Polska A i Polska B - rzeczywistość czy mit polskiej gospodarki?

Piękna nasza Polska cała... i każdy się zgodzi, że po obu stronach Wisły. Dlaczego więc historycznie zakorzeniony w świadomości podział jest postrzegany jako wartościowanie? I czy A jest lepsze niż B? Alfabetyczna nomenklatura nie powinna być wartościująca, bo zarówno A, B, Ó czy Z swoje miejsce w abecadle znajdują. Ale… zawsze jest jakieś ale, i w ostatnim czasie obserwowaliśmy to po raz kolejny, tradycyjny podział zaznaczył się na mapie. Czy A znaczy Aktywność a B Bierność? Przeciwko takiemu podejściu zdecydowanie opowiadają się mieszkańcy Polski wschodniej, ubieranie jej w zaściankowe buty prowincjonalizmu ekonomicznego nie prowadzi do niczego dobrego, wszak równomierny rozwój regionów jest jednym z najważniejszych priorytetów UE.

Lublin i Zielona Góra znajdują się w odległych krańcach kraju po obu stronach „barykady” wiślanej i ciekawa jest kwestia jak to się przekłada na funkcjonowanie gospodarki obu regionów, które znacznie się od siebie różnią. Materiał do analizy porównawczej jest bardzo obszerny i nie w sposób w jednym artykule objąć tak szerokiej tematyki, można zaznaczyć przede wszystkim to, co dla rozwoju regionalnego jest być może najważniejsze czyli poziom i strukturę innowacyjności przedsiębiorstw oraz prognozy rozwoju regionów. I tu na początku warto podkreslić podobieństwo między województwami: lubelskim i lubuskim, podobieństwo nie tylko z nazwy. W obu regionach zakończone zostały w 2010 r. projekty badawcze z cyklu analiz gospodarczych współfinansowane przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Można więc śmiało wnioskować, że władzom obu województw w równym stopniu leży na sercu rozwój potencjału regionu i poprawa jakości życia mieszkańców, która idzie za wzrostem przedsiębiorczości a tym samym atrakcyjności lokalnego środowiska.

W czasie realizacji w.w projektów strukturalnych Instytut badawczy ASM – Centrum Badań i Analiz Rynku przeprowadził w obu województwach analizę danych zastanych oraz badania ilościowe i jakościowe wśród przedsiębiorstw regionów.

Badacze ASMu przeanalizowali dane wtórne nt. gospodarki obu regionów (BDR, www.stat.gov.pl) i jeśli chodzi o ranking województw to lubuskie znajduje się na 8-mym miejscu w kraju (PKB per capita [2007 r.]: 27 350 zł) a lubelskie na 15-tym (PKB per capita [2007 r.]: 20 913 zł;). Widmo „Ściany wschodniej” straszy w tym rankingu ale jeśli chodzi o wartość dodaną to w lubuskim stanowi ona 2,4% wartości dodanej wytworzonej w skali gospodarki narodowej (14 miejsce w rankingu województw) a w lubelskim 4%, co daje województwu miejsce 10. Stereotypy postrzegania wschodniej i zachodniej części Polski zawodzą więc w tym przypadku.

Czy mały PKB lubelskiego oznacza, że przedsiębiorstwa regionu zostają w tyle za częścią zachodnią kraju i są mniej konkurencyjne czy nowoczesne? Dysproporcje między województwami nie mogą wynikać ze struktury przedsiębiorstw, w obu najwięcej przedsiębiorstw należy do Sekcji G (handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, motocykli oraz artykułów użytku osobistego i domowego) w lubelskim 32,8% badanych przedsiębiorstw a w lubuskim 29,7%.

Czy zatem przedsiębiorstwa lubelskiego funkcjonują w przestarzały sposób? Badania temu przeczą dostarczając informacji nt. wprowadzania innowacji w firmach, wynika z nich, że w ciągu 3 lat objętych badaniem (2006-2008) w województwie lubelskim 35,6% przedsiębiorstw wprowadziło innowacje, w województwie lubuskim natomiast 27,4%. Oznacza to, że w ostatnich latach Lubelszczyzna postawiła na rozwój w większym stopniu niż region lubuski. Jeśli chodzi o plany wprowadzania działań innowacyjnych w przedsiębiorstwach to ich wyniki nie różnią się zbytnio ale też są z korzyścią dla lubelskiego. W województwie lubelskim działania innowacyjne planuje 38,8% przedsiębiorców, a w lubuskim 32,8%. Jeśli chodzi o samą strukturę planowanych innowacji to wygląda ona następująco:

Tab.1 Struktura planowanych działań innowacyjnych w województwach: lubelskim i lubuskim.

Zaobserwowana struktura wykazuje nieznaczne różnice, nie można by po nich poznać, z której części Polski pochodzą. W obu województwach próba badawcza dla badań ilościowych wynosiła 1200 przedsiębiorstw i w obu poziom innowacyjności jest podobny i dość niski. Ale różnica w rankingu musi z czegoś wynikać. Czy chodzi o atmosferę sprzyjającą bądź niesprzyjającą biznesowi?

Pełne zaplecze organizacyjne dla spotkań biznesowych zapewniają oba centra województw. W hotelach mogliśmy obserwować profesjonalizm podczas organizacji konferencji prezentujących wyniki projektów: „Aktualny i przyszły profil gospodarczy województwa lubelskiego” i „Aktualny i przyszły profil gospodarczy województwa lubuskiego”. Promocja tego co jest specyfiką danego województwa jest właściwym kierunkiem kształtowania podejścia do gospodarki i zmian. Celem jest równanie w górę. W każdym z badanych województw inne przestrzenie gospodarki tego wymagają. Najbardziej prawdopodobną przyczyną różnic są kwestie demograficzne rzutujące na stan gospodarki.

Wg danych GUS pogłębia się dysproporcja między województwem lubelskim a średnią krajową jeśli chodzi o tempo wzrostu wydajności pracy, szczególnie w rolnictwie. W województwie lubuskim zaś stopa bezrobocia jest wysoka a udział sektora usługowego w strukturze wartości dodanej jest nieco niższy niż średnio w kraju. W obu województwach różna jest struktura zatrudnienia, co widać na rysunku 1.

Rys.1. Udział pracujących (w %) w wielkich grupach zawodowych uznawanych za nośnik GOW w ogóle pracujących według województw w 2008 roku

Lubuskie prezentuje poziom najwyższy w Polsce, lubelskie jeden z najniższych.

Prognoza demograficzna dla województwa lubelskiego na lata 2008-2013 wskazuje na spadek liczby mieszkańców województwa do około 2,121 miliona osób na koniec 2013 roku. Prognoza demograficzna dla Polski zakłada w badanym okresie również spadek liczby ludności. Prognozowany w województwie lubelskim spadek liczby ludności oraz mniej korzystna z punktu widzenia rynku pracy niż w Polsce struktura demograficzna ludności według wieku (mniejszy udział ludności w wieku produkcyjnym) pozwalają sądzić o negatywnym wpływie procesów demograficznych na sytuację społeczno-gospodarczą regionu.

Prognozowany w województwie lubuskim nieznaczny wzrost liczby ludności oraz korzystniejsza z punktu widzenia rynku pracy niż w Polsce struktura demograficzna ludności według wieku pozwalają sądzić o pozytywnym wpływie procesów demograficznych na sytuację społeczno-gospodarczą regionu. Zgodnie z realizacją scenariusza bazowego liczba pracujących wzrośnie w latach 2010-2013 o około 30 tysięcy osób i osiągnie w 2013 roku poziom 478 tysięcy osób.

Szczególnie istotną dla przyszłego rozwoju kwestią jest prognozowanie i odpowiednie kształtowanie profilu specjalizacyjnego regionów, województwa: lubelskie i lubuskie różnią się nim. Analiza zmian udziału w gospodarce oraz zainteresowania systemami jakości oraz innowacjami pozwoliła na wskazanie sekcji gospodarki, które można uznać za motory konkurencyjnego, innowacyjnego rozwoju gospodarczego regionów w przyszłości. W województwie lubuskim są to: przetwórstwo przemysłowe, budownictwo oraz hotele i restauracje, w województwie lubelskim zaś edukacja i budownictwo. I zarówno jeden, jak i drugi region może skorzystać z pozytywnych w tych obszarach perspektyw, nie sugerując się innymi województwami Polski i ich specyfiką. To co dobre dla jednych nie musi sprawdzać się u innych. Rozwój budownictwa jest korzystny dla obu województw, ciekawe jaki będzie rozwój sytuacji gospodarczej w obu regionach w perspektywie czasu. Z pewnością ASM, którego specjalizacją jest rynek budowlany nie pozostawi tej kwestii niezbadanej.

Życząc obu województwom sukcesów w prowadzeniu tych „motorów” i przełamywania stereotypów myślowych o polskiej gospodarce zachęcamy do zapoznania się ze szczegółowymi wynikami badań jakościowych i ilościowych na ogólnodostępnych, internetowych stronach projektów: www.analizygospodarcze.org.pl/lubelskie i www.analizygospodarcze.org.pl/lubuskie, jak również z innymi przykładami pracy badawczej ASM na: www.asm-poland.com.pl.