W roku 1998 Rosja była na ustach ekonomistów oraz polityków całego świata. Ogłoszenie bankructwa i olbrzymi kryzys dotknął zarówno gospodarki wielu państw (w tym również i polską), jak i inwestorów indywidualnych oraz instytucjonalnych (z funduszem LTCM na czele). Raptem dziesięć lat później Rosja traktowana jest jako równorzędny partner gospodarczy i równocześnie postrzegana jako jeden z najważniejszych rynków wschodzących (tworząc razem z Brazylią, Indiami oraz Chinami grupę określaną jako BRIC). Jej stolica natomiast z brzydkiego kaczątka przerodzić ma się w pięknego łabędzia stając się w najbliższych latach jednym ze światowych centrów finansowych.
Rosja jest zdecydowanie największym powierzchniowo krajem Eurazji. Niemniej jednak, głównie ze względu na warunki klimatyczne panujące w azjatyckiej części państwa, jest relatywnie nisko zaludnionym. Dysproporcje są bardzo duże – od blisko stu osób na km2 w części europejskiej do poniżej 2 osób na km2 na północy i wschodzie. Co ciekawe, mimo, iż liczebnością przeważają Rosjanie, kraj ten zamieszkuje ponad setka różnych narodowości. Jedną z głównych bolączek Rosjan są kwestie związane z przyrostem naturalnym – w ostatnich dwóch dekadach odnotowany został jego wyraźny spadek. Państwo rosyjskie jest państwem federacyjnym. Na czele stoi prezydent wybierany na 4-letnią kadencję, który posiada szerokie kompetencje w ramach władzy zarówno wykonawczej, jak i ustawodawczej. Właściwym ciałem ustawodawczym jest parlament składający się z Rady Federacji oraz Dumy Państwowej (odpowiednio izba wyższa oraz niższa). W maju br. prezydentem obrany został Dmitrij Miedwiediew; jego poprzednik Władimir Putin stanął w niedługi czas później na czele rządu (powołany przez prezydenta po uzgodnieniu z Dumą Państwową).
Okres sprawowania władzy przez Władimira Putina-prezydenta dość zgodnie traktowany jest przez obserwatorów jako okres przyspieszenia gospodarczego i politycznej stabilizacji (rezultatem są ciągle bardzo wysokie notowania wyżej wymienionego w badaniach opinii publicznej). Niewątpliwie rządy Putina pozostają w kontraście z rządami Borysa Jelcyna. Ten ostatni w czasie swoich kadencji pozostawał w regularnym konflikcie z obiema izbami parlamentu, co uniemożliwiało sprawne przeprowadzenie potrzebnych reform, a również przyczyniło się do rozprzestrzenienia się korupcji oraz osłabienia się centralnego ośrodka władzy na rzecz poszczególnych federacji.
Okres rządów Putina, który posiadał bardzo silne poparcie polityczne w parlamencie, charakteryzował się zintensyfikowaniem reform, zarówno socjalnych, jak i fiskalnych. W okresie jego prezydentury nastąpiło uproszczenie i obniżenie podatków. Od 2001 roku obowiązuje podatek liniowy na poziomie 13 procent.
Okres stabilnych rządów Władimira Putina poprzedził burzliwy okres lat 90-tych. Rosja, podobnie jak pozostałe kraje dawnego ZSRR, odnotowała w trakcie transformacji ustrojowej zdecydowany spadek produkcji. W latach 1990-98 wartość PKB zmalała niemal o połowę. Co więcej sierpień roku 1998 przyniósł jeden z największych finansowych kryzysów końca XX wieku, w rezultacie którego nastąpił olbrzymi odpływ kapitału zagranicznego, a wiarygodność Rosji wystawiona została na olbrzymią próbę.
Ostatnia dekada pokazuje niemniej jednak Rosję w nowym świetle. Kraj ten jest jednym z największych producentów surowców energetycznych. Rosnące od długiego czasu ceny ropy naftowej i gazu ziemnego przyczyniły się w dużej mierze do wejścia Rosji na ścieżkę szybkiego rozwoju gospodarczego. Wzrost PKB w ostatnich latach oscylował w granicach ponad 6 procent (w roku 2007 było to nawet 8,1 procent). Swoją rolę odegrały również wprowadzone w pewnym stopniu reformy gospodarcze, a także fakt, iż Rosja z biegiem lat zaczęła być ponownie traktowana jako partner stabilny i wiarygodny.
Istotną rolę odegrała kwestia kursu walutowego. Jednostką monetarną w Rosji jest rubel. Przeprowadzona w 1998 roku dewaluacja rubla przyczyniła się do znaczącej poprawy sytuacji eksporterów. Dopiero od kilku lat następuje odwrócenie sytuacji – dość silna aprecjacja waluty coraz bardziej uderza w rosyjskich producentów. Obecnie wartość przeliczeniowa wynosi niecałe 25 rubli za dolara amerykańskiego.
Podstawowymi towarami eksportowymi są ropa naftowa, gaz ziemny, węgiel, metale szlachetne i kolorowe. Jak wspomniane było już wcześniej wzrosty cen wyżej wymienionych mają istotny wpływ na tempo wzrostu gospodarczego rosyjskiej gospodarki. Wpływ ten nie może być jednak decydujący w długim okresie, pozytywną więc charakterystyką rosyjskiej gospodarki w ostatnich latach jest znaczący wzrost popytu wewnętrznego, który również w dużym stopniu pobudził krajowy przemysł.
Pomimo wyraźnego wzrostu gospodarczego i zadowolenia ogółu społeczeństwa z polityki (również gospodarczej) prowadzonej w ostatnich latach, Rosja nadal musi stawiać czoło wielu problemom. Istotnym hamulcem szybkiego rozwoju jest brak wykwalifikowanych kadr w wielu gałęziach gospodarki. Czarno prezentują się statystyki demograficzne i dane na temat stanu zdrowia i oczekiwanej długości życia (naczelnym problemem jest alkoholizm). Często podkreślaną kwestią jest również fakt zbyt silnych tendencji do kontroli przez państwo i aparat biurokratyczny wielu sfer gospodarki i życia społecznego. W długiej perspektywie zagrożeniem może stać się również zbyt silne oparcie gospodarki na eksporcie surowców energetycznych. Problem pojawi się w przypadku potencjalnego załamania cen głównych towarów eksportowych Rosji. Wyjściem naprzeciw było utworzenie na początku 2004 roku specjalnego funduszu stabilizacyjnego. Wpływy do niego pochodzą z podatku od dochodów z eksportu ropy naftowej. Jego głównym celem jest przeciwdziałanie w przyszłości ewentualnym drastycznym spadkom ceny tego surowca (podobny fundusz funkcjonuje w Norwegii).
Jak przystało na kraj z gospodarką opartą na surowcach Rosja charakteryzuje się zdecydowanie dodatnim bilansem handlowym – w kwietniu br. jego wartość z poprzedzających 12 miesięcy wyniosła niemal +160 miliardów dolarów. Również bilans obrotów bieżących zamyka się na bardzo wyraźnym plusie.
Spośród sześciu aktywnie działających giełd papierów wartościowych w Rosji największe znaczenie mają moskiewskie MICEX (Moscow Interbank Currency Exchange Stock Exchange) oraz RTS (Russian Trading System Stock Exchange). Ta pierwsza obejmuje aż 90 procent rynku kapitałowego, na drugiej natomiast rozliczenia dokonywane są nie w rublach lecz dolarach. Co więcej na giełdzie RTS silną pozycję zajmują instrumenty pochodne. Na rosyjskich parkietach notowane są głównie przedsiębiorstwa z branży energetycznej. Tym samym kursy akcji koncernów paliwowych mają zdecydowany wpływ na zachowanie rosyjskich indeksów giełdowych.
Kapitalizacja spółek na wiodących giełdach rosyjskich szacowana jest na 1,5 biliona dolarów, co stanowi trzydziestą część kapitalizacji ogółu giełd światowych. Od początku bieżącego stulecia widoczny jest gwałtowny wzrost tej wartości – w roku 2000 bowiem kapitalizacja wynosiła „jedyne” 100 miliardów dolarów. Obecny rok nie przyniósł póki co dobrych wyników – po półroczu wartość indeksu giełdy RTS oscylował w pobliżu wartości z początku roku. Od sierpnia br. w Rosji wprowadzono bardzo wysokie cła na eksport ropy naftowej, co niewątpliwie uderzy w rosyjskich producentów, co również przełoży się na sytuację na giełdzie i może stanowić istotne zagrożenie dla jej szybkiego rozwoju. Problemem jest też nerwowa sytuacja polityczna – konflikt z Gruzją spowodował dość znaczące spadki zarówno na giełdzie RTS, jak i MICEX.
Inwestycje na rynku rosyjskim są jak widać obciążone potencjalnie wysokim ryzykiem. Niemniej jednak szybki rozrost rynku kapitałowego i całkiem realna perspektywa, iż będzie on jednym z wiodących przyciąga coraz bardziej liczne fundusze inwestycyjne. Również w Polsce możliwe do zakupienia są jednostki uczestnictwa kilku funduszy, które zaangażowane są na rynku rosyjskim.
Gospodarka Rosji przeżywa obecnie swoje pięć minut. Coroczny wzrost PKB na poziomie 7 procent jest powodem do zadowolenia. Niemniej jednak prawdą jest, iż wzrost ten mógłby być jeszcze wyższy. Przyszłość uzależniona jest od tempa reform gospodarczego i tego jaką koncepcję rozwoju kraju przyjmą rządzący. Jeśli wypełnią się słowa prezydenta Miedwiediewa o stworzeniu w Rosji silnego, atrakcyjnego dla inwestorów centrum finansów, a gospodarka nie będzie w tak dużym stopniu uzależniona od cen ropy, przyszłość ta zapowiada się obiecująco.
Redakcja serwisu
www.InwestycjeAlternatywne.pl
Źródło:
