Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Pożyczka od rodziny: o czym należy pamiętać? Pożyczka w rodzinie

Pożyczanie pieniędzy w rodzinie to bardzo częsta sytuacja, która jednak nie zawsze znajduje formalne uregulowanie. Warto dowiedzieć się, jak fiskus interpretuje pożyczki od rodziny i co należy zrobić, aby nie martwić się o potencjalne konsekwencje.

Spis treści
więcej Ikona strzałki

Pożyczanie pieniędzy, ale również innych dóbr, jest jedną z najpowszechniejszych czynności, z którą mamy do czynienia bardzo często w swoim finansowym życiu. Oczywiście nie mamy z nim do czynienia wyłącznie wtedy, kiedy decydujemy się na wzięcie kredytu lub podpisanie umowy  pożyczki w banku, lub firmie spoza sektora bankowego. 

Bardzo często decydujemy się również na pożyczki od rodziny albo innych bliskich sobie osób. Zazwyczaj decydujące znaczenie odgrywa wówczas zaufanie: pożyczkodawca nie ma potrzeby weryfikowania pożyczkobiorcy, a w większości przypadków oczekuje przy tym zwrotu takiej samej sumy, niepowiększonej o odsetki. Koniec końców – przynajmniej teoretycznie – nikt nie zyskuje ani nikt nie traci. Nieco inaczej na tę kwestię spogląda jednak urząd skarbowy. Pożyczka w rodzinie może wiązać się z pewnymi problemami, dlatego warto przyjrzeć się oczekiwaniom fiskusa i czy w takich przypadkach nie powstaje obowiązek podatkowy.

(fot. Wiola Wiaderek / Shutterstock)

Pożyczka od rodziny a PCC

W standardowej sytuacji pożyczkobiorca powinien zapłacić podatek od czynności cywilnoprawnych, regulowany przez ustawę z dnia 9 września 2020 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych. Standardowa stawka tego podatku wynosi 0,5% podstawy. Należy mieć jednak świadomość, że z takim opodatkowaniem wiążą się wyłącznie pożyczki zgłoszone we właściwym terminie do urzędu skarbowego. W przeciwnym wypadku, jeżeli dojdzie do kontroli, zastosowana zostanie stawka sankcyjna, wynosząca aż 20% podstawy, czyli np. kwoty pożyczki.

Pożyczka od rodziny prezentuje się jednak nieco inaczej. Decydująca jest przy tym kwota pożyczki oraz stopień pokrewieństwa łączący pożyczkodawcę i pożyczkobiorcę. Możliwe jest także uzyskanie zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych. Od wysokości pożyczki w rodzinie zależne będzie także to, czy będzie trzeba ją zgłosić do urzędu skarbowego.

Grupa podatkowa a pożyczka w rodzinie

Oczywiście samo pojęcie rodziny jest dosyć szerokie. Z jednej strony należą do niej najbliższe osoby, takie jak małżonkowie, rodzeństwo, wstępni, zstępni, teściowie czy małżonkowie zstępnych. Z drugiej strony pożyczka od rodziny może występować jednak również pomiędzy podatnikami, którzy nie są tak blisko spokrewnieni, dotyczy to, chociażby kuzynostwa. Kluczowe znaczenie w kontekście pożyczki w rodzinie odgrywać będzie, do której grupy podatkowej należą osoby zawierające umowę pożyczki.

  • W I grupie podatkowej (małżonkowie, wstępni, zstępni, rodzeństwo, pasierb, synowa, zięć, macocha, ojczym, teściowe) kwota wolna od podatku PCC w przypadku pożyczki w rodzinie wynosi 9637 zł. Oznacza to, że od pożyczki do takiej wysokości nie trzeba opłacać podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie trzeba również zgłaszać ich do urzędu skarbowego. Jeżeli kwota pożyczki będzie od niej wyższa, nadal można skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku (takiej możliwości nie ma jedynie, jeśli umowa pożyczki dotyczy teściów, synowej lub zięcia). W tym celu należy jednak złożyć stosowną deklarację PCC-3 w urzędzie skarbowym oraz udokumentować udzielenie pożyczki. 

  • Poza I grupą podatkową konieczne stanie się złożenie druku PCC-3 w ciągu 14 dni od uzyskania pożyczki oraz trzeba będzie zapłacić podatek PCC ze stawką 0,5%.

Co ważne: kwota 9637 zł nie dotyczy pojedynczej pożyczki, ale łącznej sumy pożyczek udzielanych w tej grupie konkretnemu podatnikowi w ciągu 5 lat. Jeżeli wobec tego podatnik otrzymał kilka pożyczek od rodziny na łączną kwotę wyższą od 9637 zł, powinien zgłosić ten fakt urzędowi skarbowemu.

Pożyczka od rodziców: czy zapłacę podatek?

Bez wątpienia największą popularnością cieszy się pożyczka od rodziców. Jak widać, w sytuacji takiej pożyczki w rodzinie podatnik może skorzystać ze zwolnienia z PCC. Nadal trzeba jednak pamiętać o pewnych obowiązkach względem fiskusa:

  • Jeżeli wysokość pożyczek otrzymanych w ostatnich pięciu latach nie przekracza kwoty 9637 zł, nie będzie konieczne informowanie o tym fakcie urzędu skarbowego.

  • Jeżeli pożyczki w rodzinie w pierwszej grupie podatkowej przekroczyły kwotę 9637 zł, należy złożyć odpowiednią deklarację w ciągu 14 dni.

Przykładowo: podatnik otrzymujący pierwszą pożyczkę od rodziców w wysokości 9000 zł nie musi podejmować żadnych działań. Jeżeli kwota pożyczki wyniosła 10.000 zł, powinien poinformować o tym fakcie urząd skarbowy. Zaniechanie tego obowiązku może słono kosztować. W przypadku kontroli zastosowana zostanie stawka sankcyjna, wynosząca 20%, a więc konieczne stanie się odprowadzenie aż 2.000 zł podatku. Warto zawczasu więc zabezpieczyć się, by potem nie musieć płacić podatku. 

Umowa pożyczki w rodzinie: czy jest konieczna?

Standardowo pożyczki kojarzą się ze sformalizowaną procedurą, której najważniejszym elementem jest umowa pożyczki. Praktyka pokazuje jednak, że zwykle pożyczki w rodzinie nie przybierają ustrukturyzowanej formy. Umowa taka nie musi być przygotowywana w formie aktu notarialnego, jednak zgodnie z prawem umowa pożyczki w rodzinie powinna zostać sporządzona, jeżeli jej wartość przekracza 1000 zł, przy niższych sumach jest to natomiast fakultatywne i może przybrać to postać ustną. Sama umowa może być natomiast bardzo prosta i zawierać najważniejsze informacje, takie jak:

  • Datę i miejsce zawarcia umowy, 

  • dane pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy spisane z dowodów osobistych lub paszportów, 

  • wielkość pożyczonej kwoty,

  • termin zwrotu pożyczki,

  • odsetki od dnia zawarcia umowy, 

  • odsetki karne w przypadku braku zwrotu pożyczki, 

  • zaznaczenie, że wszelkie zmiany muszą mieć formę pisemną, a dodatkowe koszty ponosi pożyczkobiorca i

  • podpisy każdej ze stron. 

Poza formalnym wymiarem dokument ten będzie stanowił psychologiczne znaczenie dla pożyczkobiorcy na temat upływającego terminu pożyczki. Sam wzór umowy pożyczki z łatwością znajdziemy w internecie za darmo. 

Oprocentowanie pożyczki oczywiście nie musi wiązać się z jakimikolwiek kosztami wykraczającymi poza zwrot określonej sumy. Można jednak zastosować, zgodne z przepisami, oprocentowanie. Ważnym elementem jest przy tym udokumentowanie pożyczki. Ta powinna trafić na konto pożyczkobiorcy i być w odpowiedni sposób opisana. Jeżeli środki będą przekazane w gotówce, urząd skarbowy może oczekiwać innych form potwierdzenia transakcji.

Jak zgłosić pożyczkę w rodzinie?

Aby zgłosić pożyczkę w rodzinie, należy posłużyć się formularzem PCC-3. Można to zrobić zarówno w standardowy sposób, przekazując druk w odpowiednim urzędzie skarbowym, jak i przez internet. Ten drugi sposób okaże się przy tym zdecydowanie szybszy i bardziej intuicyjny. Wystarczy zalogować się w portalu podatkowym i wybrać odpowiedni formularz, a następnie uzupełnić dane o podatniku, wysokości pożyczki oraz relacjach łączących pożyczkodawcę i pożyczkobiorcę. W sytuacji, w której wystąpi konieczność zapłacenia podatku od pożyczki, można uregulować go bezpośrednio na konto urzędu lub wpłacić go w jego kasie.

Niebezpieczeństwa pożyczki od rodziny 

Należy pamiętać, że dla prawa nie ma większego znaczenia, czy zawarta została umowa pożyczki w rodzinie, czy poza nią. Wiąże się ona z takimi samymi konsekwencjami prawnymi. Sama umowa pożyczki w rodzinie będzie nieważna, gdy brakuje podpisów którejś ze stron lub, gdy wpisane dane będą nieprawidłowe. Warto wobec tego zadbać o formalności, mimo że wszystko odbywa się wśród osób najbliższych. 

Po drugie, ewentualne oprocentowanie musi być zgodne z prawem, czyli nie może być wyższe, niż stanowią ostatnie ustawy antylichwiarskie. Choć w tym przypadku raczej te przepisy rzadko będą miały zastosowanie. Po trzecie, pożyczka od rodziny jest dostępna dla osób posiadających pełną zdolność do czynności prawnych. Czyli chodzi głównie o pułap 18. roku życia. 

I w końcu, umowa może być potraktowana za nieważną, gdy pożyczkobiorca nie posiada zgody współmałżonka, z którym posiada wspólnotę majątkową, na zaciągnięcie nowego zobowiązania. Choć sprawa nie jest tutaj jednoznaczna, gdyż instytucje bankowe i parabankowe przy mniejszych kwotach także nie wymagają przedstawienia zgody współmałżonka. 

Co jednak w przypadku, gdy dłużnik nie zechce się wywiązać z umowy pożyczki wobec członka rodziny? Czy umowa pożyczki pieniędzy umożliwia ściganie o spłatę jego współmałżonka? W przypadku braku zgody na zaciągnięcie pożyczki może on uniknąć odpowiedzialności finansowej poprzez udowodnienie, że pieniądze nie zostały przeznaczone na żaden cel związany z zaspokojeniem potrzeb rodziny. W przypadku rozprawy sądowej koniecznym może się stać potwierdzenie, że nie posiadało się wiedzy o fakcie zaciągnięcia pożyczki przez męża czy żonę. 

W przypadku udzielenia pożyczek w kręgu najbliższej rodzinie warto także dowiedzieć się więcej na temat kwestii przedawnień pożyczek

Znajdź najlepszy kredyt gotówkowy

miesięcy

Poradniki