100 rocznica

W dzień zaduszny, 2 listopada 1925 roku, w arkadach Pałacu Saskiego w Warszawie odsłonięto Grób Nieznanego Żołnierza. Pochowano w nim szczątki obrońcy Lwowa. Z czasem składano prochy bohaterów z innych pól bitewnych, tworząc narodowe mauzoleum. Po wysadzeniu pałacu przez Niemców w 1944 r. z pierwotnego grobu ocalały zaledwie trzy arkady. W 2025 roku przypada setna rocznica odsłonięcia Grobu Nieznanego Żołnierza – jednego z najważniejszych symboli pamięci narodowej w Polsce. Ten wyjątkowy jubileusz skłania do refleksji nad historią pomnika, który od stulecia uosabia odwagę, poświęcenie i bezimienny heroizm polskich żołnierzy.

W kwietniu 1925 r. w Ministerstwie Spraw Wojskowych wylosowano pole bitwy. Przygotowano kartki z piętnastoma pobojowiskami: Lwów, Lida, Chorupań pod Dubnem, Chodaczków Wielki i Nastasów, Borkowo pod Nasielskiem, Wólka Radzymińska, Sarnowa Góra, Przasnysz, Komarów, Hrubieszów, Kobryń, Dytiatyn pod Haliczem, Brzostowica Murowana, Obuchowo pod Grodnem, Krwawy Bór pod Papiernią. Ogniomistrz Józef Buczkowski, najmłodszy kawaler Orderu Virtuti Militari (uhonorowany krzyżem srebrnym) wylosował Lwów.

Na Cmentarzu Orląt Lwowskich dokonano ekshumacji nieznanego żołnierza. Z mogił wydobyto trumny, a Jadwiga Zarugiewiczowa, matka poległego żołnierza, wybrała jedną z nich. Po otwarciu trumny okazało się, że spoczywał w niej ochotnik, lat około czternaście, który poległ w walkach o przynależność Lwowa, stoczonych w 1918 i 1919 roku, między odradzającą się Polską a Zachodnioukraińską Republiką Ludową. Jego prochy złożono uroczyście w Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie.