Dlaczego na Black Friday łatwiej wydajemy pieniądze?
Bo sklepy łączą w tym czasie kilka mechanizmów naraz: pokazują wysoką cenę wyjściową, przy której obniżka wygląda na dużą, ograniczają czas trwania oferty i podkreślają, że produktów jest mało. Do tego dochodzi przekonanie, że w żadnym innym momencie roku nie kupimy taniej, budowane przez tygodnie zapowiedzi i reklam. Każdy z tych bodźców osobno skraca czas, jaki dajemy sobie na decyzję. Razem sprawiają, że kupujemy szybciej i częściej pod wpływem emocji niż po porównaniu ofert.
Skąd się wziął Black Friday i dlaczego trwa coraz dłużej?
Czarny Piątek pochodzi ze Stanów Zjednoczonych, gdzie przypada dzień po Święcie Dziękczynienia, w ostatni piątek listopada. Przez lata otwierał tam sezon zakupów przed świętami, a klienci ustawiali się w kolejkach przed sklepami jeszcze przed ich otwarciem. Do Polski zwyczaj trafił razem z rozwojem handlu internetowego i dziś jest stałym punktem w kalendarzu sprzedawców.
Zmieniła się jednak jego forma. Jeden dzień zamienił się w Black Week, a w części sklepów nawet w Black Month. Do tego dochodzi Cyber Monday, czyli poniedziałek po Black Friday z dodatkowymi rabatami w sieci. Dłuższa akcja daje sklepom więcej okazji do kontaktu z klientem, a klientom więcej pokus, bo nowe promocje pojawiają się niemal codziennie.
Przekreślona cena, czyli efekt kotwicy
Pierwsza liczba, którą widzimy, staje się punktem odniesienia dla kolejnych. Psychologowie nazywają to efektem zakotwiczenia. Jeśli obok ceny 299 zł stoi przekreślone 499 zł, oceniamy produkt przez pryzmat tej wyższej kwoty i uznajemy zakup za korzystny, choć nie wiemy, ile ten produkt kosztował w ostatnich tygodniach. Podobnie działają ceny kończące się na 99 groszy, np. 49,99 zł zamiast 50 zł. Patrzymy przede wszystkim na pierwszą cyfrę, więc kwota wydaje się wyraźnie niższa.
Sklepy zachęcają też do zwiększania wartości koszyka. Zestawy typu 2+1 gratis albo darmowa dostawa od określonej kwoty sprawiają, że dokładamy produkty tylko po to, by spełnić warunek promocji. Same w sobie nie są niczym nieuczciwym, ale warto sprawdzić, czy dodatkowa rzecz faktycznie jest nam potrzebna.
FOMO i odliczanie czasu
Komunikaty „tylko dziś”, „ostatnie 3 sztuki” czy licznik pokazujący, ile minut zostało do końca promocji, uruchamiają FOMO, czyli obawę, że coś nas ominie, a inni skorzystają. Gdy mamy mało czasu, skupiamy się na tym, żeby nie stracić okazji, a nie na tym, czy w ogóle chcemy dany produkt. Podobnie działają informacje o tym, ile osób ogląda ofertę albo kupiło ją w ostatniej godzinie. Skoro inni kupują, zakładamy, że to dobry wybór.
Najprostszy sposób na ten mechanizm to odłożenie decyzji. Wystarczy dodać produkt do koszyka lub listy życzeń i wrócić do niego za kilka godzin. Jeśli po tym czasie nadal jest potrzebny, a cena wciąż jest korzystna, zakup będzie przemyślany.
Jak sprawdzić, czy promocja na Black Friday się opłaca?
Zacznij od listy rzeczy, które i tak planujesz kupić, oraz od kwoty, jaką chcesz wydać. Dzięki temu łatwiej odrzucisz oferty, które przyciągają tylko wysokością rabatu. Przy każdej obniżce sprawdź najniższą cenę z 30 dni przed wprowadzeniem promocji. Sklepy muszą ją podawać od 1 stycznia 2023 roku, kiedy w Polsce zaczęły obowiązywać przepisy wynikające z dyrektywy Omnibus. Jeśli różnica między tą ceną a ceną promocyjną jest niewielka, rabat jest głównie hasłem reklamowym.
Warto też porównać ten sam produkt w kilku sklepach, bo zdarza się, że bez żadnej akcji kosztuje gdzie indziej tyle samo albo mniej. Przed zapłatą sprawdź koszt dostawy i zasady zwrotów, zwłaszcza gdy kupujesz prezenty. Na odstąpienie od umowy zawartej przez internet masz 14 dni od odbioru paczki, więc termin może minąć jeszcze przed świętami.
Podsumowanie
Na Black Friday kupujemy więcej, bo sklepy jednocześnie wykorzystują efekt kotwicy, presję czasu i przekonanie o wyjątkowej okazji, a przemyślany zakup wymaga listy, budżetu i sprawdzenia ceny. Przekreślona wyższa cena sprawia, że rabat wydaje się większy, ceny kończące się na 99 groszy wyglądają na niższe, a zestawy i progi darmowej dostawy zwiększają koszyk. Liczniki czasu, komunikaty o ostatnich sztukach i informacje o innych kupujących wywołują FOMO, przez co decydujemy szybciej i mniej porównujemy. Pomaga lista potrzebnych rzeczy, ustalony budżet i odłożenie decyzji o kilka godzin. Przy każdej promocji warto sprawdzić najniższą cenę z 30 dni przed obniżką, porównać ofertę w kilku sklepach i pamiętać, że na zwrot zakupów z internetu jest 14 dni od odbioru paczki.






















