Wolne środki w samorządowej kasie

Każdy chce mieć nadwyżkę finansową, czyli wyższe wpływy niż wydatki. W przypadku przedsiębiorstw podstawowym źródłem nadwyżki (cash flow) jest zysk netto, powiększony o dokonane w danym okresie odpisy z tytułu amortyzacji majątku trwałego. Podobnie jest z jednostkami samorządu terytorialnego.

Zgodnie z pkt. 1., Art. 190. rządowego projektu ustawy o finansach publicznych, który wpłynął do Sejmu RP w październiku 2008 roku, różnica między dochodami a wydatkami budżetu stanowi odpowiednio nadwyżkę budżetu jednostki samorządu terytorialnego albo deficyt budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Projekt ustawy dotyczy wzmocnienia oraz poprawy przejrzystości finansów publicznych, którą ma zapewnić przede wszystkim ograniczenie form organizacyjno-prawnych sektora finansów publicznych, wprowadzenia Wieloletniego Planu Finansowego Państwa jako dokumentu ukierunkowującego politykę finansową państwa oraz wieloletniej prognozy finansowej w jednostkach samorządu terytorialnego, wzmocnienia systemu audytu wewnętrznego.

Projekt ustawy po pierwszym czytaniu na posiedzeniu Sejmu skierowano do Komisji Finansów Publicznych, skąd trafił do podkomisji stałej do kontroli realizacji budżetu. Na osiemnastu posiedzeniach (ostatnie odbyło się w marcu) omówiono około 250 z 287 artykułów.

Ile pozostaje w kasie

– Nadwyżka operacyjna to najbardziej syntetyczna ocena kondycji finansowej samorządu, jego potencjału inwestycyjnego oraz zdolności kredytowej. Jej wielkość jest pozytywnie skorelowana z wielkością dochodów samorządu w przeliczeniu na głowę mieszkańca – uważa prof. Paweł Swianiewicz, kierownik Zakładu Rozwoju i Polityki Lokalnej Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, autor rankingu Pisma Samorządu Terytorialnego „Wspólnota” – „Kondycja finansowa samorządów – nadwyżka operacyjna”.

– Gdybym musiał wybrać tylko jeden wskaźnik, za pomocą którego charakteryzowany byłby budżet samorządu, wybrałbym właśnie nadwyżkę operacyjną. Wielkość dochodów w przeliczeniu na głowę mieszkańca mówi nam mniej, bo w zależności od położenia, charakterystyki środowiska, wykonywanych zadań różnią się potrzeby wydatkowe poszczególnych samorządów. Ta sama wielkość dochodów może dawać względne poczucie komfortu w jednym miejscu, zaś być dalece niewystarczająca w innym. Wystarczy pomyśleć o tym, że centra aglomeracji lub ośrodki turystyczne często muszą zapewniać usługi komunalne dla znacznie większej ilości odbiorców niż tylko dla własnych mieszkańców.

Albo o różnicach kosztów utrzymania szkół w terenach o różnej gęstości zaludnienia. Inne często przywoływane wskaźniki, jak na przykład udział dochodów własnych w dochodach ogółem, kryją w sobie jeszcze więcej pułapek. Natomiast nadwyżka operacyjna mówi nam dość precyzyjnie, ile zostaje w kasie po pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb bieżących. Nie bierze przy tym pod uwagę choćby środków pochodzących z jednorazowej sprzedaży gruntu komunalnego, a jedynie regularne wpływy do budżetu, na które z dużą dozą prawdopodobieństwa możemy liczyć także w przyszłości. Tak określoną nadwyżkę możemy przeznaczyć na realizację celów wykraczających poza rutynowe działania, wynikających z naszej strategii – najczęściej na inwestycje – bądź na spłatę zadłużenia.

Pojęcie nadwyżki operacyjnej staje się coraz bardziej popularne. Jej znaczenie jest rozumiane przez coraz więcej osób – polityków i urzędników samorządowych. Jeszcze kilka lat temu terminem posługiwało się jedynie bardzo wąskie grono ekspertów, a teraz od dłuższego czasu jest on stosowany w kolejnych projektach zmiany ustawy o finansach publicznych, gdzie proponuje się wykorzystywać nadwyżkę do określania zdolności kredytowej jednostek samorządowych. Co wcale nie oznacza, że jest powszechna zgoda, jak obliczać nadwyżkę operacyjną i że umiemy dokładnie określić jej wysokość. Nie znaczy to też, że wszyscy samorządowcy rozumieją to pojęcie – tłumaczy Swianiewicz.

W artykule opublikowanym na łamach „Wspólnoty” (nr 9/2009) prof. Swianiewicz wyjaśnia, że w liczeniu nadwyżki przyjął definicję podaną w projekcie nowej ustawy o finansach publicznych: nadwyżka operacyjna to różnica między dochodami bieżącymi i wydatkami bieżącymi. Dodaje jednak, że o ile pojęcie wydatków nie sprawia większych kłopotów, o tyle określenie, które z dochodów powinniśmy zaliczyć do bieżących, jest już znacznie mniej oczywiste.

Dlatego w celu obliczenia dochodów bieżących od całkowitych dochodów jednostki samorządowej odjął: otrzymane dotacje inwestycyjne (w 2007 roku prawie 7,5 mld zł), dochody z tytułu paragrafu 76. klasyfikacji budżetowej (prawie 499 mln zł, w 2006 roku zaledwie 72 mln zł), dochody z tytułu paragrafu 87. (prawie 5 mld zł, niemal cztery razy więcej niż rok wcześniej), dochody z tytułu paragrafu 74., który w projekcie ustawy nie jest zaliczany do dochodów majątkowych, ale autor rankingu uznał, że dochodów z tytułu dywidendy nie należy traktować jako dochodów bieżących (około 65 mln zł, nieco mniej niż w roku ubiegłym) i dochody z tytułu paragrafu 78. (23 mln zł).

Jednocześnie zaznacza, że choć przyjęcie definicji z projektu ustawy jest chyba najlepszym możliwym rozwiązaniem, to zaprezentowane wyliczenie jest nie do końca precyzyjne, bo do dochodów bieżących zalicza wpływy z dzierżawy czy wynajmu majątku komunalnego (gdyby zostały zaliczone do dochodów kapitałowych, to nadwyżka operacyjna byłaby odpowiednio mniejsza), a po drugie – samorządy różnie stosują klasyfikację budżetową (poszczególne jednostki księgują te same dochody w różny sposób).

Dobry rok (2007)

Samorządy są klasyfikowane w siedmiu kategoriach: gminy wiejskie (1587), małe miasta (558), miasta powiatowe (268), miasta na prawach powiatu (47), miasta wojewódzkie (18, bo wyodrębniono Toruń (kujawsko-pomorskie) – siedziba sejmiku wojewódzkiego i Gorzów Wielkopolski (lubuskie) – siedziba wojewody), powiaty (314) i województwa (16). Ranking wykazał, że odsetek jednostek, które zanotowały deficyt operacyjny (dochody bieżące mniejsze od wydatków bieżących), był najmniejszy od 2002 roku, kiedy to zaczęto sporządzać takie zestawienia. Czy to znaczy, że rok 2007 był dla samorządowych finansów bardzo dobry?

Pytanie retoryczne, bo nawet jeśli w kasie zostały pieniądze, a wśród miast na prawach powiatu nie było ani jednego z deficytem budżetowym, to często zbyt małe na realizację koniecznych inwestycji, jak na przykład budowa dróg, sieci wodociągowo-kanalizacyjnej, obiektów użyteczności publicznej itp.

Pozostańmy jednak przy prezentowanych w rankingu obliczeniach. Otóż przeciętna wartość (mediana nadwyżki operacyjnej) wzrosła w porównaniu z rokiem poprzednim we wszystkich kategoriach jednostek samorządowych. Najbardziej (ponad dwukrotnie) w powiatach (jednak w złotówkach na jednego mieszkańca jest tam nadal dużo niższa niż w którejkolwiek grupie gmin).

W rankingu województw na pierwszym i drugim miejscu są laureaci z poprzedniego roku, natomiast na trzecie miejsce awansowało Dolnośląskie, które rok wcześniej było trzynaste. Skąd taki skok? Otóż ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dziennik Ustaw, nr 203/2003) określa, że dochodami jednostek samorządu terytorialnego są dochody własne, subwencja ogólna i dotacje celowe z budżetu państwa. A źródłami dochodów własnych gminy są między innymi wpływy z podatków od nieruchomości oraz udział we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), od podatników tego podatku zamieszkałych na obszarze gminy, w wysokości 39,34 proc. i we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT), od podatników tego podatku, mających siedzibę na obszarze gminy – 6,71 proc. We wpływach z tych podatków partycypują też powiat i województwo. I tak ich udział w podatku PIT wynosi odpowiednio 10,25 proc. i 1,6 proc., a w CIT – 1,4 proc. i 14 proc.

Na terenie województwa dolnośląskiego mieszczą się specjalne strefy ekonomiczne (Legnica, Wałbrzych, Kamienna Góra). Oczywiście, nie wszystkie firmy mają w nich swoje siedziby. Dotyczy to także firm zlokalizowanych poza strefami, jak koncern Cadbury, który po raz pierwszy zainwestował w Polsce w 1993 roku i w Bielanach Wrocławskich (gmina Kobierzyce) powstała jego pierwsza fabryka czekolady. W 2008 roku w Skarbimierzu firma oficjalnie uruchomiła fabrykę gum do żucia.

W najbliższych latach w inwestycje pod Wrocławiem zainwestuje 250 mln euro – w planach rozbudowa zakładu w Bielanach Wrocławskich i budowa nowej fabryki czekolady w Skarbimierzu. Do tego województwa należą Polkowice – lider w kategorii miast powiatowych. A gospodarka powiatu związana jest przede wszystkim z KGHM „Polska Miedź” SA. Nic dziwnego, że w 2007 roku w dochodach budżetu wynoszących 152,2 mln zł aż 128,3 mln zł stanowiły dochody między innymi od osób prawnych i fizycznych. Podobna sytuacja jest w przypadku lidera w kategorii gmin. Na terenie gminy Kleszczów swoje siedziby mają kopalnia węgla brunatnego i elektrownia Bełchatów. Nic dziwnego, że w budżecie na 2007 rok dochody zaplanowano na 135,3 mln zł, z czego od osób fizycznych i prawnych założono 112,5 mln zł dochodów!

Z drugiej strony można też żyć bez przemysłu, czego dowodem jest pierwszych pięć miejsc w kategorii małych miast: Szczawno-Zdrój, Hel, Podkowa Leśna – miasto-ogród, Karpacz i Konstancin-Jeziorna oraz 4. miejsce Kołobrzegu i 11. Zakopanego w kategorii miast powiatowych.

Liderzy i maruderzy

W rankingu są wygrani i przegrani. Ci pierwsi to przykładowo Mysłowice, które zajęły 1. miejsce w kategorii miasta na prawach powiatu (rok wcześniej były na 46. miejscu).

– Bardzo się cieszymy, że jesteśmy tak wysoko oceniani w tego typu rankingach. Każda opinia niezależnego gremium jest dla nas istotna nie tylko dlatego, że daje możliwość oceny bieżącej sytuacji, ale przede wszystkim dlatego, że pozwala dostrzec te dziedziny działalności, w których jeszcze coś trzeba dopracować. Pierwsze miejsce w rankingu „Wspólnoty” jest dla nas znaczącym wyróżnieniem, a jednocześnie potwierdza dobre gospodarowanie publicznym mieniem – powiedziała Katarzyna Szymańska, rzecznik prasowy UM Mysłowice, MM Silesia.

W pierwszej dziesiątce tej kategorii uplasowały się również: Tychy, Ruda Śląska i Gliwice, które zajęły wyższe miejsca niż rok wcześniej. – Pokazuje to, że potrafimy umiejętnie gospodarować środkami publicznymi. Racjonalnie podchodzimy do wydatków na bieżącą działalność, zapewniając sprawne funkcjonowanie miasta bez zbędnej rozrzutności – tłumaczy Andrzej Dziuba, prezydent Tychów, w MM Silesia. – Równocześnie oceniany przez „Wspólnotę” 2007 rok był czasem sporych wydatków bieżących, chociażby na remonty, komunikację miejską, poprawę estetyki miasta. W Tychach stawiamy na rozwój. W tym roku aż 50 proc. naszego budżetu przeznaczamy na inwestycje. Wszystko po to, aby naszym mieszkańcom żyło się coraz lepiej.

Ale województwo śląskie, mimo swoich pięciu miast w pierwszej dziesiątce, zajęło 11. miejsce (spadek z 4. miejsca w poprzednim rankingu). Nie pomogło nawet 2. miejsce Katowic w kategorii miast wojewódzkich.

A przegrani? To jednostki samorządu z deficytem budżetowym. Należą do nich: jedno miasto powiatowe – Lipno (kujawsko-pomorskie): –0,77 zł/mieszkańca, 8 małych miast, w tym z największym deficytem Okonek (woj. wielkopolskie): –252,05 zł („awans” z 2. miejsca), 20 gmin – „liderem” jest Rewal (zachodniopomorskie): –1098,62 zł i 20 powiatów, którym „przewodzi” jaworski (dolnośląskie): –122,06 zł.

– Pozycje wielu JST zmieniają się z roku na rok bardzo znacząco. Te szybkie przesunięcia po części związane są ze wspomnianymi wyżej kłopotami metodycznymi obliczania nadwyżki czy różną (i zmieniającą się) praktyką klasyfikowania niektórych dochodów. Częściowo jednak wiążą się też z tym, że wiele jednostek samorządowych nie ma jasnej polityki postępowania z dochodami z majątku komunalnego. Jeśli pokazują się duże pieniądze, pochodzące na przykład z jednorazowej transakcji na rynku nieruchomości, nierzadko dochody te są po części przejadane, co skutkuje wahaniami wyniku finansowego – twierdzi prof. Paweł Swianiewicz, uważając, że jest to najbardziej niestabilny ranking.

– Opisywany powyżej obraz maluje się w jasnych barwach – rosnąca w zdecydowanej większości jednostek nadwyżka, coraz mniej gmin i powiatów notujących deficyt bieżący. Wszystko byłoby świetnie, gdyby nie to, że – jak wiemy już dzisiaj – najbliższa przyszłość finansów samorządowych nie rysuje się tak wspaniale. Nie ma się co oszukiwać, spowolnienie gospodarcze musi się odbić także na budżetach samorządowych.

Województwa:
1 mazowieckie 135,93
2 świętokrzyskie 109,05
3 dolnośląskie 87,49
4 pomorskie 79,41
5 łódzkie 71,69
6 małopolskie 68,55
7 warmińsko-mazurskie 66,89
8 lubuskie 66,39
9 zachodniopomorskie 65,57
10 podlaskie 62,40
11 śląskie 60,50
12 kujawsko-pomorskie 50,29
13 wielkopolskie 50,05
14 lubelskie 48,45
15 podkarpackie 44,49
16 opolskie 41,31


Miasta:
1 Warszawa 1308,03
2 Katowice 1072,95
3 Wrocław 1020,30
4 Zielona Góra 954,49
5 Poznań 954,07
6 Gdańsk 662,07
7 Toruń 646,97
8 Kraków 643,19
9 Olsztyn 630,03
10 Rzeszów 593,59
11 Szczecin 557,15
12 Łódź 550,76
13 Białystok 464,92
14 Kielce 463,97
15 Opole 440,17
16 Gorzów Wlkp 407,84
17 Bydgoszcz 382,81
18 Lublin 379,72

Miasta wojewódzkie:
1 Warszawa 1308,03
2 Katowice 1072,95
3 Wrocław 1020,30
4 Zielona Góra 954,49
5 Poznań 954,07
6 Gdańsk 662,07
7 Toruń 646,97
8 Kraków 643,19
9 Olsztyn 630,03
10 Rzeszów 593,59
11 Szczecin 557,15
12 Łódź 550,76
13 Białystok 464,92
14 Kielce 463,97
15 Opole 440,17
16 Gorzów Wlkp 407,84
17 Bydgoszcz 382,81
18 Lublin 379,72

Miasta powiatowe:
1 Polkowice dolnośląskie 1991,26
2 Pruszcz Gdański pomorskie 1693,43
3 Piaseczno mazowieckie 1553,15
4 Kołobrzeg zachodniopomorskie 925,30
5 Pruszków mazowieckie 869,98
6 Nowy Dwór Mazowiecki mazowieckie 819,30
7 Wysokie Mazowieckie podlaskie 794,97
8 Legionowo mazowieckie 789,62
9 Myślenice małopolskie 726,43
10 Mińsk Mazowiecki mazowieckie 624,91
11 Zakopane małopolskie 624,79
12 Głogów dolnośląskie 612,89
13 Żary lubuskie 602,74
14 Świecie kujawsko-pomorskie 595,39
15 Lubin dolnośląskie 594,37
16 Czarnków wielkopolskie 583,56
17 Grodzisk Mazowiecki mazowieckie 553,15
18 Złotów wielkopolskie 533,31
19 Gostyń wielkopolskie 532,83
20 Kozienice mazowieckie 523,52

Małe miasta:
1 Szczawno-Zdrój dolnośląskie 3771,50
2 Hel pomorskie 1723,13
3 Podkowa Leśna mazowieckie 1497,22
4 Karpacz dolnośląskie 1390,65
5 Konstancin-Jeziorna mazowieckie 1330,19
6 Różan mazowieckie 1262,56
7 Rzgów łódzkie 1198,20
8 Kleczew wielkopolskie 1072,78
9 Ożarów Mazowiecki mazowieckie 1018,10
10 Niepołomice małopolskie 1005,75

Gminy wiejskie:
1 Kleszczów łódzkie 20091,34
2 Wielka Wieś małopolskie 8476,28
3 Osiecznica dolnośląskie 2836,62
4 Suchy Las wielkopolskie 2740,13
5 Mielno zachodniopomorskie 2714,76
6 Nadarzyn mazowieckie 2589,04
7 Kobierzyce dolnośląskie 2495,75
8 Tarnowo Podgórne wielkopolskie 1874,71
9 Marklowice śląskie 1619,57
10 Stare Babice mazowieckie 1603,79

Miasta na prawach powiatu:
1 Mysłowice 1264,56
2 Świnoujście 1241,13
3 Sopot 1168,69
4 Płock 864,44
5 Tychy 836,30
6 Gdynia 767,82
7 Ruda Śląska 673,46
8 Gliwice 635,55
9 Koszalin 598,88
10 Żory 588,24

Powiaty:
1 piaseczyński mazowieckie 187,24
2 szczycieński warmińsko-mazurskie 165,50
3 polkowicki dolnośląskie 151,31
4 legionowski mazowieckie 133,88
5 warszawski zachodni mazowieckie 126,00
6 krotoszyński wielkopolskie 125,86
7 lidzbarski warmińsko-mazurskie 124,26
8 wysokomazowiecki podlaskie 121,83
9 pruszkowski mazowieckie 119,42
10 myszkowski śląskie 118,31




Jerzy Robert
Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj
Polecane
Najnowsze
Popularne

Wskaźniki makroekonomiczne

Inflacja rdr 2,9% VII 2019
PKB rdr 4,4% II kw. 2019
Stopa bezrobocia 5,2% VII 2019
Przeciętne wynagrodzenie 5 057,82 zł V 2019
Produkcja przemysłowa rdr -2,7% VI 2019

Znajdź profil