Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Odrzucenie spadku. Jak uniknąć dziedziczenia długów?

Osoby, które otrzymują spadek, muszą zdawać sobie sprawę, że odziedziczyć można nie tylko majątek, ale również długi. Odrzucenie spadku umożliwia uniknięcie spłaty zobowiązań zaciągniętych przez spadkodawcę. Mimo że prawo zostało pod tym względem wiele lat temu naprawione, to wciąż możemy być narażeni na liczne koszty.

Spis treści
więcej Ikona strzałki

 Śmierć bliskiej osoby to wyjątkowo trudne przeżycie. O ile jednak na załatwienie kwestii pogrzebu mamy zwykle kilka dni to nie należy także zapominać o bardziej długofalowych następstwach tego smutnego faktu. 

W okresie żałoby trzeba również dopełnić pewnych formalności. Jedne z najważniejszych z nich dotyczą dziedziczenia. Niestety nie zawsze otrzymujemy w ten sposób cenny majątek. Może zdarzyć się również, że przyjęcie spadku obliguje nas do spłaty zadłużenia. Ustawodawca przewidział jednak środki chroniące interesy spadkobierców. Niemożliwe jest już nieświadome przejęcie długów spadkodawcy.

Nadal możemy korzystać również z możliwości  złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Odrzucenie spadku pozwoli nam szybko i skutecznie pozbyć się problemów. Zrzeczenie się spadku warto przemyśleć zwłaszcza jeżeli zmarły posiadał znaczne długi, a przy tym nie dysponował większym majątkiem. Przed podjęciem decyzji należy dowiedzieć się, jak wygląda cała procedura, ile mamy czasu na reakcję oraz dokładnie przeanalizować konkretny przypadek.

(fot. Proxima Studio / Shutterstock)

Odrzucenie spadku to nie jedyna opcja

Po śmierci spadkodawcy następuje otwarcie spadku, o czym mówią art. 924 i 925 Kodeksu cywilnego. To, że należymy do grona spadkobierców testamentowych, lub ustawowych nie oznacza jednak, że nie mamy żadnego wpływu na to, czy przyjmiemy dziedziczone w ten sposób aktywa i pasywa. Możemy wówczas postąpić na trzy różne sposoby:

  1. Zdecydować o przyjęciu spadku wprost: w takim przypadku dziedziczymy zarówno majątek, jak i długi. Co więcej: odpowiadamy za nie całym swoim majątkiem, a wartość odziedziczonych aktywów nie ma tutaj żadnego znaczenia. Aby przyjąć spadek wprost, musimy złożyć oświadczenie w sądzie lub przed notariuszem w ciągu 6 miesięcy od otwarcia spadku, lub uzyskania informacji o tym fakcie.

  2. Odrzucić spadek: druga możliwość to zrzeczenie się spadku. W takim scenariuszu nie dziedziczymy ani aktywów, ani pasywów. Znów konieczne stanie się złożenie oświadczenia przed notariuszem lub sądem w ciągu pół roku po otwarciu spadku, lub uzyskania informacji o zgonie spadkodawcy.

  3. Zdecydować o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza: najprostszą opcją jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Nie musimy wówczas podejmować żadnych kroków, ponieważ dochodzi do niego automatycznie. Oznacza to, że za długi spadkodawcy będziemy odpowiadać jedynie do wysokości odziedziczonego majątku, nie ucierpi na tym natomiast nasz majątek osobisty. Może się to jednak wiązać z dodatkowymi formalnościami.

Zrzeczenie się spadku: kiedy ma sens?

Obowiązujące prawo w znacznym stopniu chroni interesy spadkobierców. Warto jednak pamiętać, że przed 18 października 2015 r., w przypadku braku złożenia oświadczenia przed notariuszem lub w sądzie domyślnie spadkobierca przyjmował spadek wprost, a więc o przejęcie długów zmarłego wcale nie było trudno. Obecnie, jeżeli nie oświadczymy, że chcemy przyjąć spadek wprost, nie będzie to możliwe i w najgorszym przypadku nie odniesiemy zysku z tego tytułu. 

Nadal jednak istnieją sytuacje, w których odrzucenie spadku będzie korzystniejszym rozwiązaniem. Stanie się tak, zwłaszcza jeżeli zdajemy sobie sprawę z tego, że spadkobierca nie pozostawił żadnego majątku, ale miał problemy ze spłatą zadłużenia. W przypadku odrzucenia spadku będziemy mogli uniknąć wielu problemów natury formalnej i potencjalnych kosztów związanych m.in. ze sporządzeniem spisu inwentarza.

Zrzeczenie się spadku i prawa do dziedziczenia jeszcze zanim umrze spadkodawca

Ryzyka odziedziczenia zadłużenia możemy pozbyć się jeszcze za życia spadkodawcy. W takim przypadku musimy posłużyć się zrzeczeniem się dziedziczenia. Jest to umowa sporządzana pomiędzy spadkodawcą a spadkobiercą ustawowym przed notariuszem. Po zrzeczeniu się dziedziczenia spadkobierca traktowany jest tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, oznacza to więc, że nie tylko nie dziedziczy ani aktywów, ani pasywów, ale nie ma także prawa do zachowku. Jeżeli w umowie o zrzeczenie się dziedziczenia nie będzie zapisane inaczej, wyłączeni z dziedziczenia będą również zstępni takiej osoby

Co ważne: jeżeli spadkodawca zdecyduje się na przekazanie majątku w testamencie, zrzeczenie się dziedziczenia nie będzie skuteczne, ponieważ dotyczy jedynie dziedziczenia ustawowego.

Wniosek o odrzucenie spadku - ważne terminy

Aby odrzucenie spadku było skuteczne, spadkobierca musi w ciągu 6 miesięcy. To, od którego momentu liczy się ten okres, zależy od tego, kto jest potencjalnym spadkobiercą. Spadkobierca ustawowy to osoba, dla której pół roku liczy się od chwili otwarcia spadku, czyli od momentu śmierci spadkodawcy. Dla osoby wymienionej w testamencie ważny jest moment czytania testamentu. Natomiast dla niektórych najistotniejsze może być to, kiedy spadkobierca dowiedział się o śmierci spadkodawcy. 

I od tego momentu liczy się czas, gdy mogą oni ewentualny spadek odrzucić. Można to zrobić w formie aktu notarialnego lub w sądzie rejonowym właściwym dla swojego miejsca zamieszkania. Oprócz dowodu osobistego powinniśmy przygotować również akt zgonu spadkodawcy. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się również przedstawienie wypisów aktów notarialnych dotyczących odrzucenia spadku przez innych członków rodziny.

Warto mieć również świadomość, że nie zawsze po upływie 6 miesięcy tracimy możliwość zrzeczenia się spadku. Jeżeli działaliśmy w błędzie, a więc np. nie zdawaliśmy sobie sprawy z długów posiadanych przez spadkodawcę, albo ktoś celowo wprowadzał nas w błąd w tym zakresie, możemy na drodze postępowania sądowego odrzucić spadek w tym zakresie. Będziemy musieli jednak udowodnić, że dopełniliśmy wszystkich możliwych starań dotyczących ustalenia wartości tego majątku. Jednym ze skutków prawnych niezachowania terminu jest natomiast utrata możliwości prostego odrzucenia spadku przed notariuszem. 

Skutki odrzucenia spadku

Zrzeczenie się spadku to poważna decyzja, która jest nieodwołalna (poza ściśle określonymi przypadkami). Z tego powodu powinniśmy ją również skrupulatnie przemyśleć i poznać możliwe konsekwencje nie tylko dla nas, ale również naszych najbliższych:

  • Nie otrzymamy spadku: to najbardziej oczywisty rezultat, który zresztą stoi u podstaw samej decyzji. Odrzucenie spadku oznacza, że nie będziemy dziedziczyć ani aktywów, ani pasywów.

  • Spadek mogą przejąć zstępni: w wyniku odrzucenia spadku spadkobierca jest traktowany w taki sposób, jakby nie dożył do momentu otwarcia spadku. Długi mogą nadal odziedziczyć jego dzieci, wobec czego konieczne może stać się złożenie wniosku o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego.

  • Brak prawa do zachowku: osoba, która dokonała odrzucenia spadku, traci także prawo do wypłaty zachowku.

Czym jest zachowek?

Zachowek to prawo do udziału w majątku po zmarłym krewnym. Chodzi o sytuacje, gdy spadkobiercy należy się udział do majątku spadkodawcy, a on z jakichś powodów nie uwzględnia go w testamencie. O takiej wyjątkowej sytuacji decyduje w Polsce sąd.

Odrzucenie spadku przez małoletniego

Bardzo częstym scenariuszem w przypadku zrzeczenia się spadku przez spadkobiercę jest jego przejście na zstępnych, a więc dzieci. Jeżeli nie posiadają wówczas zdolności do czynności prawnych, należy złożyć wniosek o odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. Aby tego dokonać, konieczne jest zwrócenie się o zgodę do wydziału rodzinnego sądu rejonowego ze względu na duże znaczenie dla finansowego życia dziecka. We wniosku należy wskazać, w jaki sposób przyjęcie spadku mogłoby wpłynąć negatywnie na finansowe bezpieczeństwo dziecka. Sąd przeanalizuje sytuację i w przypadku uwzględnienia motywacji wyrazi zgodę na odrzucenie spadku przez małoletniego.

Znajdź najlepszy kredyt gotówkowy

miesięcy

Poradniki