REKLAMA

Kiedy firma może zostać ukarana za przestępstwo pracownika?

2005-12-06 06:07
publikacja
2005-12-06 06:07

Firma pod sąd za przestępstwa popełnione przez pracownika, księgową czy członka zarządu? Taką możliwość daje ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Kara może sięgać do 10 procent przychodów. Jakie warunki muszą być spełnione, by na ławie oskarżonych stanęła firma?

Kto może zostać ukarany?

Do odpowiedzialności karnej może być pociągnięty podmiot zbiorowy. W szczególności wchodzą tu w grę osoby prawne (np. spółka z o.o., akcyjna), spółki osobowe (np. jawna, komandytowa), spółki kapitałowe w organizacji, podmiot w stanie likwidacji, zagraniczna jednostka organizacyjna. Ustawy nie stosuje się zatem np. do spółek cywilnych - bo taka spółka nie jest podmiotem praw i obowiązków (są nim wspólnicy spółki cywilnej). Nie jest też podmiotem zbiorowym przedsiębiorstwo prowadzone przez osobę fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą.

Za czyje działania odpowiada firma?

Firma stanie na ławie oskarżonych, jeśli określone przestępstwo popełni osoba fizyczna należąca do jednej z trzech grup.

Pierwsza grupa to osoby działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku do jego reprezentowania, podejmowania w jego imieniu decyzji lub wykonywania kontroli wewnętrznej albo przy przekroczeniu tego uprawnienia lub niedopełnieniu tego obowiązku. W grę wchodzą przede wszystkim członkowie zarządu spółek kapitałowych, prokurenci, wspólnicy spółek osobowych.

Druga grupa to wszelkie osoby dopuszczone do działania w wyniku przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków przez osobę z grupy pierwszej.

Trzecia grupa to osoby działające w imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego, za zgodą lub wiedzą osób z grupy pierwszej. To np. dyrektorzy, księgowi.

W przypadku osób z grupy drugiej i trzeciej firma będzie odpowiadać, jeśli do popełnienia przez nie czynu zabronionego doszło w następstwie co najmniej braku należytej staranności w wyborze lub braku staranności w nadzorze nad tą osobą ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego. Jeśli wybór i nadzór zostały przeprowadzone należycie, a mimo tego taka osoba popełniła przestępstwo, to firma nie będzie odpowiadać karnie.

Aby firma odpowiadała karnie za przestępstwa popełnione przez osobę fizyczną, musi być jeszcze spełniony dodatkowy warunek. Mianowicie sprzeczne z prawem karnym zachowanie tej osoby przyniosło lub mogło przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, choćby niemajątkową. Za "kreatywną księgowość" można zatem postawić na ławie oskarżonych nie tylko księgową, ale i firmę.

Jakie przepisy muszą zostać złamane?

Katalog przestępstw, za popełnienie których przed sąd może trafić firma, jest bardzo długi. Są one wymienione w art. 16 ustawy.

To przede wszystkim przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, ochronie informacji, wiarygodności dokumentów, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, mieniu, środowisku, przestępstwo łapownictwa i płatnej protekcji. Do tego dochodzi długi katalog przestępstw z Kodeksu karnego skarbowego i szeregu innych ustaw, np. prawo bankowe, ustawa o działalności ubezpieczeniowej, o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, o obligacjach, prawo własności przemysłowej, Kodeks spółek handlowych.

Najpierw wyrok na osobę fizyczną

Aby przed sądem postawić firmę, najpierw trzeba w odpowiedni sposób potwierdzić fakt popełnienia czynu zabronionego przez osobę fizyczną. W grę wchodzi:

  • prawomocny wyrok skazujący tę osobę,

  • wyrok warunkowo umarzający wobec niej postępowanie karne albo postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe,

  • orzeczenie o udzieleniu tej osobie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności,

  • orzeczenie sądu o umorzeniu przeciwko niej postępowania z powodu okoliczności wyłączającej ukaranie sprawcy.

Jak zatem widać, firma może być żywo zainteresowana tym, aby nie dopuścić do wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia przeciwko jej reprezentantowi czy pracownikowi. Otworzy to bowiem drogę do ukarania samej firmy. Dlatego od 5 listopada br. przepisy nakazują, aby o postępowaniu przeciwko osobie fizycznej zawczasu został poinformowany podmiot zbiorowy. Jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że czyn popełniony przez osobę fizyczną przyniósł lub mógł przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, podmiot ten może zgłosić udział swojego przedstawiciela w postępowaniu przed sądem, nie później niż przed zamknięciem przewodu sądowego w pierwszej instancji.

Jakie grożą kary?

Firmy do więzienia wsadzić nie można, przewidziano więc inny arsenał dotkliwych kar. Przede wszystkim karę pieniężną od 1.000 zł do 20.000.000 zł, nie więcej jednak niż 10% przychodów w roku obrotowym, w którym popełniono czyn zabroniony.

Odczuwalny może być też przepadek przedmiotów pochodzących z czynu zabronionego lub służących do jego popełnienia, zakaz promocji lub reklamy, zakaz korzystania z pomocy publicznej, zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne, a nawet zakaz prowadzenia określonej działalności podstawowej lub ubocznej, pod warunkiem wszakże, iż nie doprowadziłoby to do bankructwa czy zwolnień grupowych.

Odpowiedzialność karna nie wyklucza cywilnej i administracyjnej

Czy firma może za to samo zdarzenie stawać kilka razy przed różnymi sądami i organami? Tak. Wynika to stąd, że odpowiedzialność albo brak odpowiedzialności podmiotu zbiorowego na zasadach określonych w omawianej ustawie nie wyłącza:

  • odpowiedzialności cywilnej za wyrządzoną szkodę,

  • odpowiedzialności administracyjnej,

  • indywidualnej odpowiedzialności prawnej sprawcy czynu zabronionego.

Ustawa nowa i nieużywana

Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych obowiązuje od 28 listopada 2003 r, jest więc aktem prawnym stosunkowo nowym. Od samego początku zawierała szereg błędów, co wytknął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 listopada 2004 r. Dnia 30 czerwca 2005 r. wiele zakwestionowanych przez Trybunał przepisów utraciło moc prawną. Posłowie kolejny raz się nie popisali - mimo, iż Trybunał dał im ponad pół roku na poprawienie błędów, nie zdążyli na czas uchwalić nowelizacji ustawy. Ostatecznie jej poprawiona wersja obowiązuje od 5 listopada 2005 r.

Z powodu krótkiego czasu obowiązywania ustawy i zamieszania wokół niej do tej pory nie została ukarana żadna firma. Jest to jednak tylko kwestią czasu.

Postępowanie przeciwko firmie wszczyna się na wniosek prokuratora lub pokrzywdzonego, a w niektórych sprawach - także na wniosek Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 28.10.2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. nr 197, poz. 1661 ze zm.).

autor: Andrzej Janowski
Gazeta Podatkowa Nr 199 z dnia 2005-12-05

Źródło:
Tematy
Kredyt balonowy na samochód. Wszystko, co musisz wiedzieć.

Kredyt balonowy na samochód. Wszystko, co musisz wiedzieć.

Komentarze (0)

dodaj komentarz

Powiązane

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki