgą zaczyna budować własne uprawnienia zasiłkowe.

Co po 6 miesiącach prowadzenia działalności? Preferencyjny ZUS i niższe składki

Zakończenie ulgi na start nie oznacza, że od razu musisz przejść na pełne składki ZUS. Jeśli nadal spełniasz ustawowe warunki, przez kolejne 24 pełne miesiące kalendarzowe możesz korzystać z preferencyjnych składek. Ich podstawa nie może być niższa niż 30% minimalnego wynagrodzenia.

W 2026 roku minimalna podstawa preferencyjnego ZUS wynosi 1441,80 zł. Przy składce wypadkowej w wysokości 1,67% miesięczne składki społeczne wynoszą:

• 456,18 zł z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym,

• 420,86 zł bez ubezpieczenia chorobowego.

Do tych kwot trzeba doliczyć składkę zdrowotną ustalaną na podstawie wybranej formy opodatkowania. Przy preferencyjnym ZUS nadal zazwyczaj nie opłacasz składki na Fundusz Pracy, ponieważ podstawa składek społecznych jest niższa od minimalnego wynagrodzenia.

Jak przejść z ulgi na start na preferencyjne składki ZUS?

Po wykorzystaniu ulgi musisz zmienić zgłoszenie w ZUS. W tym celu należy:

• wyrejestrować się z ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZWUA z dotychczasowym kodem 05 40,

• zgłosić się do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZUA,

• zastosować kod rozpoczynający się od 05 70 albo 05 72 – drugi z nich dotyczy osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,

• przekazać dokumenty w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych.

Ubezpieczenie chorobowe pozostaje dobrowolne. Jeśli zdecydujesz się je opłacać, możesz w przyszłości uzyskać prawo m.in. do zasiłku chorobowego, opiekuńczego, macierzyńskiego lub świadczenia rehabilitacyjnego, po spełnieniu warunków przewidzianych dla danego świadczenia.

Po zakończeniu 24 miesięcy preferencyjnego ZUS możesz sprawdzić, czy spełniasz kryteria Małego ZUS Plus. Ta ulga pozwala ustalać podstawę składek społecznych w odniesieniu do dochodu z poprzedniego roku, a od 2026 roku można z niej korzystać maksymalnie przez 36 miesięcy w każdym 60-miesięcznym okresie prowadzenia działalności. Jeśli nie masz prawa do kolejnej preferencji, przechodzisz na składki społeczne naliczane od standardowej podstawy.

Najczęstsze pytania o ulgę na start

Czy ulga na start jest obowiązkowa?

Nie. Możesz od dnia rozpoczęcia działalności zgłosić się do ubezpieczeń społecznych i opłacać składki na preferencyjnych zasadach. Takie rozwiązanie warto rozważyć, jeśli zależy Ci na ochronie wynikającej z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Czy można wrócić do ulgi po wcześniejszej rezygnacji?

Nie możesz ponownie skorzystać z niewykorzystanej części ulgi w ramach tej samej działalności. W przypadku wcześniejszej rezygnacji kolejne prawo do preferencji uzyskasz dopiero po zakończeniu albo zawieszeniu firmy i zachowaniu co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych przerwy.

Czy zawieszenie działalności wydłuża okres ulgi?

Nie. Okres ulgi biegnie również podczas zawieszenia działalności, dlatego niewykonywanie firmy nie przesuwa daty jej zakończenia. Po wznowieniu możesz korzystać wyłącznie z tej części 6-miesięcznego okresu, która jeszcze pozostała.

Czy można korzystać z ulgi na start i jednocześnie pracować na etacie?

Tak. Umowa o pracę nie wyklucza ulgi na start. Jeśli ze stosunku pracy otrzymujesz co najmniej minimalne wynagrodzenie, podlegasz obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, a z działalności rozliczasz odrębnie ubezpieczenie zdrowotne.

Czy współpraca z byłym pracodawcą zawsze wyklucza ulgę?

Nie. Ograniczenie obowiązuje, gdy na rzecz byłego pracodawcy wykonujesz czynności wchodzące w zakres obowiązków realizowanych w ramach stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. Jeśli zakres obecnie wykonywanej działalności jest rzeczywiście inny, współpraca nie musi pozbawiać Cię preferencji.

Ile wynosi składka zdrowotna na uldze na start?

Jej wysokość zależy od wybranej formy opodatkowania, dochodu albo wysokości przychodów. Od lutego 2026 roku minimalna składka przy skali podatkowej i podatku liniowym wynosi 432,54 zł, a przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych obowiązują kwoty 498,35 zł, 830,58 zł lub 1495,04 zł. Korzystanie z ulgi na start nie obniża tych należności.