Obalenie szkodliwego mitu

4 czerwca. Obalanie szkodliwego pisowskiego mitu

Od ponad trzydziestu lat część prawicy próbuje przedstawiać wydarzenia z 4 czerwca 1992 roku jako moment, w którym tajemniczy „układ” obalił jedyny prawdziwie niepodległościowy rząd w Polsce. Według tej legendy Jan Olszewski miał stanąć samotnie przeciw postkomunistom, agenturze, liberalnym elitom, Wałęsie, Tuskowi i bliżej nieokreślonym siłom zewnętrznym, a jego upadek miał rzekomo zdeterminować wszystkie późniejsze problemy III RP.

Problem polega na tym, że ta opowieść ma znacznie więcej wspólnego z polityczną mitologią niż z historią.

Fakty są znacznie mniej romantyczne. Rząd Jana Olszewskiego był rządem mniejszościowym. Nie posiadał stabilnej większości parlamentarnej. Był skonfliktowany z prezydentem, znaczną częścią ugrupowań postsolidarnościowych oraz wieloma środowiskami, które wcześniej go popierały. W normalnym systemie parlamentarnym taki rząd znajduje się nieustannie na granicy upadku.

Mit głosi, że wszystko rozegrało się wokół lustracji. Rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Kryzys polityczny trwał od miesięcy. Spory dotyczyły polityki zagranicznej, gospodarczej, relacji z prezydentem oraz sposobu sprawowania władzy. Uchwała lustracyjna i słynna lista Macierewicza nie były przyczyną wszystkich problemów, lecz katalizatorem kryzysu, który już wcześniej narastał.

Co szczególnie istotne, sama operacja lustracyjna została przeprowadzona w sposób budzący ogromne kontrowersje. Listy sporządzano w pośpiechu, bez rzetelnej procedury weryfikacji i bez zapewnienia osobom na nich umieszczonym możliwości obrony. Dziś próbuje się przedstawiać to jako akt dziejowej odwagi. W rzeczywistości był to jeden z najbardziej chaotycznych epizodów początku III RP.

Szczególnie groteskowe jest budowanie wokół słów „Panowie, policzmy głosy” całej teorii spiskowej. W demokracji parlamentarnej liczenie głosów przed głosowaniem nad rządem nie jest zamachem stanu. Jest zwykłą polityką. Rząd upadł, ponieważ większość posłów zagłosowała za jego odwołaniem. Dokładnie tak działa parlamentaryzm.

Równie absurdalne jest twierdzenie, że od tamtej nocy biegnie prosty ciąg wydarzeń prowadzący przez Okrągły Stół, Unię Europejską, Donalda Tuska, politykę wobec Rosji, Altiera Spinellego, „neomarksizm” i wszystkie współczesne spory polityczne. To nie jest analiza historyczna. To jest próba połączenia trzydziestu lat skomplikowanych procesów społecznych i politycznych w jedną wygodną dla propagandy opowieść.

Największym problemem mitu 4 czerwca jest jednak coś innego. Zastępuje on realną analizę historii prostą bajką o bohaterach i zdrajcach. Dzięki temu nie trzeba już tłumaczyć błędów własnego obozu politycznego. Wystarczy ogłosić, że wszystkiemu winny jest „układ”, który rzekomo rządzi Polską od 1989 roku.

Historia jest jednak bardziej wymagająca. Nie składa się z legend tworzonych na potrzeby bieżącej polityki. Składa się z faktów, dokumentów, sporów i złożonych procesów. A fakty są takie, że rząd Jana Olszewskiego nie upadł dlatego, że był zbyt patriotyczny. Upadł dlatego, że był politycznie słaby, nie posiadał większości i doprowadził do kryzysu, którego nie potrafił opanować.

To wyjaśnienie jest mniej efektowne od pisowskiej legendy. Ma jednak jedną zasadniczą zaletę: jest znacznie bliższe rzeczywistości.