Wypłata dywidendy w spółce kapitałowej

Zakończenie roku obrotowego jest chwilą wyczekiwaną przez wielu wspólników spółek kapitałowych. Posiadają oni bowiem prawo do udziału w zysku, który został wypracowany przez spółkę za dany rok obrotowy, a który wynika ze sprawozdania finansowego. Należy jednak pamiętać o tym, że zanim dojdzie do jakichkolwiek wypłat na rzecz wspólników, muszą zostać spełnione pewne, surowe wymogi formalne oraz musi zostać zachowana pewna sekwencja zdarzeń.

Powinni mieć to na uwadze w szczególności członkowie zarządów. Ponieważ niezachowanie wymogów formalnych przed wypłatą dywidendy może sprawić, że świadczenie na rzecz wspólników będzie nienależne. W konsekwencji członkowie zarządu zaczną odpowiadać osobiście wobec spółki za uszczuplenie jej majątku, poprzez dokonywanie niezgodnych z prawem wypłata na rzecz udziałowców.

Po pierwsze zysk przeznaczony do podziału musi być zyskiem rocznym (nie może dotyczyć okresów krótszych). Musi on wynikać ze sprawozdania finansowego sporządzonego w związku z zakończeniem roku obrotowego. Sprawozdanie takie powinno zostać sporządzone z ciągu 3 miesięcy od chwili zakończenia roku.

W niektórych przypadkach przepisy prawa dodatkowo wymagają, by wcześniej sprawozdanie finansowe zostało zbadane przez biegłego rewidenta. Zgodnie z art. 64 ust. 1 Ustawy o rachunkowości (zwanej dalej u.r.) obowiązek taki istnieje zawsze w przypadku spółek akcyjnych. Natomiast jeżeli chodzi o pozostałe spółki prawa handlowego, to tylko wtedy, gdy podmioty te prowadzą działalność w większych rozmiarach. To znaczy spełniły łącznie dwa z trzech poniższych warunków w poprzedzającym roku obrotowym, za który sporządzono sprawozdanie finansowe:

średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło co najmniej 50 osób,

suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego stanowiła równowartość w walucie polskiej co najmniej 2 500 000 EURO,

przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów oraz operacji finansowych za rok obrotowy stanowiły równowartość w walucie polskiej co najmniej 5 000 000 EURO.

Należy też pamiętać o tym, że członkowie zarządu nie są uprawnieni do wyboru biegłego rewidenta. Zgodnie z art. 66 ust. 4 u.r., jego wyboru dokonuje organ zatwierdzający sprawozdanie finansowe jednostki, chyba że umowa (statut) spółki stanowi inaczej. W przypadku spółek kapitałowych organem zatwierdzającym sprawozdanie finansowe będzie zgromadzenie wspólników (walne zgromadzenie akcjonariuszy). Uprawnienie wyboru biegłego można umową spółki przekazać w ręce np. rady nadzorczej, co wydaje się rozwiązaniem bardzo praktycznym. W szczególności w przypadku wieloosobowych spółek akcyjnych, przy których zwołanie walnego zgromadzenia akcjonariuszy wiąże się z dużymi kosztami. Tak więc by uniknąć konieczności zwoływania i przeprowadzania walnego zgromadzenia akcjonariuszy tylko dla wyznaczenia biegłego rewidenta, wskazanym jest powierzenie tej kompetencji radzie nadzorczej.

Pozbawienie przez ustawodawcę członków zarządu możliwości wyboru biegłego rewidenta ma na celu zapewnienie, by osoby wyznaczone do pełnienia tej funkcji były bezstronne i nie podlegały jakimkolwiek naciskom ze strony osób kierujących sprawami spółki. Naruszenie w/w wymogu sprawia, że sprawozdanie finansowe „zbadane” przez wadliwie wyznaczonego biegłego, traktowane jest tak, jak gdyby w ogóle nie zostało zbadane. Natomiast brak badania (tam gdzie jest ono obligatoryjne), wyłącza możliwość dokonania wypłaty dywidendy na rzecz wspólników. Podział zysku dokonany w takich okolicznościach jest nieważny z mocy prawa (patrz zdanie ostatnie art. 53 pkt. 3 w związku z art. 66 pkt. 6 u.r.).

Członkowie zarządu powinni pamiętać także o tym, że sam fakt badania sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta nie jest jeszcze wystarczającą przesłanką do dokonania wypłat dywidendy na rzecz wspólników. Nie każda bowiem opinia biegłego daje ku temu podstawy. Musi być to opinia co najmniej „z zastrzeżeniami” lub „bez zastrzeżeń”. W przypadku, gdyby biegły wydał opinię negatywną lub co gorsza w ogóle odmówił wydania opinii, byłoby to przesłanką negatywną do dokonania jakichkolwiek wypłat.

Członkowie zarządu powinni także zbadać, czy zysk netto ustalony przez biegłego rewidenta pokrywa się z tym, wynikającym ze sprawozdania finansowego. Zdarza się bowiem, że w tym zakresie istnieją rozbieżności, natomiast zysk ustalony przez spółkę bywa zawyżony.

Wspólnicy nie mają prawa dzielić zysku, który nie został potwierdzony opinią biegłego rewidenta, w przeciwnym razie sporządzanie takiej opinii nie miałoby żadnego sensu. Kolejną przesłanką, która musi zostać spełniona przed dokonaniem wypłaty dywidendy jest odbycie zwyczajnego zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia akcjonariuszy), podczas którego dochodzi do zatwierdzenia sprawozdania finansowego oraz podjęcia uchwały o podziale zysku. Zgromadzenie takie powinno się odbyć w ciągu 6 miesięcy od chwili zakończenia roku obrotowego.

Przekroczenie tego terminu nie daje podstaw do automatycznego przyjęcia nieważności uchwały w przedmiocie podziału zysku. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego uchwała taka podjęta po upływie 6 miesięcy może zostać uchylona (obecnie – można stwierdzić jej nieważność), tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, że przekroczenie terminu miało wpływ na treść uchwały (wyrok SN z 08.12.1998 r., I CKN 243/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 116) W praktyce wykazanie takich okoliczności w procesie może być bardzo trudne.

Brak podjęcia uchwały przez wspólników w przedmiocie zatwierdzenia sprawozdania finansowego jest bezwzględną, negatywną przesłanką dla dokonywania jakichkolwiek wypłat. Z art. 53 ust. 4 u.r. wynika wyraźnie, że podział zysku może nastąpić dopiero po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego przez organ zatwierdzający.

Obowiązkiem członka zarządu - przed dokonaniem jakichkolwiek wypłat - jest także zweryfikowanie, czy uchwala podjęta przez wspólników (akcjonariuszy) jest zgodna z prawem. Zdarza się bowiem, że wspólnicy zainteresowanie otrzymaniem jak najwyższej dywidendy, nie zawsze respektują bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa. Po pierwsze należy pamiętać o rygorach wynikających z art. 189§2 Kodeksu spółek handlowych (zwanego dalej k.s.h.). Zgodnie z tym przepisem wspólnicy spółki z o.o. nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat potrzebnych do pełnego pokrycia kapitału zakładowego. Tak więc jeżeli rzeczywisty majątek spółki nie będzie wystarczał na pokrycie zadeklarowanego kapitału zakładowego (będzie niższy), zysk wypracowany przez spółkę powinien w pierwszej kolejności zostać przeznaczony na uzupełnienie kapitału zakładowego, a dopiero pozostała jego część może zostać przeznaczona na wypłatę dywidendy.

Przepis ten jest bezwzględnie obowiązujący i ma wzmacniać tzw. gwarancyjną rolę kapitału zakładowego. Wynika to z faktu, że w przypadku spółek kapitałowych wspólnicy nie odpowiadają za ich zobowiązania. Za zobowiązania odpowiada jedynie spółka swoim majątkiem oraz co do zasady członkowie zarządu w przypadku spółki z o.o. Stąd też ustawodawca stara się wprowadzać rozwiązania mające na celu faktyczne utrzymanie i ochronę kapitału zakładowego, tak aby w przyszłości mógł on służyć potencjalnym wierzycielom.

Przejawem tej ochrony jest właśnie art. 189§2 k.s.h. W przypadku spółki akcyjnej brak jest identycznego zapisu. Istnieje za to artykuł 396§1 k.s.h. Zgodnie z tym przepisem co roku 8% zysku należy przeznaczać na tzw. kapitał zapasowy utworzony dla pokrycia ewentualnych strat, aż do chwili, kiedy kapitał ten osiągnie 1/3 kapitału zakładowego.

Ponadto zgodnie z art. 192 i 348§1 k.s.h. kwotę zysku przeznaczonego na wypłatę dywidendy należy pomniejszych o niepokryte straty z lat ubiegłych, udziały (akcje) własne oraz kwoty, które zgodnie z ustawą lub umową (statutem) spółki powinny być przeznaczone z zysku za ostatni rok obrotowy na kapitały rezerwowy lub zapasowy.

Jak więc widać, zasady wypłaty zysku w spółkach kapitałowych są bardzo sformalizowane. Wynika to z konieczności ochrony majątku spółki przed dokonywaniem przez wspólników spontanicznych wypłat, które prowadziłyby do uszczuplania jej majątku. Uzupełnieniem tego założenia jest art. 198§1 i 350 k.s.h., który wprowadza osobistą odpowiedzialność członków organów spółki (zarządu, rady nadzorczej) za dokonywanie na rzecz wspólników wypłat niezgodnych z przepisami prawa. Roszczenia te przedawniają się z upływem lat 3 od chwili dokonania wypłaty.

Warunki wypłaty dywidendy w spółkach kapitałowych:

1. zakończenie roku obrotowego,

2. sporządzenie sprawozdania finansowego,

3. zbadanie sprawozdania finansowego przez biegłego rewidenta (przy S.A. zawsze, przy pozostałych spółkach prawa handlowego, w przypadku spełnienia przesłanek z art. 64 u.r.),


* biegły rewident musi zostać wybrany zgodnie z przepisami prawa,
* opinia biegłego rewidenta musi być co najmniej „bez zastrzeżeń” lub „z zastrzeżeniami”,

4. podjęcie uchwały zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia akcjonariuszy) w przedmiocie zatwierdzenia sprawozdania finansowego i podziału zysku,

5. wysokość zysku przeznaczonego do wypłaty nie może naruszać bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa ( art. 189§2, 192, 348§1, 396§1 k.s.h.).

Agnieszka Lisak
Kurs na Sukces Andrzej Koziar Szkolenia

Artykuł został równiez opublikowany w "Gazecie Prawnej"; 11.01.2007 r.; nr. 8/2007
Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj

Kalendarium przedsiębiorcy

  • Podatnicy podatku akcyzowego rozliczają akcyzę.

    Rozliczenie podatku od towarów i usług za poprzedni miesiąc - VAT 7.

Kalkulator płacowy

Oblicz wysokość pensji netto, należne składki oraz podatek.