zasada domniemania niewinności

Jak obecne wymagania ZUS (by przedsiębiorca wykazywał swą niewinność), ma się do jednej z podstawowych zasad procesowych jaką jest zasada domniemania niewinności? Zasada ta - sięgająca swymi korzeniami do prawa rzymskiego - znalazła odzwierciedlenie w art. 42 ust.3 Konstytucji, gdzie wskazano, że: "każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu". Założeniem tej zasady jest domniemanie uczciwości każdego obywatela, chyba że dowiedziona zostanie jego nieuczciwość. Domniemanie niewinności zmusza niejako oskarżyciela do poszukiwania i przedstawienia dowodów świadczących o winie konkretnej osoby, co w konsekwencji chroni niewinnego przed skazaniem.
Znalazło to odzwierciedlenie w orzecznictwie. Według zasad obowiązującej procedury karnej "(...) to nie oskarżony musi udowodnić swoją niewinność, lecz oskarżyciel udowodnić winę oskarżonego. Przy czym udowodnić, tzn. wykazać w sposób nie budzący wątpliwości wiarygodnymi dowodami - bezpośrednimi lub pośrednimi; te ostatnie w postaci tzw. poszlak mogą być uznane za pełnowartościowy dowód winy oskarżonego jedynie wtedy, gdy zespół tych poszlak pozwala na ustalenie jednej logicznej wersji zdarzenia, wykluczającej możliwość jakiejkolwiek innej wersji".
O doniosłości tej zasady świadczy chociażby uregulowanie jej w międzynarodowych aktach prawnych, które w podobny sposób ujmują omawiane zagadnienie. Wspomniane regulacje znajdziemy między innymi:
- art. 6 ust.2 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2.
- art. 14 ust.2 Międzynarodowego Paktu Praw Politycznych i Obywatelskich otwarty do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r.
Omawiana zasada stała się również przedmiotem rezolucji przyjętej na XII Kongresie Prawa Karnego w Hamburgu w 1979 roku. Uznano wówczas, iż domniemanie niewinności jest podstawową zasadą prawa karnego, przejawiająca się w tym, że:
- nikt nie może zostać skazany lub formalnie uznany za winnego, póki przeciwko niemu nie zostanie przeprowadzone zgodnie z ustawą postępowanie sądowe,
- w stosunku do takiej osoby nie można orzec kary lub równorzędnej sankcji, dopóki jej wina nie zostanie udowodniona zgodnie z ustawą,
- od nikogo nie można wymagać, aby udowadniał swoją niewinność,
- w razie wątpliwości ostateczne rozstrzygnięcie musi zapaść na korzyść oskarżonego.
W orzecznictwie strasburskim przyjmuje się, że domniemanie niewinności chroni oskarżonego zarówno w fazie postępowań poprzedzających, postępowania sądowego aż do zakończenia postępowania odwoławczego.
Zasada domniemania niewinności jako domniemanie prawne wzruszalne (praesumptio iuris tantu) pozostaje w ścisłym związku z regułą in dubio pro reo – ujętą w art. 5 § 2 kpk – oznaczającą, iż "nie dające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego".
Adresatem normy wyrażonej w art. 5 § 1 kpk, w której swój wyraz znalazła zasada domniemania niewinności, są przede wszystkim organy prowadzące postępowanie, a więc np. policja, prokurator, sąd. Jednakże z faktu zamieszczenia zasady domniemania niewinności w art. 42 ust.3 Konstytucji płynie szersza emanacja tego przepisu, nie ograniczająca się tylko do organów procesowych, lecz również na inne podmioty. W wyniku tego konsekwencje zasady domniemania niewinności rozciągają się na aspekt procesowy i pozaprocesowy.