Rodzaje ryzyka i sposoby przeciwdziałania im

W zakresie źródeł wystąpienia określonych rodzajów ryzyka w przedsiębiorstwie na czoło wysuwają się takie obszary, jak produkcja, logistyka, badania i rozwój. W przedsiębiorstwie występują materiały, surowce, półprodukty i produkty gotowe, urządzenia produkcyjne, siła robocza i różne usługi. Jeżeli chodzi o logistykę, badania i rozwój (R&D), to stanowią one funkcje pomocnicze dla właściwego prowadzenia procesu produkcji.

W działalności przedsiębiorstwa można wyróżnić indywidualne ryzyko przewidywalne, zwane także kalkulacyjnym, i ryzyko zagrażające całemu przedsiębiorstwu, które trudno jest przewidzieć. Ryzyko przewidywalne pozwala na zaplanowanie nadzwyczajnych wydatków, które będzie trzeba ponieść w trudnym do przewidzenia czasie. Ryzyko to jest losowe, nagłe, nieoczekiwane i nieregularne. Odnosi się ono zarówno do produkcji, jak i zbytu towarów.

Drugi wspomniany rodzaj ryzyka, to ryzyko zagrażające całemu przedsiębiorstwu, którego czas i wielkość także trudno jest przewidzieć. Przychodzi ono z otoczenia przedsiębiorstwa i zwykle ma swoje źródło w złym stanie całej gospodarki, światowym kryzysie, postępie technicznym i technologicznym, narastającej konkurencji na rynkach. Ryzyko to musi zostać pokryte z zysków przedsiębiorstwa. Większość rodzajów ryzyka może wystąpić w każdej części przedsiębiorstwa i może dotyczyć:

  • zapasów,
  • urządzeń (np. utrata linii produkcyjnej wskutek pożaru fabryki),
  • produkcji (reklamacje, odpady, poprawki itp.),
  • gwarancji (opusty cenowe z tytułu napraw gwarancyjnych),
  • rozwoju (błędne eksperymenty, wadliwe konstrukcje),
  • zbytu (np. nieotrzymanie zapłaty, straty z tytułu zmiany kursu walut).

Wyżej wymienione rodzaje możemy ująć w trzy grupy, a mianowicie ryzyko produkcyjne, logistyczne oraz ryzyko w zakresie badań i rozwoju. Poniżej zostaną te trzy rodzaje ryzyka scharakteryzowane w aspekcie praktyki gospodarczej.


Ryzyko produkcyjne

Ryzyko w obszarze produkcji można podzielić według różnych kryteriów, np. według czynników lub procesów produkcji, produktów lub według związków przyczynowych i skutkowych. W każdej sytuacji ważny jest zakres i wielkość zagrożeń dla środowiska płynących z procesu produkcji.


Dla praktyki istotne znaczenie ma ustalenie prawdopodobieństwa wystąpienia określonego ryzyka i rozmiarów szkód, które ono spowoduje. Ponadto należy uwzględnić ryzyko strategiczne i operacyjne. Ryzyko strategiczne utrzymuje się przez wiele lat, a zakres jego negatywnych skutków jest relatywnie duży. Może ono wynikać z decyzji dotyczących inwestycji i programów produkcyjnych. Operacyjne ryzyko produkcyjne występuje w krótkim przedziale czasu i odnosi się do bieżących niewielkich zakłóceń procesu produkcyjnego. Inne kryteria podziału ryzyka związanego z produkcją, to organizacja procesu produkcji, systemu jej planowania, sterowania i kontrolowania.

Z uwagi na praktykę ubezpieczeniową można zaproponować następującą taksonomię ryzyka produkcyjnego:

  • ryzyko rzeczowe – które obejmuje urządzenia produkcyjne, zapasy oraz wyroby gotowe i w trakcie produkcji; chodzi tu o ryzyko zniszczenia, uszkodzenia, ubytku i kradzieży,
  • ryzyko osobowe – które dotyczy personelu technicznego i kierowniczego, braku fachowych umiejętności,
  • ryzyko przerwy w produkcji – co powoduje straty w dochodach i zyskach,
  • ryzyko odpowiedzialności cywilnej – wiąże się z obowiązkiem zapłacenia odszkodowania za szkody powstałe wskutek działalności produkcyjnej, czyli złej jakości wytworzonych produktów, a także szkody wyrządzone środowisku.

Poza wymienionymi rodzajami ryzyka ubezpieczalnego występują także inne rodzaje ryzyka, a w tym ryzyko rynkowe i kapitałowe, a także ryzyko strategiczne, które związane jest ze stosowaniem nowych i niesprawdzonych technologii oraz błędnej oceny czynnika synergii. Wszystkie te zagadnienia muszą być uwzględniane w procesie zintegrowanego zarządzania przedsiębiorstwem.

Ryzyko logistyczne

Szeroko pojęte ryzyko logistyczne występuje wskutek błędów planowania, które dotyczyć mogą wyboru miejsca produkcji i błędnej oceny odbiorców, konsumentów i użytkowników, wyłączenia lub przeniesienia pewnych podstawowych działów produkcji w inne odległe miejsca. Natomiast operacyjne ryzyko logistyczne może dotyczyć wielu działów przedsiębiorstwa i wynika głównie z niedoskonałości bieżącego kierowania, które obejmuje zaopatrzenie, produkcję oraz sprzedaż towarów. Z tych względów mówi się nieraz o przekrojowej funkcji logistyki. Systematyzując różne rodzaje ryzyka związanego z logistyką, warto wziąć pod uwagę typowy łańcuch logistyczny w przedsiębiorstwie, obejmujący gospodarkę materiałową, logistykę produkcji i dystrybucji. Okazuje się, że tutaj występuje ryzyko związane z produkowaniem, magazynowaniem, transportowaniem, kontrolą, planowaniem, przetwarzaniem informacji.

Ryzyko, które może zaistnieć w kontaktach z dostawcami jest wielopłaszczyznowe i dotyczy m.in. asortymentu towarów, ich ilości, jakości, cen. Ryzykiem tym można sterować, przy czym skuteczność sterowania zależy od pracowników działu zakupów, którzy odpowiadają za wybór dostawców towarów i usług oraz poziom cen. Trzeba tu mieć na uwadze ryzyko przekupstwa i łapownictwa, które to negatywne cechy postępowania mogą skłonić pracowników do działań niekorzystnych dla swojej firmy i narazić ją na straty. Ale równocześnie należy dostrzegać pozytywny aspekt działalności uczciwego pracownika i korzyści, które firma może osiągnąć, kiedy pracownik będzie uzyskiwał korzystne ceny, będzie obniżał koszty, wybierał towary wysokiej jakości, stosował dostawy just-in-time oraz zasady Cost-Engineering.

Przy ocenie ryzyka transportu trzeba wziąć pod uwagę możliwość wystąpienia szkód, kradzieży, opóźnień w dostawie oraz kompleksowość, czas i jakość transportu.

Jeżeli chodzi o ryzyko magazynowania, to jest ono zawsze duże, zwłaszcza w przypadku składowania towarów przez długi czas i kolejne fazy przekazywania materiałów z jednego magazynu do innych magazynów przedsiębiorstwa aż do magazynu wysyłkowego włącznie. Straty mogą powstać wskutek ponadnormatywnych zapasów, których koszt utrzymania jest bardzo wysoki oraz w następstwie możliwości wystąpienia szkód, wyrażających się w zniszczeniu towarów, ich uszkodzeniu, ubytku lub kradzieży.

Zarządzanie ryzykiem kosztów wymaga podjęcia określonych działań przez dział controllingu, planowania produkcji i transportu, a także utrzymywanie zapasów magazynowych na racjonalnym poziomie. Chodzi o ustalenie optymalnych wielkości magazynowanych towarów, które pozwolą utrzymać koszty na możliwie niskim poziomie. W przypadku jednak specjalnych odbiorców mogą powstać specyficzne koszty w obszarze logistyki, związane ze specjalnym procesem produkcji, dostaw i odrębną siecią sprzedaży, których nie będzie można przenieść na innych klientów. Związane z tym koszty często musi ponosić przedsiębiorca.

Ryzyko w badaniach i rozwoju


Podczas gdy badania podstawowe są ukierunkowane na rozpoznanie i zidentyfikowanie zupełnie nowych obszarów wiedzy, to badania stosowane mają odpowiedzieć na pytanie, czy i w jakim stopniu tę wiedzę można wykorzystać w praktyce gospodarczej. Badania stosowane są ukierunkowane na wykorzystanie osiągnięć i wyników badań podstawowych. Chodzi bowiem o nowe produkty, nowe technologie i nowe usługi.

Należy mieć świadomość tego, że badaniom stosowanym przypada ważne zadanie stworzenia warunków organizacyjnych, technicznych i finansowych, które pozwolą zrealizować wytyczone cele w przedsiębiorstwie. Badania i rozwój (research and development) mają określić przyszły potencjał przedsiębiorstwa, który pozwoli mu przynajmniej utrzymać dotychczasową pozycję na rynku w konfrontacji z konkurencją. Tworzona wiedza, z punktu widzenia strategii, pozostaje pod presją ryzyka technologicznego i rynkowego. O ile ryzyko technologiczne wiąże się z niepewnością co do szansy wykorzystania w przyszłości pewnych nowych rozwiązań, np. z uwagi na unormowania prawne, to ryzyko rynkowe odnosi się do braku pewności co do tego, czy w ogóle uda się sprzedać wyniki badań, np. nowe produkty niezweryfikowane jeszcze przez rynek. W obszarze działań badawczych mogą znaleźć się projekty, procesy i produkty obarczone błędnymi rozwiązaniami, nieprawidłowymi konstrukcjami itp. Nowe udane rozwiązania i produkty powinny być prawnie chronione przez wynalazców, autorów i właścicieli, ponieważ w przeciwnym razie poniesione nakłady na badania nie przyniosą oczekiwanych korzyści.

Po przedstawieniu różnych rodzajów ryzyka występujących w przedsiębiorstwie należy zastanowić się nad metodami zarządzania tym ryzykiem. Od strony metodologii poszczególne metody powinny wzajemnie się wykluczać i umożliwiać skuteczne rozwiązanie problemów niezależnie od siebie. Obejmują one zwykle wiele elementów. Przy opracowywaniu odpowiednich strategii należy wziąć pod uwagę pozytywne lub negatywne nastawienie poszczególnych podmiotów wobec ryzyka. Chodzi zarówno o osoby fizyczne, jak i osoby prawne.

Menedżerowie, zarządzając ryzykiem, powinni uwzględniać niepewność płynącą z portfela papierów wartościowych, zmiennych kosztów transakcyjnych oraz różnych scenariuszy działania. Oczywiście trzeba wykorzystywać także metody analizy ryzyka zaproponowane w poprzednim rozdziale. Zdobyte informacje można wykorzystać w kolejnych fazach procesu zarządzania przedsiębiorstwem.


Kontynuując prace związane ze znalezieniem adekwatnych metod zarządzania ryzykiem, należy równocześnie poszukiwać skutecznych narzędzi. Instrumenty zarządzania ryzykiem dzieli się na narzędzia pozwalające usunąć przyczyny ryzyka oraz na narzędzia pozwalające zmniejszyć jego negatywne skutki. Do narzędzi pozwalających wyeliminować przyczyny ryzyka zalicza się m.in. zbieranie potrzebnych informacji. Ponadto prawdopodobieństwo wystąpienia określonego ryzyka może zostać wyeliminowane lub ograniczone przez poprawne ukształtowanie relacji z dostawcami, zapewnienie przedsiębiorstwu substytutu trudno dostępnych materiałów i surowców, a także zapewnienie długofalowej strategii utrzymania ciągłości produkcji. W tym przypadku nie bez znaczenia jest fachowa wiedza i systematyczne szkolenie pracowników.


Narzędzia pozwalające ograniczyć negatywne skutki ryzyka pozwalają równocześnie wyeliminować lub ograniczyć straty. Temu celowi służą zdecentralizowane magazyny i oddziały produkcyjne, dywersyfikacja produkcji, rozproszenie ryzyka na kilka przedsiębiorstw, używanie maszyn i linii produkcyjnych dających się łatwo przenieść w sytuacji klęski żywiołowej, utrzymywanie rezerw finansowych i materiałowych, a także zawarcie umów ubezpieczeniowych. Wysoki poziom bezpieczeństwa można osiągnąć przez odpowiednią kombinację wielu narzędzi i metod zarządzania ryzykiem.

W fazie poszukiwania wariantowych rozwiązań należy uwzględnić prognozę możliwych negatywnych skutków. Natomiast jeżeli chodzi o pozytywne efekty, to jak wspomnieliśmy, zależą one od osiągniętego poziomu bezpieczeństwa, przy czym wysoki poziom bezpieczeństwa wymaga wysokich nakładów. W poniższej tabeli zestawione zostały pozytywne i negatywne efekty podejmowanych działań w obszarze ryzyka.

Działania i koszty w obszarze ryzyka

Podejmowane działania

Powstające koszty

  • minimalizowanie niebezpieczeństwa podjęcia błędnej decyzji – przez zwiększenie zasobu informacji lub wskutek lepszego planowania działalności przedsiębiorstwa
  • zmniejszanie prawdopodobieństwa wystąpienia ryzyka w następstwie stosowania wielu narzędzi ukierunkowanych na eliminowanie źródeł i przyczyn ryzyka
  • poprawianie oczekiwanego wyniku finansowego firmy przez usuwanie przyczyn ryzyka oraz stosowania odpowiednich metod profilaktycznych
  • koszt polis ubezpieczeniowych,
  • odpisy, koszty kapitałowe, koszty dzierżawne, koszty konserwacji majątku firmy, unikanie wypadków, zapewnienie wysokiej jakości towarów i usług
  • koszty związane z państwowymi instytucjami kontroli oraz inne koszty związane z kontrolą jakości,
  • koszty szkolenia pracowników
  • dodatkowe koszty magazynowe z tytułu utrzymywania większych zapasów
  • koszt kapitału z tytułu tworzenia rezerw
  • wysokie koszty związane z pozyskiwaniem informacji, np. badanie rynków
  • koszty związane z większą liczbą dostawców
  • świadczenia wzajemne z tytułu przeniesienia ryzyka na dostawców lub innych partnerów handlowych
  • utrata dochodów wskutek niezrealizowania transakcji (w celu uniknięcia ryzyka)

Dodatkowe koszty powstają wskutek stosowania drogich środków przeciwdziałania ryzyku, przy czym skala możliwych pozytywnych efektów jest obciążona dużą dozą niepewności. Przy formułowaniu prognozy możliwych korzyści należy uwzględnić sprzężenia zwrotne, występujące między stosowanymi różnymi narzędziami zarządzania ryzykiem, które mogą niekiedy sprawić, że pozytywne efekty w ogóle nie wystąpią.

Przedstawione powyżej działania w obszarze zarządzania przedsiębiorstwem i ryzykiem pozwalają zrozumieć potrzebę łączenia tych czynności w praktyce. We współczesnej globalnej gospodarce tylko zintegrowane współdziałanie menedżerów gwarantuje osiągnięcie sukcesu.

Fragment pochodzi z książki Tadeusza T. Kaczmarka, zatytułowanej "Zarządzanie ryzykiem. Ujęcie interdyscyplinarne".

/ Difin

 
Źródło: Informacja prasowa
Duża zmienność na rynku? Wykorzystaj to!
CFD są ryzykowne możesz stracić więcej niż depozyt.
Advertisement
Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj

Kalendarium przedsiębiorcy

  • Składkę na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne odprowadzają jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze.

  • Termin uiszczenia podatku dochodowego od podatników rozliczających się w formie karty podatkowej.

    Termin wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego pobranego od wpłaconych w poprzednim miesiącu dochodów z udziałów w zysku. Termin złożenia deklaracji oraz wpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od zagranicznych osób prawnych, czyli osób prawnych niemających siedziby lub zarządu na terenie Polski.

  • Termin przekazania sprawozdania do systemu INTRASTAT, za poprzedni miesiąc kalendarzowy, gdy realizowano transakcje wewnątrzwspólnotowe podlegające obciążeniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

    W tym terminie z ZUS rozliczają się przedsiębiorcy opłacający składki za siebie. Składka na Fundusz Pracy.

  • Termin płatności składek oraz złożenia deklaracji przez pracodawców zatrudniających pracowników.

    Termin zapłaty miesięcznej kwoty podatku od nieruchomości przez osoby prawne i jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

Kalkulator płacowy

Oblicz wysokość pensji netto, należne składki oraz podatek.

Księgarnia Bankier.pl

Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie kieszonkowe Giełda. Podstawy inwestowania. Wydanie kieszonkowe Cena: 19,90 zł  Zamów książkę