3 min. czytania
Czym jest dezinflacja i jak wpływa na tempo wzrostu cen?
Stopa inflacji w Polsce w 2024 i 2025 roku sukcesywnie spadała z poziomów, które przekraczały 15% do około 4-5%. Choć te kilka procent nadal oznacza wzrost cen, jest on znacznie mniejszy niż we wcześniejszym okresie. Ekonomiści wciąż podkreślają, że proces polegający na spowolnieniu dynamiki cenowej jest naturalną częścią cyklu wzrostu gospodarczego.
W dziedzinie ekonomii definicja dezinflacji jest dość prosta. To zjawisko polegające na spadku tempa i inflacji, a więc sytuacja, w której stopa inflacji pozostaje dodatnia, jednak rośnie znacznie wolniej niż w danym okresie. Inaczej mówiąc, jeśli w jednym roku ceny wzrastają o 10%, a w następnym już o 5%, mamy do czynienia właśnie z dezinflacją. Tempo wzrostu cen ulega w tym przypadku wyraźnemu spadkowi. Właśnie ta kwestia odróżnia dezinflację od deflacji, która jest realnym spadkiem ogólnego poziomu cen.
Inflacja obliczana jest na podstawie koszyka dóbr i usług nabywanych przez konsumentów. Gdy jego wartość maleje, mamy do czynienia ze spowolnieniem tempa wzrostu cen w całej gospodarce. Zjawisko dezinflacji występuje dość często po okresach gwałtownego wzrostu cen, gdy banki centralne podejmują konkretne czynności mające na celu ograniczenie presji inflacyjnej.
Dezinflacja a stopy procentowe i tempo wzrostu gospodarki
Istotnym narzędziem walki z inflacją są stopy procentowe. Ich poziom ustala Narodowy Bank Polski, a najważniejszym parametrem jest tu stopa referencyjna. Im wyższe są stopy procentowe, tym zwiększa się koszt kredytów i pożyczanie pieniędzy. Spada wówczas popyt na różne dobra. To jednocześnie mniejsza presja na wzrost cen, co w kolejnych latach powoduje obniżenie dynamiki inflacji.
Przykładowo w ramach prowadzonej polityki pieniężnej mającej na celu stabilizację cen w 2022 roku, stopa referencyjna NBP przekroczyła 6%. W stosunku do lat wcześniejszych był to wzrost o kilka punktów procentowych.
Jednak podejmowane decyzje polityczne co do stóp procentowych wiążą się zawsze z pewnym kompromisem. Zbyt szybkie podwyżki często powodują spowolnienie gospodarcze i osłabienie aktywności przedsiębiorstw. Banki centralne starają się więc zachować równowagę między inflacją a tempem wzrostu gospodarki.
Skutki dezinflacji – co oznacza spowolnienie wzrostu cen dla konsumentów?
Skutki dezinflacji mogą odczuwać gospodarstwo domowe, jak i przedsiębiorstwa. Gdy dochodzi do spadku tempa inflacji, realna siła nabywcza pieniądza ulega stabilizacji. Nie spada też tak szybko realna wartość wynagrodzeń i oszczędności.
Trzeba też jednak pamiętać o negatywnych skutkach dezinflacji, takich jak np. zbyt szybkie obniżenie dynamiki cen. Dochodzi wówczas do spadku aktywności gospodarczej. Wiąże się to z ograniczeniem produkcji, a część inwestycji bywa wstrzymywana.
W obliczu takiej sytuacji dochodzi do ryzyka, że spowolnienie popytu realnie przełoży się na wolniejszy rozwój gospodarki. Niekiedy może też dojść do sytuacji trwałego spadku cen, czyli wspomnianej już deflacji.
Dezinflacja a polityka gospodarcza – jak wpływa na wzrost cen i budżet państwa?
Dezinflacja ma też istotne znaczenie dla finansów publicznych w sytuacji, gdy stopa inflacji maleje. Spadają wówczas także poziomy dochodów z podatków związanych z konsumpcją. W rezultacie budżet państwa może odczuć negatywny wpływ zmiany dynamiki cen. Jednak z drugiej strony stabilizacja inflacji jest sprzyjająca dla planowania wydatków publicznych oraz długofalowego zarządzania gospodarką.
W ramach prowadzonej polityki rządy wprowadzają różnego rodzaju programy wsparcia, a także działania regulacyjne. Mają one na celu ograniczenie skutków inflacji zarówno dla gospodarstw domowych, jak i firm. Działania te związane są z wybranymi dobrami takimi jak podatki czy energia. Trzeba też pamiętać, że zarówno inflacja, jak i jej spowolnienie znajdują odzwierciedlenie w poziomie inwestycji, kursach walut i strefie EUR.
