Inwestycje alternatywne są często przedstawiane jako te, które mają pozwolić na uniknięcie ryzyka związanego ze zmienną sytuacją na rynkach finansowych. Choć mogą one mieć pewne zalety, to jednak nie brakuje zagrożeń związanych z aktywami alternatywnymi i mogą one być poważniejsze niż w przypadku tradycyjnych instrumentów finansowych.
Inwestycje alternatywne stanowią szeroką i bardzo zróżnicowaną kategorię, a przynależność do niej jest często kwestią umowną. Zalicza się do nich między innymi dzieła sztuki i przedmioty zabytkowe, nieruchomości, w szczególności luksusowe, metale szlachetne, a także wyroby w postaci monet i biżuterii, szeroki zestaw przedmiotów kolekcjonerskich – od znaczków pocztowych i etykiet, poprzez medale i odznaczenia, bibeloty, porcelanę, pamiątki, po zegarki czy stare samochody. Do tego dochodzą kamienie szlachetne, głównie diamenty, oraz alkohole.
Jedną z cech charakterystycznych tego typu aktywów jest to, że łączą one walory użytkowe (na przykład nieruchomości), kolekcjonerskie, estetyczne czy też emocjonalne (na przykład dzieła sztuki, pamiątki po znanych osobistościach świata sztuki, rozrywki lub polityki) z typowo inwestycyjnymi. Można nawet powiedzieć, że ich cechy inwestycyjne są wtórne wobec użytkowych i estetycznych. W większości przypadków aktywa alternatywne są traktowane bardziej jako długoterminowa lokata kapitału i sposób na dywersyfikację składników majątku niż jako typowa inwestycja mająca na celu osiągnięcie zysku.
Niezależność od trendów
Możliwość wykorzystania aktywów zaliczanych do kategorii alternatywnych do dywersyfikacji portfela inwestycyjnego jest jednym z ich głównych atutów. Zaletą tych instrumentów jest często brak korelacji z tendencjami panującymi na rynkach finansowych, dzięki czemu możliwe jest częściowe zmniejszenie wrażliwości portfela inwestycyjnego na perturbacje rynkowe. Należy jednak zdawać sobie sprawę z tego, że możliwy brak korelacji nie jest tak oczywisty i może częściowo wynikać z cech rynku inwestycji alternatywnych. W szczególności chodzi o to, że na rynku inwestycji alternatywnych może okresowo występować – wynikające z transferów kapitału – zjawisko ożywienia koniunktury w warunkach narastających napięć na rynkach finansowych. Jednak w dłuższej perspektywie trudno oczekiwać, by w warunkach trwającego kryzysu finansowego ciągle rosły ceny luksusowych aktywów alternatywnych – czego najlepszym przykładem mogą być nieruchomości.
Główne cechy charakterystyczne rynku inwestycji alternatywnych to brak ogólnie obowiązujących regulacji, duże rozproszenie miejsc zawierania transakcji, czyli brak zorganizowanego rynku, na którym dochodzi do koncentracji popytu i podaży, oraz związana z tym niska transparentność zjawisk zachodzących w poszczególnych segmentach rynku. Te cechy powodują, że mniej doświadczeni inwestorzy działający na rynku aktywów alternatywnych są w znacznie większym stopniu narażeni na wiele rodzajów zagrożeń. Mogą one wynikać zarówno z niedostatecznej wiedzy i znajomości rynku przez inwestora, jak i z czynników obiektywnych, spośród których można wyróżnić bardzo ograniczoną płynność, czyli możliwość uwolnienia kapitału zaangażowanego w daną inwestycję, trudno przewidywalne zmiany tendencji rynkowych – zależnych od takich czynników, jak m.in. moda – po duże ryzyko stania się ofiarą pospolitych oszustw.
Różnorodność i nieprzewidywalność
Specyfika rynku aktywów alternatywnych wynika również z bardzo dużego stopnia indywidualizacji poszczególnych dóbr i przedmiotów. W oczywisty sposób dotyczy to dzieł sztuki, ale także wielu innych aktywów. Choć eksperci starają się je kategoryzować, a nawet na tej podstawie tworzyć indeksy obrazujące tendencje zmian cen, to ich wartość praktyczna jest ograniczona. Na ich podstawie przeciętny inwestor nie jest w stanie oszacować, czy konkretne dobro będące przedmiotem jego zainteresowania zwiększy swoją wartość ani tym bardziej, kiedy to nastąpi i jaka będzie skala ewentualnego wzrostu ceny. Sukces inwestycji zależy zaś w dużej mierze od tego, czy znajdzie w przyszłości kupca. Korzystanie z pośredników na tego typu rynkach może być z kolei mało skuteczne i ryzykowne, a przede wszystkim wiązać się z wysokimi kosztami transakcyjnymi, na które składają się m.in. prowizje, koszty związane z wyceną, ekspertyzami, uczestnictwem w aukcjach, transportem czy ubezpieczeniem.
Efektywne i skuteczne inwestowanie na rynku aktywów alternatywnych wymaga zatem zaawansowanej i specjalistycznej wiedzy oraz dostępu do odpowiednich źródeł informacji. O ile można sobie wyobrazić inwestora w miarę sprawnie poruszającego się w różnych segmentach rynku finansowego, a więc zdolnego zbudować zdywersyfikowany portfel, składający się na przykład z akcji, obligacji i jednostek funduszy, o tyle znacznie trudniej byłoby skonstruować analogiczny portfel, zawierający na przykład obrazy, porcelanę, wino i diamenty. Dodatkowo dochodzi do tego zazwyczaj dość wysoki finansowy próg wejścia w inwestycję alternatywną, co – w połączeniu ze strategią dywersyfikacji portfela – czyni ten rynek trudno dostępnym dla przeciętnego posiadacza oszczędności.Pod wieloma względami świat inwestycji alternatywnych diametralnie różni się na niekorzyść od ściśle regulowanego i nadzorowanego, charakteryzującego się wysoką płynnością, niskimi kosztami transakcyjnymi i dużym stopniem transparentności, rynku tradycyjnych instrumentów finansowych.
Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.