Wadliwe decyzje fiskusa: Jak domagać się odszkodowania za poniesione straty?

Organy podatkowe powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Tak brzmi jedna z fundamentalnych zasad postępowania podatkowego. Niestety zdarza się, że urzędnicy wydają wadliwe decyzje. Mało tego - decyzje, które narażają podatników na szkody. Zapewne niejeden zadaje sobie w tym momencie pytanie, czy można się przed tym uchronić - czy można tego uniknąć? Nie można. Na szczęście mamy prawo domagać się odszkodowania za poniesione straty. O szczegółach z tym związanych poniżej.

Odszkodowanie - za co?

Bywa, że funkcjonariusze aparatu skarbowego wykonują powierzone im zadania z naruszeniem prawa. Bezprawność ich działania może realizować się w różny sposób i na różnych płaszczyznach. Najdotkliwiej jednak odczuwamy bezprawność, która przybiera formę wadliwej decyzji podatkowej - decyzji, która wiąże się z konsekwencjami finansowymi, i która naraża nas na szkodę. Decyzję taką należy oczywiście wyeliminować z obrotu prawnego - uchylić lub zmienić. Ale to nie wystarczy. Musi być jeszcze naprawiona szkoda związana z jej wydaniem i funkcjonowaniem. Temu służy odpowiedzialność odszkodowawcza państwa. Państwo odpowiada bowiem za bezprawne działania swoich funkcjonariuszy. Nie ma przy tym znaczenia, czy za ten stan rzeczy można przypisać im winę, czy nie. Wystarczy, że ich działanie jest obiektywnie sprzeczne z prawem. W konsekwencji mamy prawo domagać się zadośćuczynienia za szkodę będącą następstwem ich pracy.

Warto w tym miejscu sprecyzować, w jakich przypadkach możemy liczyć na odszkodowanie. Przysługuje ono wtedy, gdy poniesiona przez nas szkoda jest następstwem:

  • wydania decyzji, która później została uchylona w wyniku wznowienia postępowania lub stwierdzenia jej nieważności,

  • uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji,

  • braku możliwości uchylenia lub zmiany decyzji ze względu na upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

I tylko w tych przypadkach otrzymamy odszkodowanie. Nie dostaniemy go w związku z weryfikacją decyzji w toku postępowania odwoławczego lub sądowo-administracyjnego. Do zadośćuczynienia nie uprawnia więc nas ani uchylenie i zmiana decyzji przez organ odwoławczy, ani uchylenie jej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ani uchylenie rozstrzygnięcia podatkowego przez sąd administracyjny. W takiej sytuacji należy nam się jedynie zwrot kwoty, jaką zapłaciliśmy w związku z wykonaniem decyzji, wraz z oprocentowaniem równym odsetkom podatkowym. Na odszkodowanie nie mamy co liczyć także wtedy, gdy sami przyczyniliśmy się do powstania przesłanek uzasadniających wydanie wadliwej decyzji.

PAMIĘTAJ! Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za szkodę spowodowaną decyzją, której wadliwość została zweryfikowana w trybie nadzwyczajnym - w wyniku stwierdzenia jej nieważności lub wznowienia postępowania. Podstawy do żądania odszkodowania nie stanowi natomiast uchylenie decyzji ani wskutek odwołania, ani wskutek skargi.

Szkoda - jaka?

Wiemy już, jakie działania urzędników skarbowych mogą wiązać się z obowiązkiem zapłaty odszkodowania. Teraz nasuwa się pytanie o zakres odpowiedzialności państwa za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją. Odpowiedź znajdziemy w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt K 20/02. Zakwestionował on art. 260 § 1 Ordynacji podatkowej, który stanowił, że podatnik może domagać się odszkodowania jedynie za szkodę rzeczywiście poniesioną w związku z decyzją, która następnie została uchylona w wyniku stwierdzenia jej nieważności lub wznowienia postępowania. Ograniczenie zawarte w tym przepisie było jednak sprzeczne z art. 77 ust. 1 Konstytucji. Gwarantuje on bowiem każdemu poszkodowanemu prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została jemu bezprawnie wyrządzona przez organ państwowy - a więc i organ podatkowy. Z tym że odszkodowanie nie może sprowadzać się jedynie do naprawienia szkody rzeczywiście poniesionej. Podatnikowi należy się zadośćuczynienie w pełnym wymiarze. Możemy więc dochodzić nie tylko odszkodowania za poniesione straty, ale też za utracone korzyści. Przez utracone korzyści należy rozumieć takie korzyści, które moglibyśmy osiągnąć, gdyby nie została nam wyrządzona szkoda. Nie wolno ich utożsamiać ze szkodą niematerialną - ze stratami niematerialnymi. Możemy więc domagać się rekompensaty za zyski, jakie moglibyśmy mieć, inwestując pieniądze w rozwój firmy, a nie w zapłatę podatku wynikającego z wadliwej decyzji. Nie powinniśmy natomiast liczyć na odszkodowanie za straty moralne związane z uczestniczeniem w postępowaniu przed fiskusem.

PAMIĘTAJ! Odpowiedzialność państwa za bezprawne działania urzędników obejmuje odszkodowanie w pełnym zakresie - zarówno za straty rzeczywiście poniesione przez pokrzywdzonego, jak i utracone korzyści. W pojęciu szkody nie mieszczą się natomiast straty niematerialne.

Zadośćuczynienie - jak?

Tryb dochodzenia odszkodowania łączy w sobie elementy procedury cywilnej i administracyjnej. Najpierw musimy zwrócić się do organu podatkowego, który wydał wadliwą decyzję z wnioskiem o odszkodowanie. Należy w nim określić, jakiej kwoty się domagamy. Organ podatkowy nie jest jednak zobligowany przystać na nasze żądanie. Może orzec odszkodowanie w niesatysfakcjonującej nas wysokości lub w ogóle odmówić jego przyznania. Wówczas pozostaje nam tylko sądowa droga dochodzenia zadośćuczynienia za poniesioną szkodę. Powództwo do sądu powszechnego należy wnieść w ciągu 30 dni od otrzymania decyzji organu podatkwego. I jeszcze jedna uwaga. Z roszczeniem o odszkodawnie należy wystąpić w ciągu 3 lat od otrzymania decyzji uchylającej wadliwą decyzję lub stwierdzającą jej nieważność. Po tym okresie nasze uprawnienie do żądania odszkodowania przedawnia się.

PAMIĘTAJ! Wniosek o odszkodowanie należy złożyć do organu podatkowego, który wydał wadliwą decyzję. Dopiero gdy jego rozstrzygnięcie nas nie zadawala - odmawia zapłaty odszkodowania lub przyznaje w niższej kwocie - możemy wnieść pozew do sądu.

W procesie wydawania decyzji podatkowych nie da się uniknąć wadliwych rozstrzygnięć. Jednakże skutki błędów urzędników nie powinny być przerzucane na podatników. Dlatego jeśli swoim działaniem wyrządzili nam szkodę, możemy domagać się odszkodowania. Odszkodowania - nie tylko za rzeczywiście poniesioną stratę, ale i utracone korzyści.

Podstawa prawna:

  • art. 260-261 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.),

  • art. 361 ustawy z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Gazeta Podatkowa nr 52/(52) z dn. 2004-07-08, strona 12

Małgorzata Żujewska

Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj
Polecane
Najnowsze
Popularne