Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Zabezpieczona rodzina i biznes na pokolenia, czyli fundacja rodzinna już w Polsce

Dostępne dane wskazują, że w Polsce funkcjonuje blisko milion firm rodzinnych.  Właściciele większości z nich w pewnym momencie decydują się na sukcesję, czyli przekazanie działalności następcom np. dzieciom. By ułatwić ten proces, do polskiego porządku prawnego wprowadzono właśnie instytucję fundacji rodzinnej. Czym jednak jest fundacja rodzinna i jak ją założyć?

Zabezpieczona rodzina i biznes na pokolenia, czyli fundacja rodzinna już w Polsce
Spis treści
więcej Ikona strzałki

Czym jest fundacja rodzinna?

Instytucja fundacji rodzinnej funkcjonuje od dziesięcioleci w wielu krajach zachodnich. W założeniu jest to narzędzie wspomagające bezproblemową sukcesję firmy. Od 22 maja 2023 roku fundację rodzinną można założyć także w Polsce. Wszystko w myśl stosownej ustawy.

(Strona rządowa)

Fundacja rodzinna gromadzi oraz zarządza przekazanym majątkiem. Celem fundacji jest zapewnienie środków finansowych beneficjentom, czyli zwykle osobom bliskim fundatorowi. Zasadniczo majątek fundacji jest odrębny od majątku fundatora.

Co ulega zmianie?

To firmy rodzinne w znacznej mierze są odpowiedzialne za polskie PKB. Do tej przekazywanie przedsiębiorstwa młodszym pokoleniom odbywało się głównie przez darowizny i spadki

Jednakże niejednokrotnie podczas sukcesji firmy pojawiało się sporo problemów i wątpliwości. Problemy wiązały się zwłaszcza z procesami sukcesyjnymi oraz liczbą beneficjentów, w tym tych niepełnoletnich. Właśnie dlatego ustanowiona została ustawa o fundacji rodzinnej. Wprowadza ona zupełnie nowe normy prawne w zakresie sukcesji przedsiębiorstwa. 

Kim może być fundator fundacji rodzinnej?

Poniekąd fundatorem może zostać każda osoba fizyczna, mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Fundacja rodzinna założona w ramach testamentu może mieć wyłącznie jednego założyciela. W pozostałych przypadkach fundatorów może być więcej.

Warunkiem stworzenia fundacji jest utworzenie funduszu założycielskiego o wartości minimum 100 tys. zł. W skład funduszu założycielskiego może wchodzić między innymi mienie, pieniądze oraz papiery wartościowe. 

Kto może zostać beneficjentem fundacji?

Wskazani przez fundatora beneficjenci to przede wszystkim osoby fizyczne. Mogą to być nie tylko członkowie rodziny. Ponadto fundator może też wskazać, by beneficjentami zostały organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego.

Beneficjentem fundacji może zostać także jej fundator.

Beneficjenci mogą wykorzystać majątek i dochody generowane przez fundację rodzinną na kilka sposobów. Środki można przeznaczać zwłaszcza na koszty utrzymania, leczenia i edukacji. Z kolei organizacje pozarządowe będące beneficjentami wykorzystują środki fundacji do realizacji swoich celów statutowych.

Kto zarządza działalnością fundacji rodzinnej?

To fundator określa reguły zarządzania fundacją rodzinną. Ustala on specyfikę oraz cele działania. Stosowne informacje w tym zakresie fundator powinien umieścić w statucie fundacji.

Przykładowo fundator może ustanowić cel nieprzerwanego działania przedsiębiorstwa. Równocześnie fundator może wskazać, że drugim celem fundacji rodzinnej jest zagwarantowanie środków do życia członkom bliskiej rodziny.

(Strona rządowa)

Co istotne fundacja rodzinna ma osobowość prawną. Organami fundacji rodzinnej jest zarząd, rada nadzorcza oraz zgromadzenie beneficjentów. W znacznej mierze prowadzeniem i reprezentowaniem fundacji zajmuje się zarząd. Możliwie, lecz nie obligatoryjne jest też powołanie rady nadzorczej sprawującej nadzór nad zarządem. 

Tymczasem wszyscy beneficjenci będą współtworzyć zgromadzenie beneficjentów. Takie zgromadzenie ma się zbierać między innymi przy zatwierdzaniu sprawozdania finansowego fundacji. 

Jak dopisać firmę do rejestru fundacji rodzinnych?

Chcąc stworzyć fundację, należy złożyć oświadczenie o ustanowieniu fundacji rodzinnej i dokonać wpisu w odpowiednim rejestrze. Procedury są następujące:

  1. Na początku fundator składa oświadczenie o założeniu fundacji. Oświadczenie należy złożyć w testamencie lub w formie aktu założycielskiego.

  2. Następnie trzeba określić statut fundacji rodzinnej. Taki dokument określa zasady działania fundacji.

  3. W tym momencie następuje przekazanie majątku na fundusz założycielski.

  4. Teraz ustala się organy fundacji rodzinnej.

  5. Na końcu należy wpisać fundację do sądowego rejestru.

Podmiotem odpowiedzialnym za administrowanie rejestrem fundacji rodzinnych jest Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Rejestr jest jawny.

Powstanie fundacji rodzinnej odbywa się na podstawie testamentu lub aktu notarialnego.

Co powinien zawierać statut fundacji rodzinnej?

W myśl ustawy o fundacji rodzinnej fundacja działa zgodnie z postanowieniami statutu. W statusie określa się zwłaszcza:

  • Precyzyjny cel działania fundacji;

  • Nazwę, z zasady fundacja rodzinna może przyjąć dowolną nazwę;

  • Czas trwania fundacji. Fundacja może zostać założona na czas określony lub nieokreślony.

  • Wysokość funduszu założycielskiego;

  • Siedzibę, która powinna znajdować się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

  • Listę beneficjentów wraz z przysługującymi im uprawnieniami.

Obowiązek przygotowania statusu spoczywa na fundatorze.

Jaka jest idea instytucji fundacji rodzinnej?

Inicjatorem instytucji fundacji rodzinnej jest Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Nadrzędnym celem jest tu usprawnienie otoczenia prawnego pod kątem sukcesji firmy. Fundacje rodzinne mają zwiększyć transparentność zasad zarządzania firmą w perspektywie dłuższej niż jedno pokolenie.

Skorzystać mają na tym nie tylko same firmy, ale i udziałowcy i pracownicy. Zakłada się, że fundacja rodzinna będzie też sprzyjać przedsiębiorczości i rozwojowi gospodarczemu w całym kraju. 

Ogólna idea fundacji rodzinnej zakłada odseparowanie biznesu od życia rodzinnego. Dlatego też wskazany majątek staje się własnością fundacji rodzinnej. Samą fundację można traktować jako swego rodzaju skarbiec rodziny.

Z jeden strony celem fundacji rodzinnej jest realizacja celów fundatora i dalsze prowadzenie biznesu zgodnie z jego wizją. Z drugiej strony fundacja ma gwarantować bezpieczeństwo finansowe beneficjentom. Co istotne bezpieczeństwo finansowe ma być zapewnione także wobec beneficjentów, którzy nie wyrażają chęci na czynny udział w prowadzeniu przedsiębiorstwa.

Fundacja rodzinna a zachowek

Wprowadzenie fundacji rodzinnej zmienia niektóry zasady ustalania zachowku. Uogólniając, staną się one elastyczniejsze. W niektórych przypadkach możliwe będzie obniżenie,  odroczenie lub rozłożenie na raty zachowku.
(Strona rządowa)
Szczególnie istotne jest to, że beneficjent uprawniony równocześnie do zachowku może otrzymać wyłącznie jedno z tych świadczeń. Należy tu podkreślić, iż fundacja rodzinna stanowi odrębny podmiot prawny. Stąd majątek fundacji nie jest częścią masy spadkowej po spadkodawcy, tj. założycielu danej fundacji.

Podatki a fundacje rodzinne

Z zasady przy opodatkowaniu fundacji rodzinnych brane są pod uwagę związki rodzinne na linii fundator i beneficjent. Samo założenie fundacji rodzinnej i przekazanie na jej rzecz majątku nie powoduje naliczenia żadnego podatku PCC czy CIT.

Nieco inaczej wygląda opodatkowanie w kwestii beneficjentów otrzymujących środki z fundacji. Osoby fizyczne będące podatnikami PIT mogą zostać zwolnione z takiego podatku. Tak jest w przypadku fundatora oraz jego najbliższej rodziny, w tym małżonków, rodzeństwa i dzieci. Inni beneficjenci są zobligowani do uiszczenia podatku PIT w wysokości 15%.

Na samą fundację jest nałożony obowiązek podatkowy w chwili przekazywania środków beneficjentom. Jest to CIT w wysokości 15%. Z kolei organizacje pozarządowe będące beneficjentami fundacji rodzinnej opłacają podatek na dotychczasowych zasadach.

Jak fundacja rodzinna działa w praktyce?

Od lat instytucja fundacji rodzinnej funkcjonuje w Szwecji, Niemczech, Szwajcarii, Austrii czy Liechtensteinie. Polskie przepisy bazują na rozwiązaniach wykorzystywanych już we właśnie tych krajach.

Za przykład można podać fundację rodziny Wallenbergów związanej z takimi markami jak Electrolux oraz Ericsson. Fundacja jest też prowadzona przez rodzinę Oetker, czyli twórców marki Dr Oetker. 

Szczególny przypadek dotyczy przedsiębiorstwa Rolex. Jej właścicielem jest Hans Wilsdorf Foundation, czyli fundacja rodzinna założyciela firmy. Można powiedzieć, że ta marka przetrwała na rynku i osiągnęła wielki sukces w znacznej mierze dlatego, że skorzystała z instytucji fundacji rodzinnej.

Jakie zalety ma fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna pozwala przedsiębiorcy wycofać się z aktywnego prowadzenia biznesu bez pozbawiania go dochodów. Do zalet tego rozwiązania należy także:

  • Finansowe zabezpieczenie bliskich osób;

  • Zwiększenie efektywności zarządzania majątkiem;

  • Większa ochrona majątku;

  • Ustalenie planu strategii sukcesji przedsiębiorstwa z wyprzedzeniem;

  • Odroczenie podatku. Ten naliczany jest dopiero w momencie dokonania świadczenia na rzecz beneficjenta.

Z założenia fundacja rodzinna ma też być narzędziem do rozdzielenia spraw biznesowych od spraw rodzinnych. Ma to usprawnić sukcesję firmy i zminimalizować ryzyko pojawienia się konfliktów.

Co należy do ograniczeń fundacji rodzinnej?

Trzeba podkreślić, że celem fundacji rodzinnej nie jest prowadzenie działalności gospodarczej. Od tej zasady pojawia się tylko kilka wyjątków. W niektórych przypadkach fundacja rodzinna może bowiem prowadzić aktywność między innymi w zakresie obrotu majątkiem, najmu nieruchomości czy udzielaniu pożyczek.

Innymi słowy, fundacja nie może prowadzić standardowej działalności gospodarczej. Jednocześnie jednak do pewnego stopnia może prowadzić działania mające na celu powiększenie zgromadzonego już majątku. Należy też pamiętać, że prowadzenie fundacji to również obowiązki. Wśród nich pojawia się przygotowanie sprawozdań finansowych.

Sprawdź również: Prowadzenie działalności gospodarczej w Polsce

Czy wprowadzenie instytucji fundacji rodzinnej to dobry pomysł?

Ustawa o fundacji rodzinnej zaczyna obowiązywać w 2023 roku. Sama instytucja fundacji rodzinnej ma charakter długoterminowy. Można ją określić swego rodzaju formą umowy międzypokoleniowej. Stąd dopiero po czasie będzie można ocenić, czy fundacja rodzinna faktycznie usprawniła proces sukcesji działalności gospodarczej. 

Niemniej wielu przedsiębiorców już dziś wiąże z fundacją rodzinną spore nadzieje. To rozwiązanie sprawdziło się już w wielu krajach zachodnich. Prace nad wprowadzeniem fundacji rodzinnej w Polsce trwały kilka lat i obejmowały szereg konsultacji społecznych. Stąd jest prawdopodobne, że fundacja rodzinna faktycznie okaże się przydatnym narzędziem.

Kiedy warto założyć fundację rodzinną?

Zapisy ustawy o fundacji rodzinnej brzmią zachęcająco dla wielu polskich firm rodzinnych planujących sukcesję. Potencjalnie fundacja rodzinna może przynieść szereg korzyści dla długoterminowego funkcjonowania firmy oraz zapewniania bezpieczeństwa finansowego całej rodzinie. 

Warunki założenia fundacji są relatywnie łatwe do spełnienia. Minimalny kapitał w wysokości 100 tys. zł nie powinien stanowić dużej przeszkody dla wielu przedsiębiorców. Stworzenie fundacji i wpisanie jej do rejestru fundacji rodzinnych jest relatywnie proste. Sposób i poziom opodatkowania również prezentują się zachęcająco.

Obecnie do założenia fundacji rodzinnej zniechęcać może niepewność funkcjonowania tego rozwiązania w praktyce. W Polsce jest to przecież coś zupełnie nowego. Prawdopodobnie jednak z upływem czasu fundacje rodzinne staną się coraz powszechniejsze.

Sprawdź również: Ranking kont firmowych

Poradniki