Kto i za co może dostać od fiskusa karę porządkową?

Urzędnicy mogą dyscyplinować karą porządkową osoby utrudniające przebieg kontroli lub postępowania podatkowego. Stosowanie tej sankcji jest jednak dopuszczalne w ściśle określonych przypadkach. Kara porządkowa zostanie anulowana, jeżeli ukarany wykaże bezprawność jej nałożenia albo poda powody usprawiedliwiające swoje zachowanie.

Katalog przewinień

Urzędnicy prowadzący kontrolę lub postępowanie podatkowe zazwyczaj muszą korzystać z pomocy innych osób, aby dokładnie ustalić stan faktyczny i wyjaśnić wszystkie aspekty sprawy. Zwracają się do podatnika o przedstawienie wyjaśnień lub dostarczenie określonych dokumentów, wzywają świadków do złożenia zeznań, powołują biegłego do sporządzenia opinii w kwestiach wymagających specjalistycznej wiedzy itp. Osoby te nie zawsze są jednak skore do współpracy. Takie zachowanie z jednej strony dezorganizuje pracę organu podatkowego, a z drugiej - staje się przyczyną przewlekłego prowadzenia sprawy. Urzędnicy mają jednak sposób na dyscyplinowanie uczestników kontroli lub postępowania podatkowego uchylających się od swoich obowiązków procesowych. Jest nim kara porządkowa. Takie rozwiązanie przewiduje art. 262 Ordynacji podatkowej.

Kara porządkowa ma zapewnić bezproblemowy przebieg sprawy i zakończenie jej w przewidzianym prawem terminie. Wprowadzono ją, aby usprawnić kontrolę lub postępowanie podatkowe jako pewien proces (w znaczeniu technicznym). Z faktu niezastosowania tego środka dyscyplinującego nie można natomiast czynić urzędnikom zarzutu niepodjęcia czynności niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Podatnika nie wolno ukarać karą porządkową za odmowę złożenia zeznań we własnej sprawie.

Stosowanie kary porządkowej jest dopuszczalne w ściśle określonych przypadkach. Ukaranymi mogą być strona, jej pełnomocnik, świadek lub biegły, kiedy bez uzasadnionej przyczyny nie stawią się osobiście, mimo że byli do tego zobowiązani i zostali prawidłowo wezwani (patrz ramka). Osoby te narażają się na karę porządkową również wtedy, gdy bezzasadnie odmówią złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności. To samo grozi im, gdy przed zakończeniem danej czynności opuszczą bez zezwolenia miejsce jej przeprowadzenia. Karę porządkową może także dostać osoba trzecia, która bezzasadnie odmawia okazania przedmiotu oględzin. W czasie postępowania odwoławczego dochodzi dodatkowa przesłanka wymierzenia tej sankcji. Narażają się na nią uczestnicy rozprawy, którzy utrudniają jej przeprowadzenie poprzez swoje niewłaściwe zachowanie.

Katalog czynów, za które można dostać karę porządkową, jest zamknięty - zarówno pod względem przedmiotowym, jak podmiotowym. Urzędnicy nie mogą stosować tej formy dyscyplinowania w innych przypadkach, chociażby zachowanie danej osoby utrudniało lub hamowało prowadzenie kontroli lub postępowania podatkowego. Zwrócił na to uwagę NSA w wyroku z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1077/12. W rozpoznawanej sprawie stroną postępowania była osoba prawna (spółka akcyjna). Kara porządkowa za niedostarczenie dokumentów została natomiast nałożona na prezesa jako jej ustawowego reprezentanta. NSA uznał to za niedopuszczalne. Ustawowy reprezentant osoby prawnej (niebędący pełnomocnikiem) nie może dostać kary porządkowej w postępowaniu, którego stroną jest osoba prawna. Sankcja powinna być nałożona na spółkę.

Warto zaznaczyć, że kara porządkowa nie może być wymierzona za zignorowanie wezwania otrzymanego na etapie czynności sprawdzających. Wynika to z art. 280 Ordynacji podatkowej. Zostały w nim wymienione przepisy regulujące zasady prowadzenia postępowania podatkowego, które należy stosować do czynności sprawdzających. Nie ma wśród nich odesłania do przepisów o karze porządkowej. Nie oznacza to, że urzędnicy nie mogą nic zrobić wobec biernej postawy podatnika. Takie działanie może zostać potraktowane jako hamowanie czynności sprawdzających. Za utrudnianie lub udaremnianie osobie uprawnionej do przeprowadzenia czynności sprawdzających wykonywania czynności służbowych grozi natomiast odpowiedzialność karna skarbowa.

Wymiar kary

Kwota kary porządkowej podlega w każdym roku podwyższeniu w stopniu odpowiadającym wskaźnikowi wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych w pierwszych dwóch kwartałach danego roku w stosunku do analogicznego okresu roku poprzedniego. Jeżeli wskaźnik ten ma wartość ujemną, kwota kary nie zmienia się. Jej maksymalna wysokość w bieżącym roku wynosi 2.800 zł.

Nie ma natomiast żadnych prawnie wyznaczonych kryteriów ustalania wysokości kary porządkowej w konkretnym przypadku. Orzeczenie w tej sprawie ma charakter uznaniowy. Organ podatkowy powinien mimo wszystko wyjaśnić powody wymierzenia kary porządkowej w określonej wysokości. Zwraca się uwagę na przestrzeganie zasady adekwatności, mimo że kara porządkowa jest sankcją administracyjną, a nie typowym środkiem represyjnym w znaczeniu prawa karnego. Kara porządkowa powinna być taka, aby w świetle wszystkich okoliczności sprawy można było uznać ją za sprawiedliwą.

Organ podatkowy musi ustalić przyczyny niewykonania przez daną osobę nałożonego na nią obowiązku, wyjaśnić wskazane przez nią okoliczności, przeanalizować wszystkie fakty. W konsekwencji powinien uwzględnić takie przesłanki, jak: umyślny lub nieumyślny charakter zawinienia, notoryjność lub jednostkowość zaniechania, czas trwania postawy utrudniającej prowadzenie sprawy, celowość działania zmierzającego do blokowania i utrudniania postępowania podatkowego itp.

WSA w Łodzi w wyroku z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 2/14 podkreślił, że najwyższy wymiar sankcji powinien być stosowany tylko w wyjątkowych sytuacjach. Urzędnicy powinni kierować się zasadą, że przedział kary porządkowej od 0 do 2.800 zł stanowi odzwierciedlenie skali uchybień, które mogą mieć różny ciężar gatunkowy. Kara porządkowa powinna być adekwatna do przewinienia, a nie stanowić niczym nieuzasadnioną represję w odpowiedzi na odmowę współpracy z urzędnikami.

Zapłata albo uchylenie

O nałożeniu kary porządkowej rozstrzyga organ podatkowy prowadzący daną sprawę. Kara porządkowa nakładana jest w formie postanowienia. Ukarany ma do dyspozycji dwie możliwości obrony: zażalenie oraz wniosek o uchylenie kary porządkowej. W obu przypadkach termin wniesienia środka zaskarżenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej.

Tryb zażaleniowy stosuje się w przypadku kwestionowania zasadności wymierzenia sankcji, np. podatnik nie został uprzedzony o skutkach niestawienia się w urzędzie skarbowym. Wniosek o uchylenie kary porządkowej można natomiast złożyć, gdy wystąpiły powody uzasadniające niestawienie się na wezwanie lub niewykonanie innego wymaganego obowiązku. Należy dołączyć dowody potwierdzające podane usprawiedliwienie, np. kopię wypisu ze szpitala, jeśli wizyta w urzędzie skarbowym nie była możliwa z powodu hospitalizacji. Na postanowienie o odmowie uchylenia kary przysługuje zażalenie.

Ukarany, który nie wnosi żadnego środka zaskarżenia, powinien uiścić karę porządkową w ciągu 7 dni od dnia doręczenia mu postanowienia. Wymagalna, a nieuregulowana kwota może być ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej. Może więc dojść do zablokowania konta bankowego ukaranego, potrącenia kary porządkowej z pensji, zajęcia emerytury itp.

Ukaranie karą porządkową nie wyklucza możliwości zastosowania wobec opornego świadka lub biegłego środków przymusu przewidzianych w przepisach szczególnych. Zezwala na to art. 263 § 3 Ordynacji podatkowej. Nie wprowadzono jednak konkretnych uregulowań co do trybu stosowania środków przymusu w postępowaniu podatkowym. Są więc wątpliwości co do możliwości sięgnięcia po nie. Nie ma jednomyślności, czy należy korzystać z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy rozwiązań przewidzianych w prawie karnym.

Do kar porządkowych stosuje się odpowiednio art. 68 § 1 oraz art. 70 Ordynacji podatkowej. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 56/10 orzekł, że oznacza to, iż obowiązek zapłaty kary porządkowej nie powstanie, jeżeli postanowienie zostanie adresatowi doręczone po 3 latach od wystąpienia przesłanki nałożenia sankcji. Wymierzona kara porządkowa przedawnia się natomiast po 5 latach, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej płatności.

Przykład zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej
Jakub Kwiatkowski
ul. Różana 14/5
10-950 Olsztyn
PESEL: 79081711111
Olsztyn, 14.07.2014 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego
w Olsztynie

Zażalenie na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej

Na podstawie art. 262 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.) wnoszę zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Olsztynie o nałożeniu kary porządkowej z dnia 7 lipca 2014 r., nr US/KP/14-202/15/2014, żądając uchylenia tego postanowienia.

Uzasadnienie

Pismem z dnia 20 czerwca 2014 r. zostałem wezwany do osobistego stawienia się 1 lipca 2014 r. w urzędzie skarbowym w celu złożenia wyjaśnień w sprawie prowadzonego wobec mnie postępowania podatkowego dotyczącego określenia wysokości podatku dochodowego. Nie wywiązałem się z tego obowiązku. W dniu 9 lipca 2014 r. otrzymałem postanowienie o ukaraniu mnie karą porządkową w wysokości 500 zł za niezastosowanie się do wezwania.

Uważam, że kara została nałożona bezpodstawnie. Stronie postępowania podatkowego może być wymierzona kara porządkowa za niestawienie się w przypadku spełnienia warunków wskazanych w art. 262 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Może być ona ukarana, jeżeli nie stawi się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, chociaż była do tego zobowiązana i została prawidłowo wezwana. Ja nie zostałem prawidłowo wezwany. W piśmie, które otrzymałem, nie było bowiem pouczenia o ewentualnych skutkach niewywiązania się z nałożonego na mnie obowiązku. Takie pouczenie jest natomiast jednym z warunków, jaki musi być spełniony, aby wezwanie mogło być uznane za skuteczne.

Dowód: kopia wezwania.

Nie było zatem podstaw, aby ukarać mnie karą porządkową za niestawienie się na wezwanie. W związku z tym wnoszę jak na wstępie.

W załączeniu:
- kopia wezwania.
Jakub Kwiatkowski

Elementy prawidłowego wezwania

» nazwa i adres organu podatkowego
» imię i nazwisko osoby wzywanej
» określenie, w jakiej sprawie, w jakim charakterze oraz w jakim celu osoba ta zostaje wezwana
» wskazanie, czy osoba wezwana powinna stawić się osobiście lub przez pełnomocnika, czy też może złożyć wyjaśnienie lub zeznanie na piśmie lub w formie dokumentu elektronicznego
» termin, do którego żądanie powinno być spełnione, albo dzień, godzina i miejsce zgłoszenia się osoby wzywanej lub jej pełnomocnika
» skutki prawne niezastosowania się do wezwania
» w przypadku wzywania strony na przesłuchanie - informacja o prawie odmowy wyrażenia zgody na przesłuchanie i o związanej z tym możliwości niestawienia się na wezwanie
» podpis pracownika organu podatkowego, z podaniem jego imienia, nazwiska i stanowiska służbowego

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.)

autor: Małgorzata Żujewska

Gazeta Podatkowa nr 56 (1097) z dnia 2014-07-14

Rozliczanie umów cywilnych. Wszystko na ten temat w poradniku na GOFIN.pl

Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj
Polecane
Najnowsze
Popularne

Kalendarium przedsiębiorcy

  • Składkę na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne odprowadzają jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze.

    Termin uiszczenia podatku dochodowego od podatników rozliczających się w formie karty podatkowej.

    Termin wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego pobranego od wpłaconych w poprzednim miesiącu dochodów z udziałów w zysku. Termin złożenia deklaracji oraz wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od zagranicznych osób prawnych, czyli osób prawnych niemających siedziby lub zarządu na terenie Polski.

  • Termin płatności składek oraz złożenia deklaracji przez pracodawców zatrudniających pracowników.

    Termin przekazania sprawozdania do systemu INTRASTAT, za poprzedni miesiąc kalendarzowy, gdy realizowano transakcje wewnątrzwspólnotowe podlegające obciążeniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

  • Termin zapłaty raty podatku leśnego przez osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

    Termin płatności składek oraz złożenia deklaracji przez pracodawców zatrudniających pracowników.

Kalkulator odsetek

Aby obliczyć wartość odsetek, podaj kwotę zaległości oraz zakres dat.

? Odsetki ustawowe nalicza się od dnia, gdy zobowiązanie staje się wymagalne. Jeżeli spłata miała nastąpić 10-tego, to odsetki naliczane są od 11-tego.
? Data kiedy zobowiązanie będzie regulowane. Jeżeli przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to należy wpisać datę pierwszego kolejnego dnia roboczego.
? Stawkę obniżoną do wysokości 75% stawki podstawowej stosuje się tylko do zaległości powstałych po 1 stycznia 2009 roku. Odsetki w obniżonej stawce pobiera się, gdy podatnik złoży korektę zeznania i w ciągu 7 dni od niej wpłaci zaległość.