Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Prekariat. Dowiedz się, czy jesteś prekariuszem

Prekariat. Dowiedz się, czy jesteś prekariuszem
Spis treści
Advertisement

Współczesny rynek pracy zasadniczo różni się od tego, który zapełniały poprzednie pokolenia. Oferuje wprawdzie nieznane do tej pory możliwości, jednak równocześnie wiąże się ze zdecydowanie większą niepewnością. W związku z tym warto dowiedzieć się, czym jest prekariat i kogo określamy mianem prekariusza.

Klasy społeczne wzbudzają od wieków spore kontrowersje i są w znacznej mierze uwarunkowane zapatrywaniami politycznymi i gospodarczymi konkretnej osoby. Historyczne modele, takie jak ten zaproponowany przez Karla Marxa, nie są jednak najlepiej dostosowane do realiów współczesnego rynku. Podział na posiadającą kapitał burżuazję i podporządkowany jej proletariat nie odzwierciedla stopnia zaawansowania współczesnego rynku. Coraz częściej pojawiają się na nim osoby dobrze wykształcone i kompetentne, które jednak nie mogą liczyć na stabilizację i czerpanie pełni korzyści oferowanych przez system. W związku z tym powstają również nowe formuły, pozwalające na opisanie charakterystycznych dla niego stosunków. Jedną z nich jest prekariat. Warto dowiedzieć się, kto jest prekariuszem i czym wyróżnia się ta grupa społeczna.

Prekariusz – proletariusz XXI wieku?

W przywołanej koncepcji Marksa rzeczywistość społeczna i gospodarcza była podporządkowana dwóm antagonistycznym klasom: burżuazji i proletariatowi. Ta druga – zdecydowanie większa – grupa jest jednak opisywana od zdecydowanie dłuższego czasu, a jej początki można odnaleźć w starożytnym Rzymie. Samo określenie proletariusz wywodzi się z łacińskiego słowa proles, czyli potomstwo. To właśnie ono miało być jedyną formą zysku dla państwa, jaki „wypracowywał” proletariat najuboższa grupa społeczna, która nie odprowadzała podatków i zasadniczo była utrzymywana przy życiu przez administrację państwową i warstwy bogatsze. Oczywiście z biegiem czasu pojęcie proletariatu ewoluowało. Stała się nim bardzo rozbudowana warstwa robotników wykonujących trudną, ale źle opłacaną pracę w rozwijającym się przemyśle. Osiągnięcie awansu społecznego było natomiast bardzo trudne lub wręcz niemożliwe.

Słowo prekariusz, co oczywiste, jest ściśle powiązane ze słowem proletariusz. Jednocześnie jego pierwsza część wskazuje na podstawową charakterystykę nowej grupy społecznej (precarious – ang. ‘niepewny’). Lista różnic pomiędzy tymi grupami jest jednak zdecydowanie większa niż podobieństw.

Skąd wziął się prekariat?

Chociaż samo pojęcie prekariatu wydaje się stosunkowo nowym terminem, w rzeczywistości ekonomiści i socjolodzy zaczęli je wykorzystywać stosunkowo dawno. Już w latach 80. w ten sposób określano przede wszystkim pracowników sezonowych, którzy nie mogli liczyć na stabilne zatrudnienie, a co za tym idzie również dostęp do wszystkich możliwości oferowanych przez współczesny rynek. To z kolei przekłada się na niepewność dotyczącą przede wszystkim przyszłości – zarówno w ekonomicznym, jak i społecznym planie. Koncepcję prekariatu szczegółowo opracował ekonomista Guy Standing w książce Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa (The Precariat: The New Dangerous Class) wydanej w 2011 roku. Powiązał ją także z procesami globalizacyjnymi i wynikającymi z nich zmianami na rynku. Sam prekariat jest natomiast silnie zróżnicowany i nie jest to jednolita grupa.

Sprawdź oferty kredytów bez zaświadczeń
Dalej

Prekariat: najważniejsze cechy

Prekariat znacząco różni się od proletariatu. Przede wszystkim bardzo często zrzesza osoby posiadające dobre wykształcenie i reprezentujące również innowacyjne branże. W rzeczywistości bardzo niewielu prekariuszy zajmuje stanowiska, które w standardowym ujęciu były przypisywane proletariatowi. Istnieje jednak zespół czynników charakterystycznych dla tej grupy:

  • Niestabilne zatrudnienie,
  • Wykonywanie pracy niezgodnej z posiadanym wykształceniem,
  • Często podejmowanie obowiązków poniżej własnych kompetencji i wykształcenia,
  • Zajmowanie się pracą także poza standardowymi godzinami pracy,
  • Brak możliwości lub ograniczony dostęp do pewnych świadczeń, takich jak emerytura, renta,
  • Słabnąca pozycja w kontekście praw społecznych i politycznych.

Prekariusze bez gwarancji

Przede wszystkim prekariat jest dotknięty brakiem gwarancji odnoszących się do siedmiu obszarów związanych z zatrudnieniem. Podstawowa dotyczy samego rynku pracy: prekariusz na dobrą sprawę nie może być pewny stabilnego zatrudnienia, a co za tym idzie nie może również przewidzieć swojej przyszłości i zabezpieczenia ekonomicznego nie tylko w długim, ale również stosunkowo krótkim ujęciu czasowym. Mierzy się także często z brakiem gwarancji osiągania jakichkolwiek dochodów. Jest to powiązane z brakiem gwarancji pracy: prekariusz nie może być pewny tego, czy będzie rozwijał się w ściśle określonym zawodzie i na konkretnym rynku. Musi także liczyć się z koniecznością przekwalifikowania, które w wielu przypadkach będzie oznaczało pracę niezgodną z jego kompetencjami czy wykształceniem. W samej pracy prekariusze borykają się natomiast z problemami odnoszącymi się między innymi do odpowiednich standardów sanitarnych oraz kwestii bezpieczeństwa. Często mierzą się również z brakiem możliwości rozwoju zawodowego. Ostatnia gwarancja dotyczy natomiast reprezentacji: prekariat często ma utrudniony dostęp chociażby do opieki ze strony związków zawodowych czy należenia do nich.

Kto jest prekariuszem?

Jak widać, prekariat to bardzo rozbudowana i niejednolita grupa. Można do niej zaliczyć przedstawicieli wielu zawodów i tradycyjnie pojmowanych grup społecznych, między innymi:

  • Młodych ludzi z mniejszych ośrodków, którzy borykają się z problemami znalezienia stałego zatrudnienia, problemami komunikacyjnymi,
  • Osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych,
  • Wchodzących na rynek pracy specjalistów, którzy często są zmuszani do korzystania ze staży lub praktyk,
  • Freelancerów, którzy nie mają stałego miejsca zatrudnienia lub nie nawiązują dłuższych relacji ze zleceniodawcami.

Podstawowym wyróżnikiem prekariatu jest wobec tego pewna tymczasowość podejmowanych obowiązków, wynagrodzenie, które nie idzie w parze z ich kompetencjami i potrzebami, a także wykluczenie z istniejącego systemu, związane chociażby z regulowaniem pracy w ramach alternatyw dla tradycyjnego stosunku pracy. Z jednej strony są to umożliwiające redukcję kosztów zatrudnienia umowy cywilnoprawnej, z drugiej również coraz bardziej popularne samozatrudnienie.

Sprawdź oferty kredytów bez zaświadczeń
Dalej

Prekariat wśród innych klas społecznych

Nowoczesny rynek wymaga zupełnie innych metod opisywania rzeczywistości i powiązań gospodarczych czy społecznych. W ramach stworzonego przez Standinga podziału prekariat stanowi jedno z najniższych ogniw, plasując się jedynie ponad lumpenprekariatem (a więc odpowiednikiem marksistowskiego lumpenproletariatu, czyli najniższej, wykluczonej ekonomicznie klasy). Ponad nim znajduje się natomiast salariat (od angielskiego słowa salary, czyli pensja), zrzeszający najczęściej pracowników umysłowych pobierających stabilne wynagrodzenie. Wyżej mieści się grupa profesjoników (doświadczonych pracowników technicznych, mogących liczyć na zdecydowanie wyższe wynagrodzenia i stabilną sytuację), a najwyższa klasa to plutokracja, czyli elita finansowa. Warto mieć jednak świadomość, że to wyłącznie jeden z proponowanych podziałów współczesnego rynku.

Znajdź najlepszy kredyt gotówkowy

miesięcy

Poradniki