Wielka nowelizacja kodeksu karnego skarbowego - zmiany w przepisach procesowych

Niniejszy artykuł stanowi kontynuację cyklu poświęconego nowelizacji kodeksu karnego skarbowego. Druga część omawia zmiany, których głównych celem jest dostosowanie przepisów procesowych k.k.s. do powiązanych z nimi systemowo przepisów kodeksu postępowania karnego (k.p.k.). Dotychczasowy brak spójności, a także istniejące luki w przepisach postępowania w sprawach o przestępstwa i wykroczenia skarbowe były źródłem trudności w praktycznym stosowaniu przepisów k.k.s.

1. Stosowanie przepisów ogólnych kodeksu postępowania karnego

2. Postępowanie przygotowawcze

3. Postępowanie przed sądem - tryb zwyczajny i uproszczony

4. Wniosek o skazanie bez postępowania dowodowego

5. Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności

6. Szczególne tryby postępowania

Postępowanie mandatowe dotyczy jedynie wykroczeń skarbowych, przy czym - po nowelizacji - postępowaniu temu nie stoi na przeszkodzie uprzednie wszczęcie postępowania przygotowawczego (zmieniony art. 136 § 1 k.k.s.). Organami mandatowymi są organy finansowe. Mandatem karnym nałożyć można karę grzywny do dwukrotności minimalnego wynagrodzenia, jeżeli osoba sprawcy i okoliczności popełnienia wykroczenia nie budzą wątpliwości.

Znowelizowany przepis art. 137 § 2 k.k.s. zawęża dotychczasowe przesłanki negatywne postępowania mandatowego.

Przepis dopuszcza nakładanie kary grzywny w drodze mandatu karnego także wtedy, gdy przepis przewiduje obowiązek orzeczenia przepadku przedmiotów. Dotychczas była to przesłanka wyłączająca postępowanie mandatowe. Nie oznacza to, że środek ten nie będzie stosowany. Przepis art. 49 Konstytucji RP ustanawia wyłączną właściwość sądu w kwestii orzekania przepadku przedmiotów. W związku z tym nowy przepis zobowiązuje organ finansowy do wystąpienia do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku przedmiotów ty­tułem środka zabezpieczającego, po nałożeniu kary grzywny man­datem.

Nie stanowi także negatywnej przesłanki fakt, że sprawca znajduje się pod wpływem alkoholu lub innego podobnie działającego środka.

Zasadnie wyeliminowano dalszą negatywną przesłankę, która dawała pierwszeństwo przed postępowaniem mandatowym instytucji dobrowolnego poddania się odpowiedzialności.

Z kolei przepis art. 137 § 2 pkt 1 i pkt 3 k.k.s. wprowadza nowe wyłączenia postępowania mandatowego, którymi są:

nieuiszczenie w całości wymagalnej należności publicznoprawnej do chwili przyjęcia mandatu,

zgłoszenie interwencji co do przedmiotu podlega­jącego przepadkowi.

Warunkiem nałożenia kary grzywny mandatem jest wyrażenie przez sprawcę wykroczenia skarbowego zgody na przyjęcie mandatu, a także - co stanowi nową regulację - wyrażenie zgody na przepadek przedmiotów, jeżeli za wykroczenie skarbowe przewidziane jest obowiązkowe orzeczenie ich przepadku (art. 137 § 3 k.k.s.). Ową zgodę należy odnotować w protokole przesłuchania lub w dokumencie mandatu karnego. W razie braku takiej zgody sprawa podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych (art. 139 § 1 k.k.s.).

Należy również zauważyć zmianę regulacji w art. 140 § 2 k.k.s., która rozszerza gwarancje procesowe stron. Otóż w posiedzeniu sądu, którego przedmiotem jest uchylenie mandatu, ma prawo uczestniczyć ukarany, organ, który nałożył karę grzywny, albo przedstawiciel tego organu oraz ujawniany interwenient.

Nowy przepis § 4 art. 140 k.k.s. uzupełnia dotychczasową lukę w kwestii postępowania po uchyleniu mandatu. Zgodnie z powołanym przepisem sprawa podlega wówczas rozpoznaniu na zasadach ogólnych (a więc już nie w postępowaniu mandatowym).

Podsumowanie

Głębokie zmiany w przepisach k.k.s. omówiono według systematyki tego kodeksu.

Szczególną uwagę zwrócić należy na nowe regulacje, które wprowadziły systemową spójność przepisów kodeksu karnego, kodeksu postępowania karnego z autonomicznymi przepisami k.k.s.

Brak owej spójności i istniejące luki były źródłem trudności w praktycznym stosowaniu przepisów k.k.s.

Przepisy k.k.s. należą do skomplikowanych, ­cho­ciażby z uwagi na ich systemowe powiązanie z innymi dziedzinami prawa. Dlatego też publikacje na ten temat, mające na celu ukazanie ogromnych zmian w przepisach k.k.s., powinny ułatwić stosowanie owych przepisów i przyczynić się do ich przestrzegania. Należy przy tym mieć na uwadze, że przepisami k.k.s. są zainteresowani nie tylko prawnicy (teoretycy i praktycy), pracownicy urzędów skarbowych, celnych, funkcjonariusze Policji, Straży Granicznej i ABW, ale także szerokie kręgi przed­siębiorców prowadzących działalność gos­po­dar­czą.

1) Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 178, poz. 1479).

2) Ustawa z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego, ustawy - Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155).

3) Przed nowelizacją stosować należało art. 310 § 3 k.p.k., który nowelizacją k.p.k. z dnia 10 stycznia 2003 r. został uchylony.

Stanisław Baniak

Autor jest starszym wykładowcą na Wydziale Prawa Uniwersytetu Szczecińskiego i w Wyższej Szkole Administracji Publicznej w Szczecinie

POPRZEDNIA: Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności