3 min. czytania
Milczenie zamiast rozmowy
Zjawisko to potwierdza też inne badanie cytowane w raporcie: 41% polskich par ujawnia problemy finansowe tylko w bardzo poważnych sytuacjach, a 7% deklaruje, że nigdy tego nie zrobi.
„Trudności finansowe ukrywane w tajemnicy mają tendencję do eskalacji. Wstyd i poczucie krzywdy zamiast mobilizować do mierzenia się z problemami, sprzyjają ukrywaniu się. Ujawnienie długo skrywanych problemów finansowych w związku często narusza zaufanie i może powodować trwałe szkody.” — prof. dr hab. Katarzyna Sekścińska, psycholog finansowy i ekonomista, UW
Skąd ten wstyd? Pieniądze jako miara wartości człowieka
Psychologowie wskazują, że w polskiej kulturze problemy finansowe są nadal postrzegane jako osobiste niepowodzenie. Kulturowe przekonania – że mężczyzna powinien zarabiać, a kobieta zarządzać domowym budżetem – wzmacniają poczucie winy i niechęć do mówienia o długach.
Tymczasem raport pokazuje, że problem nie omija żadnej grupy społecznej. Wysoki poziom niepokoju finansowego deklaruje co czwarty Polak z wyższym wykształceniem. Zagrożenie zadłużeniem ma charakter – jak piszą autorzy – „absolutnie demokratyczny”.
„Stres finansowy dotyka dziś nie tylko osoby biedne czy bez wykształcenia. Co czwarty Polak z dyplomem wyższej uczelni odczuwa wysoki poziom lęku związanego z pieniędzmi. To pokazuje, że problem nie wynika z braku wiedzy, lecz z poczucia bezradności.” — Roman Pomianowski, psycholog społeczny, ekspert kampanii “Stop Spirali Zadłużenia
Dług a zdrowie psychiczne: silniejszy związek, niż myślimy
Raport mocno akcentuje skutki psychiczne nadmiernego zadłużenia. Ponad 80% Polaków uważa, że problemy finansowe mogą prowadzić do depresji. 40% ankietowanych przyznaje, że doświadczyło trudności finansowych, które negatywnie wpłynęły na ich zdrowie psychiczne. Co czwarta osoba w Polsce doświadczyła kryzysu psychicznego bezpośrednio związanego z pieniądzmi.
DRAMATYCZNE DANE Z 2024 ROKU: Według Komendy Głównej Policji, w 2024 roku ponad 300 osób dokonało zamachu samobójczego zakończonego śmiercią bezpośrednio z powodu złej sytuacji finansowej i nadmiernego zadłużenia. Łącznie w Polsce w 2024 r. odnotowano niemal 4,8 tys. prób samobójczych zakończonych zgonem.
Dr Piotr Toczyski, socjolog i psycholog cytowany w raporcie, zwraca uwagę na zbieżność polskich danych z badaniami z Niemiec, Szwecji, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Nadmierne zadłużenie wiąże się z około 2,5-krotnie wyższym ryzykiem śmierci samobójczej u dłużników pozostających w systemach egzekucyjnych.
Chwilówki i błędne koło: 21% sięga po pożyczki poza bankiem
Co piąty Polak korzystał w ostatnich 12 miesiącach z pożyczek pozabankowych – chwilówek lub szybkich pożyczek online. Główne powody to nagłe wydatki (44,3%), potrzeba szybkiej gotówki (41,4%) oraz mała liczba formalności (25,7%).
Problem polega na tym, że brak spłaty takich zobowiązań niemal automatycznie wpycha w spiralę: 46,2% badanych jako główny skutek wskazuje „namnożenie się długów”, a 45,7% – wzrost zadłużenia przez odsetki. Tymczasem ponad połowa Polaków (51%) nigdy nie sprawdziła swojej historii kredytowej w instytucjach takich jak BIK czy KRD.
„Blisko połowa Polaków obawia się spirali zadłużenia, ale ponad 50% nigdy nie analizowało swojej historii kredytowej. Regularna weryfikacja zobowiązań to jeden z najprostszych sposobów na wczesne reagowanie i unikanie kosztownych konsekwencji.” — dr hab. Waldemar Rogowski, prof. SGH, Główny Analityk Grupy BIK
Co robić? Cztery rekomendacje ekspertów
1. Sprawdzaj regularnie stan zadłużenia – korzystaj z bezpłatnych narzędzi (BIK, KRD), zanim problem urośnie do rozmiarów nie do opanowania.
2. Nie zostawaj z problemem sam/sama – rozmowa z partnerem lub bliskim obniża poziom stresu i pomaga racjonalnie spojrzeć na sytuację.
3. Szukaj pomocy wcześnie – połączenie doradztwa finansowego i wsparcia psychologicznego daje najlepsze efekty.
4. Przełam tabu – otwarta rozmowa o finansach to pierwszy krok do odzyskania kontroli. Problemy finansowe to nie wstyd – to wyzwanie, które można rozwiązać.
Źródła:
Raport „Psychiczne koszty nadmiernego zadłużenia” powstał na podstawie badań zrealizowanych przez agencję SW Research w styczniu 2026 r. na reprezentatywnej próbie 1003 dorosłych Polaków. Badanie zlecone przez Fundację Nadzieja dla Zdrowia w ramach kampanii społecznej Stop Spirali Zadłużenia, prowadzonej pod patronatem m.in. BIK, BIG InfoMonitor i Federacji Konsumentów. Więcej: www.stopspiralizadluzenia.pl
