Mobbing - wewnętrzne morderstwo

Każdy pracownik marzy o tym, aby w jego miejscu pracy panowała przyjazna i miła atmosfera. Niby nic wielkiego. W praktyce może się to jednak okazać czymś nie do zrealizowania. Coraz częściej bywa, że zakład pracy jest miejscem, do którego pracownik wędruje z duszą na ramieniu, pełen obaw i lęków. W polskich firmach narasta bowiem zjawisko mobbingu, które zatacza coraz szersze kręgi.

Jeszcze kilka lat temu mało kto znał pojęcie mobbingu. Choć ta sytuacja nieco się zmieniła, to niestety obecnie także nie jest ono zbyt popularne. W literaturze oraz w licznych artykułach można znaleźć różne definicje tego zjawiska. Najczęściej jest ono przedstawiane jako długotrwałe szykanowanie pracownika, które powoduje jego rozstrój nerwowy i uniemożliwia mu prawidłowe wykonywanie swoich obowiązków. Dotyczy to szczególnie relacji pracownik – bezpośredni przełożony. Sytuację najlepiej obrazuje porównanie mobbingiu do gry kota z myszką: najpierw długie dręczenie, potem decydujący atak.

Skargi do Państwowej Inspekcji Pracy

Źródło: PIP

Nakręcanie spirali strachu

Nie ma znaczenia, czy miejscem pracy jest fabryka, sklep czy biuro. W każdym z nich ludzie doświadczają psychicznego znęcania się nad nimi przez podwładnych lub współpracowników. Wiele historii osób, które były mobbingowane, zaczyna się podobnie. Szef z chorymi emocjami prześladowcy wybiera sobie pracownika – ofiarę, na którym ćwiczy swoje sztuczki. Z czasem zachowanie przełożonego staje się coraz bardziej uciążliwe. Zaczyna on ograniczać możliwość wypowiadania się pracownika. Towarzyszą temu krzyki, wyzwiska, groźby, traktowanie jak powietrze, izolowanie, rozsiewanie plotek, ośmieszanie. Do sztandarowych przykładów mobbingu należą także: nieprzyznawanie pracownikowi żadnych zadań do wykonywania, odbieranie zadań poleconych wcześniej, zatajanie ważnych informacji.

Niejednokrotnie dochodzi do tego krytyka pracy i życia osobistego, zlecanie zadań poniżej umiejętności lub prac bezsensownych, molestowanie seksualne, przemoc fizyczna i wiele innych. Stłamszony pracownik staje się osowiały. Ulatuje z niego życie. Nie widzi sensu w tym, co robi. Zresztą, czego by nie zrobił, szef i tak będzie niezadowolony. Następnie zaczynają się psuć relacje takiego podwładnego ze współpracownikami. Jemu samemu pracuje się źle z samym sobą. Nic więc dziwnego, że zarażają się tym inni współpracownicy.

Mobbingowany pracownik przenosi problemy w pracy na życie osobiste, cierpią na tym jego bliscy. Dostrzega on, że dzieje się coś niedobrego, jednocześnie nie jest w stanie sobie z tym poradzić. Nakręca się spirala, która nie ma końca. W mobbingu najbardziej destrukcyjne jest to, że po pewnym czasie ofiara zaczyna myśleć tak, jak chce tego prześladowca, i uważa, że wina tkwi właśnie w niej samej. Takie myślenie przekłada się na relacje ze światem, człowiek zaczyna tracić kontakt z bliskimi, unika przyjaciół, zamyka się w swojej wieży.

Ile prześladowców, tyle ofiar

Prześladowcą jest zazwyczaj człowiek neurotyczny, pełen zazdrości i zawiści, który nadmiernie kontroluje i ocenia. Ma przy tym niskie poczucie własnej wartości. Potrafi sobie upatrzyć ofiarę, która - jego zdaniem - może być dla niego zagrożeniem. Zniszczenie jednej ofiary powoduje, że prześladowca szuka następnej. Liczne przypadki wskazują na to, że mobberzy to najczęściej kadra średniego szczebla, która nie radzi sobie z zarządzaniem ludźmi. Krzycząc, wyładowuje własne stresy i frustracje. Należy jednak zauważyć, że coraz częściej prześladowanie przybiera formy nieco bardziej wyrafinowane. Prowadzone jest z ”kulturą”. Poniżanie swojej ofiary uderza w jej poczucie wartości jako człowieka, nie tylko jako pracownika.

Z kolei mobbingowanych można podzielić na dwie grupy. Pierwszą stanowią osoby o słabej indywidualności. Uległe i bezradne, ulegają psychicznej przemocy w pracy. W drugiej grupie znajdują się osoby dominujące i niezwykle inteligentne. Takie, które są kreatywne i rzucają się w oczy. Stanowią cel, ponieważ swoją postawą zagrażają niepewnemu swej wartości szefowi i łakomym awansu współpracownikom. O dziwo, to druga grupa osób coraz częściej styka się z mobbingiem. Ich pomysłowość i przebojowość tłamszona jest w ten sposób w zarodku.

Obie grupy ofiar mają jednak cechę wspólną: całkowicie poświęcają się swoim obowiązkom w pracy. Nie tylko jest ona dla nich źródłem dochodu, ale często także ich pasją. Prześladowca to wykorzystuje, przede wszystkim nie chwali takich pracowników, cały czas krytykuje i poniża. Brakuje pochwał nawet za bardzo dobrze wykonane zadanie.



Niczym w labiryncie

Osoby mobbingowane zapadają na PTSD, czyli stres posttraumatyczny. Zaczyna się od drżenia rąk, apatii, niepokoju oraz próby ucieczki w sen. Takiemu pracownikowi towarzyszy jednak bezsenność, nadmierna płaczliwość i poczucie bezsilności. Stres rozwija się w oparach strachu, staje się wszechobecny i paraliżujący. W skrajnych przypadkach kończy się samobójstwem ofiary.

Ofiary mobbingu cechuje wyższy poziom lęku i wrogości w stosunku do otoczenia. Są bardziej impulsywne, depresyjne, nadwrażliwe i nadmiernie samokrytyczne. Psycholodzy wskazują, że  narażenie na mobbing wiąże się z niską ugodowością, stąd można wnioskować, że tacy pracownicy sami mogą się przyczyniać do eskalacji konfliktu.

Analizując zjawisko mobbingu, należy zauważyć, że nie zawsze można jednoznacznie ustalić winnego i ofiary. Nie w każdym przypadku to zły dyrektor gnębi biednych podwładnych. Prawda z reguły jest bardziej skomplikowana i leży pośrodku. Do tego dochodzi jeszcze jeden poważny problem. Otóż mobbing to zjawisko złożone. Oprócz kwestii obiektywnych, zawiera również silną komponentę subiektywną.

Granice mobbingu są płynne i zależą od indywidualnego odbioru, od wrażliwości osoby mobbingowanej. Każda osoba inaczej i z różną siłą odbiera działania prześladowcy. Nie wszyscy te same działania danego sprawcy uważają za mobbing. Część osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że są poddane mobbingowi. Z drugiej strony pojawiać się może mobbing urojony. Występuje on wówczas, gdy osoba nadwrażliwa interpretuje paranoicznie zachowanie otoczenia, czuje się prześladowana, choć nikt w rzeczywistości tego nie robi.

Polskie prawo zawodzi

Ustawodawca zobowiązał pracodawcę do przeciwdziałania mobbingowi. Oznacza to, że ciąży na nim obowiązek podjęcia odpowiednich działań, aby zjawisko to nie występowało w zakładzie pracy. Pracodawca odpowiada także za skutki mobbingu w jego firmie, ponosi więc odpowiedzialność nie tylko wówczas, gdy sam dopuścił się mobbingu wobec pracownika, ale także wtedy gdy sprawcą był inny pracownik, a pracodawca tolerował takie zachowania pracowników względem siebie (nie przeciwdziałał mobbingowi).

Mobbingowani pracownicy nie mają łatwo w dochodzeniu swoich praw. Nie pomagają im w tym przepisy. Zanim zostaną uznani za ofiary mobbingu, muszą przed sądem udowodnić, że byli poddawani długotrwałemu i uporczywemu nękaniu i zastraszaniu. W praktyce jest to bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Depresyjni pracownicy nie myślą bowiem o nagrywaniu przełożonego lub dokumentowaniu przejawów prześladowania. Tak się jednak dzieje w Polsce. W Szwecji i Francji mobbing uznawany jest za przestępstwo. Natomiast Belgowie, Francuzi i Szwedzi mogą skarżyć pracodawców do sądu o stosowanie przemocy psychicznej i to szef musi udowodnić, że ich nie nękał.

Prawdziwe schody zaczynają się jednak w momencie, gdy pracownik zdecyduje się złożyć sprawę o mobbing do sądu. Jednak stosunek wymiaru sprawiedliwości do tego problemu pozostawia wiele do życzenia. Ofiary twierdzą, że przesłuchania na policji są amatorskie i powierzchowne. Prokuratorzy nie wiedzą, jak poruszać się w delikatnej materii tego zjawiska i tylko szukają pretekstu do umorzenia.

Źródło: