Prawo do wcześniejszej emerytury: Jak można unieważnić umowę z OFE

Reforma systemu emerytalnego, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., podzieliła ubezpieczonych na trzy grupy wiekowe. Jej twórcy założyli, że przyszli emeryci będą otrzymywać emeryturę z co najmniej dwóch źródeł:

  • zreformowanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz

  • otwartych funduszy emerytalnych, zwanych w skrócie ofe.

Wprowadzone zmiany nie mogły jednak objąć wszystkich w taki sam sposób, gdyż w tym momencie poszkodowanymi zostałyby osoby, które przez okres kilkunastu lub kilkudziesięciu lat objęte były ubezpieczeniem społecznym według starych zasad.

W zależności zatem od daty urodzenia, przyszłych emerytów obowiązują odmienne zasady przechodzenia na emeryturę. Przynależność do danej grupy spowodowała, że część osób zostało wyłączonych z nowego systemu, niektórzy zainteresowani z urzędu, tj. obowiązkowo zostali objęci tym systemem, natomiast pozostałym ustawodawca pozostawił możliwość wyboru: przystąpienie do zreformowanego systemu lub pozostanie w starym.

Trzy grupy ubezpieczonych

Przypomnijmy więc rozbicie ubezpieczonych na poszczególne grupy wiekowe, które różnią się ze względu na sposób oszczędzania, przywileje emerytalne i sposób wyliczenia emerytury:

Grupa Podział ze względu na datę urodzenia Zasady podlegania systemowi emerytalnemu
I grupa osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. nie zostały objęte nowym systemem; emerytura przyznawana jest w oparciu o przepisy systemu emerytalnego obowiązującego do 31 grudnia 1998 r.
II grupa osoby urodzone w przedziale: 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. generalnie objęte nowym systemem emerytalnym; ustawodawca zagwarantował jednak tym osobom możliwość dokonania wyboru przynależności do systemu emerytalnego; zasady obowiązujące tych ubezpieczonych mają więc charakter przejściowy pomiędzy starym a nowym systemem emerytalnym, w związku z tym niektórzy ubezpieczeni z tego przedziału wiekowego zachowują prawa zagwarantowane im przez poprzedni system emerytalny
III grupa osoby urodzone począwszy od 1 stycznia 1969 r. zostały objęte z urzędu nowym systemem emerytalnym, a więc obowiązkowo część składki na ubezpieczenie emerytalne przekazywana jest do ofe

Emerytura w obniżonym wieku

Do wcześniejszej emerytury, tzn. przyznanej przed osiągnięciem pełnego ustawowego wieku emerytalnego (zwanym też powszechnym wiekiem emerytalnym), wynoszącym w przypadku kobiet 60 lat, a w przypadku mężczyzn 65 lat, zachowują prawo osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. Nabycie uprawnień do powyższego świadczenia następuje w oparciu o tzw. stare regulacje prawne, czyli obowiązujące do 31 grudnia 1998 r.

Prawo do wcześniejszej emerytury przysługuje również niektórym osobom w średnim przedziale wiekowym, tj. urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wymaga jednak ponadto, by osoby te:

  • nie należały do żadnego z Otwartych Funduszy Emerytalnych,

  • warunki do przejścia na wcześniejszą emeryturę spełniły do 31 grudnia 2006 r. oraz

  • rozwiązały stosunek pracy.

Decyzja o wyborze OFE

W momencie wchodzenia w życie nowych przepisów emerytalnych (rok 1999), osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. otrzymały możliwość oszczędzania na emeryturę - obok Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - również w nowopowołanych instytucjach finansowych, takich jak otwarte fundusze emerytalne. Osoby te, za wyjątkiem osób pobierających już emeryturę, mogły więc na swój wniosek przystąpić - poprzez zawarcie umowy - do wybranego otwartego funduszu emerytalnego.

Była to nowość w Polsce, a zatem część zainteresowanych skuszona obietnicami i perspektywą otrzymania w przyszłości dodatkowej emerytury z II filaru, podpisała umowę o przynależności do ofe.

Niestety, wiele z tych osób nie zastanawiało się wówczas lub nie zdawało sobie sprawy, że zostając członkiem któregoś z funduszy, pozbawią się być może przez to nabycia wcześniejszych uprawnień emerytalnych.

WAŻNE! W myśl przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego jest nieodwołalnym oświadczeniem woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1968 r.

Oznacza to więc, że osoba będąca uczestnikiem II filaru zostaje objęta nowym systemem zabezpieczenia emerytalnego, który to system nie przewiduje żadnych emerytur przed ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego.

Szansa na wycofanie się

Jak zatem wynika z powyższego, decyzja o wyborze i przystąpieniu osoby zainteresowanej do ofe jest formalnie nieodwołalna. W praktyce jednak notowane są przypadki, w których członkowie II filaru, powołując się na utracone przywileje w postaci prawa do wcześniejszej emerytury, mogą starać się o unieważnienie tej umowy.

W jaki sposób zatem to zrobić?

Można starać się o unieważnienie umowy z funduszem, w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego, motywując to istnieniem wad w oświadczeniu woli. Istnieje bowiem szansa na uchylenie się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli, w razie błędu co do treści czynności prawnej. Przy czym można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny). W przypadku uczestnictwa w funduszu niezaprzeczalny pozostaje więc fakt, iż osoba świadoma konsekwencji podpisania umowy z ofe nie skorzystałaby z takiego rozwiązania, jakim było przystąpienie do II filaru.

Co prawda, każda osoba składająca wniosek o przyjęcie do funduszu winna być przed podpisaniem umowy członkowskiej poinformowana o ewentualnych skutkach przystąpienia do II filaru, w tym przede wszystkim o utracie prawa do wcześniejszej emerytury. Jednak w rzeczywistości różnie z tym bywało, a i sami zainteresowani bardzo często nie przywiązywali większej uwagi do tej sprawy.

Pisemna procedura

Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone pod wpływem błędu, zgodnie z Kodeksem cywilnym następuje przez oświadczenie tej osoby złożone na piśmie.

Aby więc spróbować wystąpić z ofe, a tym samym powrócić wyłącznie do I filaru, tj. ZUS, osoba zainteresowana powinna przedstawić wybranemu przez siebie funduszowi pisemne oświadczenie o chęci rezygnacji z uczestnictwa. Powyższa możliwość istnieje jednak tylko wówczas, gdy pozostawanie członkiem któregoś z ofe wyklucza nabycie uprawnień do wcześniejszej emerytury. Na dzień dzisiejszy istnieje spora grupa osób pozostająca w tzw. średnim przedziale wiekowym, która już wycofała się z uczestnictwa w ofe, uzyskując na to zgodę określonego funduszu. Osoby te składając stosowny wniosek odpowiednio go dokumentowały, m.in. posiadanymi świadectwami pracy lub decyzją ZUS odmawiającą prawa do wcześniejszej emerytury - z uwagi na fakt bycia członkiem II filaru.

Jednakże w celu ustalenia szczegółowej treści stosownego oświadczenia oraz dokładnej procedury ewentualnego unieważnienia umowy z ofe, osoba zainteresowana powinna zasięgnąć informacji u źródła, czyli zwrócić się do macierzystego funduszu.

Proponowane regulacje

Z uwagi na to, iż w praktyce różne fundusze preferują nieco odmienne metody unieważniania zawartych umów członkowskich, Izba Gospodarcza Towarzystw Emerytalnych wraz z ZUS uzgadniają kwestie z tym związane. Prace mają doprowadzić do wypracowania i stosowania przez wszystkie fundusze jednolitej procedury w tym zakresie. Jedna z propozycji to m.in. dołączanie do oświadczenia o rezygnacji z uczestnictwa w funduszu odpowiedniej decyzji lub zaświadczenia ZUS, przy czym procedury tego postępowania mają obowiązywać tylko do końca 2006 r.

Miejmy nadzieję, że zasady te zostaną w miarę szybko wdrożone w życie i będą ułatwiać potencjalnym zainteresowanym wyjście z II filaru.

Podstawa prawna:

  • ustawa z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.),

  • ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.),

  • ustawa z dnia 23.04.1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.).


autor: Anna Minierska
Gazeta Podatkowa Nr 97 z dnia 2004-12-13
Źródło:
Kredyt to czasami konieczność. Zobacz, jak zadłużać się z głową.
Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj